فناوریهای نسل چهار و پنج از هوشمصنوعی و کلان دادهها گرفته تا اینترنت اشیا، پهپاد، رباتیک و بلاکچین در حال تغییر شیوههای سنتی اکتشاف مواد معدنی هستند. استفاده از این فناوریها میتواند ضمن کاهش قابلتوجه زمان و هزینه عملیات، دقت اکتشاف را افزایش دهد و امکان بررسی مناطق صعبالعبور و مدیریت همزمان پروژههای متعدد را فراهم کند. با این حال، به اعتقاد کارشناسان، اکتشاف همچنان فعالیتی دانشمحور است و هوشمصنوعی، دستکم در شرایط کنونی نمیتواند جای تجربه و قضاوت تخصصی زمینشناسان را بهطورکامل بگیرد.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، درحالیکه فناوریهای نسل چهار و پنج نهتنها میتوانند سرعت و دقت اکتشاف را افزایش دهند بلکه قادرند شیوه مدیریت دادهها، پروژهها و حتی تصمیمگیری برای مراحل بعدی معدنکاری را نیز متحول کنند، سوال مهم این است که جایگاه آنها در دنیای معدنکاری کجاست؟
مجموعههای بسیاری هستند که در دنیا از پیشرفتهای فناورانه در سبد راهکارهای معدنی خود خبر میدهند. تحولاتی که نشاندهنده ادامه راهبرد سرمایهگذاری هدفمند و اجرای منضبط برنامههای توسعهای است. این تحولات شامل بهروزرسانی موتورهای پرقدرت، افزودن قابلیتهای جدید به پلتفرم پایش از راه دور، توسعه بیشتر راهکارهای حملونقل هیبریدی ـ الکتریکی و طراحی یک موتور معدنی کاملا جدید از پایه است. این فناوریهای جدید با هدف افزایش بهرهوری، کاهش هزینه مالکیت و ایجاد ارزش بیشتر در سراسر چرخه عمر تجهیزات طراحی شدهاند. راهکارهایی که میتوانند مسیر عملیتری برای کاهش انتشار آلایندهها در معادن مدرن فراهم کنند.
به این ترتیب در شرایطی که بخش خصوصی برای حفظ بهرهوری خود با فشار فزاینده و مجموعهای از چالشهای صنعتی روبهرو است، تمرکز کشورهای موفق بر ارائه راهکارهای عملی است؛ راهکارهایی که به مشتریان کمک میکند کارآمدتر فعالیت کنند و درعینحال برای آینده آماده شوند اما این درحالی است که در ایران معدنکاران دغدغه جدی داشته و جایگاه هوشمصنوعی آنطورکه انتظار میرود چندان پررنگ نیست.
هوشمصنوعی، ابزار زمینشناسی
پیمان افضل، عضو هیاتمدیره انجمن زمینشناسی ایران با بیان اینکه جایگاه فناوریهای نسل چهار و پنج در اکتشاف مواد معدنی را میتوان از چند منظر بررسی کرد و یکی از مهمترین آنها هوشمصنوعی و هوشمندسازی است، به «جهانصنعت» گفت: با استفاده از فناوریهای مبتنی بر هوشمصنوعی میتوان سرعت و دقت عملیات اکتشاف را افزایش داد. او همچنین تصریح کرد: با این حال، عملیات اکتشاف و بهطورکلی فعالیتهای زمینشناسی آنقدر ساده نیست که بتوان گفت هوشمصنوعی قادر است تمام مراحل آن را بهطورکامل انجام دهد. بخشی از عملیات اکتشاف ماهیتی توصیفی دارد و به توانایی، دقت و تجربه کارشناس وابسته است؛ بهعبارتدیگر، اکتشاف همچنان فعالیتی دانشمحور محسوب میشود. عضو هیاتمدیره انجمن زمینشناسی ایران تاکید کرد؛ بنابراین هنوز نمیتوان نقش نیروی متخصص را از فرآیند اکتشاف حذف کرد، چراکه هر منطقه زمینشناسی، ویژگیها و پیچیدگیهای خاص خود را دارد. البته تلاش شده است با استفاده از الگوریتمهای ریاضی این فرآیند سادهتر شود اما تا زمانی که هوشمصنوعی بتواند بهطورکامل بر چنین فرآیند پیچیدهای مسلط شود، راه زیادی باقی مانده است.
مزایای پهپاد و ربات
عضو هیاتمدیره انجمن زمینشناسی ایران تصریح داشت: یکی دیگر از حوزههای مهم، استفاده از اینترنت اشیا، Web GIS و تجهیزات کنترل از راه دور است. دستگاههای حفاری پیشرفته، رباتها و پهپادها میتوانند بخش مهمی از عملیات اکتشاف را تسهیل کنند. پهپادها برای مثال قابلیت نمونهبرداری از مناطقی با توپوگرافی بسیار خشن و دسترسی دشوار را دارند.
او اظهار کرد: همچنین میتوان برای تهیه نقشههای زمینشناسی از پهپادهای پیشرفته مجهز به سنسورهایی مشابه برخی سنسورهای مورداستفاده در سامانههای ماهوارهای بهره گرفت. بهره از این تجهیزات میتواند سرعت تهیه نقشههای زمینشناسی را افزایش دهد و درعینحال دقت آنها را نیز تا حد قابلتوجهی بالا ببرد. عضو هیاتمدیره انجمن زمینشناسی ایران با اشاره به مزایای بهره از تکنولوژی اظهار داشت: یکی از مهمترین مزایای فناوریهای نسل چهار و پنج، کاهش قابلتوجه هزینههای اکتشاف، بهویژه در اکتشافات ناحیهای است. در برخی پروژهها ممکن است عملیات اکتشافی در محدودهای به وسعت دههاهزارکیلومترمربع انجام شود و حتی وسعت برخی پهنهها به بیش از ۳۰۰هزارکیلومترمربع برسد. در چنین مقیاسی، استفاده از روشهای فناورانه میتواند تاثیر چشمگیری بر کاهش هزینه و زمان اجرای پروژه داشته باشد.
افضل همچنین بیان داشت کاربرد فناوریهای نسل چهار و پنج فقط به مرحله اکتشاف محدود نمیشود. یکی دیگر از مزیتهای این فناوریها، امکان پیشبینی دقیقتر مراحل بعدی معدنکاری است. با استفاده از فناوریهای جدید و تحلیل دادهها میتوان عملیات ژئومتالورژی را با دقت بیشتری انجام داد و حتی از همان مرحله اکتشاف، تصویری از مراحل نهایی معدنکاری بهدست آورد. بهاینترتیب، اطلاعات حاصل از اکتشاف میتواند در تصمیمگیری برای مراحل بعدی زنجیره معدن نیز مورد استفاده قرار گیرد.
هیچ دادهای نباید از دست برود
عضو هیاتمدیره انجمن زمینشناسی ایران گفت: یکی از مهمترین موضوعات در کاربرد فناوریهای نسل چهار و پنج در اکتشاف معدن، کلاندادهها است. در مراحل مختلف اکتشاف، حجم بسیار زیادی از اطلاعات تولید میشود. فناوریهای جدید این امکان را فراهم میکنند که دادههای مراحل مختلف در سرورهای مناسب تجمیع شوند و با استفاده از فناوریهایی مانند رایانش ابری موردتحلیل قرار گیرند.
افضل ادامه داد: هدف این است که هیچ دادهای از دست نرود؛ هر داده در جایگاه و رده مناسب خود قرار گیرد، ذخیره شود و امکان راستیآزمایی آن نیز وجود داشته باشد. این مساله به افزایش دقت و قابلیت اعتماد فرآیند اکتشاف کمک میکند. عضو هیاتمدیره انجمن زمینشناسی ایران بااشاره به اینکه یکی دیگر از فناوریهایی که به حوزه اکتشاف معدن وارد شده، بلاکچین یا زنجیره بلوکی است، گفت: یکی از کاربردهای موردانتظار این فناوری، افزایش شفافیت در فرآیندها و کاهش اختلافات حقوقی در محدودههای اکتشافی است.
افضل تصریح کرد: در یک سیستم مبتنی بر بلاکچین میتوان مشخص کرد چه فردی ایدهای را مطرح کرده، چه اقداماتی انجام شده و مسوولیت هر بخش از پروژه برعهده چه کسی بوده است. در ادامه نیز، امکان استفاده از قراردادهای هوشمند برای تنظیم روابط میان طرفهای مختلف وجود دارد.
او همچنین اظهار داشت: یکی دیگر از مزیتهای این سیستم، ثبت ایدهها و نوآوریهاست. در چنین ساختاری میتوان سوابق ارائه یک ایده یا نظریه را ثبت کرد تا مشخص باشد هر نوآوری از سوی چه فردی مطرح شده است. یکی دیگر از دستاوردهای فناوریهای جدید، امکان مدیریت آنلاین پروژههای اکتشافی است. شرکتهای بزرگ معدنی ممکن است بهطورهمزمان دهها یا حتی صدها پروژه اکتشافی در مناطق مختلف یک کشور یا نقاط مختلف جهان داشته باشند و روشهای سنتی برای مدیریت چنین حجمی از پروژهها کافی نیست.
افضل ادامه داد: سامانههایی مانند Web GIS در ترکیب با اینترنتاشیا میتوانند به مدیریت این پروژهها کمک کنند. دادهها بهصورت آنلاین وارد سیستم میشوند، موردبررسی قرار میگیرند و سطح دسترسی هر فرد نیز قابلتعریف است. امنیت دادهها نیز در چنین سیستمی قابلمدیریت است. در نهایت، با اتصال این سامانهها به هوشمصنوعی میتوان فرآیند گزارشگیری را تسهیل کرد و خروجیهایی مانند گزارشهای متنی، فایلهای اکسل و نمودارهای تحلیلی تهیه کرد.
در مجموع، کاربرد فناوریهای نسل چهار و پنج در اکتشاف معدن را میتوان در چند دستاورد اصلی خلاصه کرد که شامل کاهش قابلتوجه هزینهها، کوتاه شدن زمان عملیات، افزایش دقت، جلوگیری از اتلاف دادهها و توسعه دامنه اکتشاف است. علاوهبراین، اتصال فناوریهای سختافزاری به سامانههای نرمافزاری جدید امکان بررسی اعماق بیشتر و مناطق صعبالعبور را فراهم میکند. مناطقی با توپوگرافی بسیار خشن و فاقد راه دسترسی که اکتشاف آنها با روشهای سنتی دشوار یا بسیار پرهزینه است، با کمک پهپادها، رباتها و سایر تجهیزات پیشرفته راحتتر قابلبررسی و نمونهبرداری خواهند بود.
حرکت معدنکاری بهسمت کامیونهای غولپیکر هیبریدی
سال ۲۰۲۶ برای صنعت معدن سالی مهم در مسیر توسعه فناوریهای هیبریدی محسوب میشود، چراکه برخی شرکتها روند تبدیل نوآوریهای هیبریدی خود به راهکارهای تجاری را سرعت بخشیدهاند. درهمینراستا، یک برنامه آزمایشی موفق در معدن مس و مولیبدن کاسرونس (Caserones) در منطقه آتاکامای شیلی در حال اجراست؛ جایی که نخستین کامیون معدنی فوقسنگین هیبریدی ـ الکتریکی تجاری جهان در عملیات تولیدی بهکارگرفته شده است.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
