اقتصاددان_ حجت بقایی|| در ادبیات توسعه اقتصادی، همواره بر این نکته تأکید می‌شود که «کارآفرینانِ بزرگ» تنها تولیدکنندۀ کالا یا خدمات نیستند؛ آنها معمارانِ ساختارهای اقتصادیِ یک کشورند. زنده‌یاد مهندس محسن خلیلی، نه فقط بنیانگذارِ یک برند صنعتی (بوتان)، که یکی از استوانه‌هایِ فکریِ اقتصادِ صنعتیِ ایران در دوران گذار بود.
برای مخاطبانِ رسانۀ «اقتصاددان»، نقشِ مهندس خلیلی را نه در حجم تولید، بلکه در «نهادسازی» باید جستجو کرد. او در دورانی که اقتصاد ایران تشنۀ مدلهایِ ساختاریافته بود، دو میراثِ بنیادین برای ما به جای گذاشت:
نخست_ بومی‌سازیِ زیرساختِ انرژی و خلقِ بازار:
ورود مهندس خلیلی به صنعت گاز مایع، تنها یک فعالیت تجاری نبود؛ یک «مهندسیِ اقتصادی» بود که تغییر سبک زندگی و الگویِ مصرفِ انرژی در خانوار ایرانی را به همراه داشت. او با درکِ درستِ زنجیره ارزش، از تولید تجهیزات تا توزیع انرژی، نشان داد که چگونه یک صنعت می‌تواند با تکیه بر نیازِ واقعی جامعه، یک بازار پایدار و ملی ایجاد کند. این یعنی گذار از اقتصادِ سنتی به سمتِ اقتصادِ صنعتیِ مدرن.
دوم_ تفکرِ تشکل‌گرایی؛ پیش‌نیازِ تعامل با حاکمیت:
شاید ماندگارترین یادگار او، تأسیس «انجمن مدیران صنایع» باشد. در اقتصادی که دولتها همواره نقش اول را ایفا می‌کردند، مهندس خلیلی با هوشمندی دریافت که بخش خصوصی بدون «تشکل» و «صدایِ واحد»، قادر به چانه‌زنی و اصلاحِ ساختارهای اقتصادی نخواهد بود. او با این اقدام، فرهنگِ «اتاق فکر» را به مدیرانِ صنعتی تزریق کرد و به همگان آموخت که منافعِ جمعیِ صنعت، بر منافعِ انفرادی مقدم است.
ما در ستاد مردمی مشاورین تحقیق و توسعه، همواره بر این باوریم که «تحقیق و توسعه» تنها یک واحد فنی نیست؛ یک نگرش استراتژیک است. مهندس خلیلی، پیشگامِ این نگرش بود. او می‌دانست که بقایِ هر صنعت در اقتصادِ پرنوسانِ ایران، منوط به نوآوری مستمر و شبکه‌سازیِ هدفمند است.
امروز که اقتصاد ایران برای عبور از موانعِ توسعه، بیش از هر زمان دیگری به «دانشِ مدیریتی» و «ثباتِ نهادی» نیاز دارد، بازخوانیِ الگویِ کاریِ مهندس خلیلی، نه یک نوستالژی، که یک «ضرورتِ اقتصادی» است. او به ما آموخت که چگونه می‌توان صنعتگر بود و در عین حال، نگاهی ملی و ساختارمند داشت.
پیام تسلیت
با کمال تأثر و تأسف، فقدانِ پیشکسوتِ عرصۀ صنعت و کارآفرینی کشور، زنده‌یاد مهندس محسن خلیلی، بنیانگذار انجمن مدیران صنایع کشور را به جامعه اقتصادی، صنعتگران و خانوادۀ محترم ایشان تسلیت عرض می‌نماییم. نامِ ایشان در تالارِ مفاخرِ اقتصادِ ایران به عنوانِ معمارِ خستگی‌ناپذیرِ تشکل‌گرایی و نوآوری، همواره به نیکی خواهد ماند. از درگاه خداوند متعال برای آن مرحوم علو درجات و برای بازماندگان، شکیبایی و آرامش آرزومندیم.
دکتر حجت بقایی
عضو شورای سردبیری رسانه اقتصاددان ـ
دبیر ستاد مردمی مشاورین تحقیق و توسعه صنعت ایران
