دکتر مهرداد حاجی زاده فلاح، مدرس و مشاور ارشد مبارزه با پولشویی و عضو شورای سردبیری با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : صرافیها به دلیل ماهیت فعالیت خود، یعنی تبدیل ارز، انتقال ارزش و ارتباط با مشتریان و بازارهای مختلف، از جمله کسبوکارهایی هستند که میتوانند در معرض سوءاستفاده برای پولشویی قرار گیرند. البته فعالیت صرافی ذاتاً پرریسک یا مجرمانه نیست؛ مسئله اصلی، شناسایی و مدیریت موقعیتهایی است که در آنها منشأ واقعی وجوه یا هدف اقتصادی معامله روشن نیست.
بر اساس رویکردهای بینالمللی، از جمله استانداردهای گروه ویژه اقدام مالی (FATF)، خدمات انتقال پول و ارزش میتوانند در صورت ضعف کنترلهای شناسایی مشتری، نظارت تراکنشی و ثبت اطلاعات، مورد سوءاستفاده قرار گیرند.
مهمترین روشهای سوءاستفاده
۱. استفاده از اشخاص واسطه و هویتهای اجارهای
یکی از الگوهای پرریسک، انجام معاملات توسط فردی است که ظاهراً مشتری صرافی است اما در واقع برای شخص دیگری فعالیت میکند. در این حالت ممکن است حجم و تعداد معاملات با وضعیت شغلی، درآمد و توان مالی فرد تناسب نداشته باشد.
۲. خرد کردن معاملات
در این روش، عملیات مالی به چندین معامله کوچکتر تقسیم میشود تا الگوی واقعی گردش وجوه کمتر آشکار باشد. وجود چندین تراکنش مرتبط، در فاصله زمانی کوتاه و بدون توجیه اقتصادی روشن، میتواند یک علامت هشدار محسوب شود. FATF نیز «اندازه و تکرار تراکنشها» را از شاخصهایی میداند که باید در کنار سایر عوامل بررسی شوند.
۳. گردش غیرعادی ارز بین اشخاص مختلف
گاهی وجوه میان چند شخص یا حساب جابهجا میشود، در حالی که رابطه اقتصادی مشخصی میان آنها وجود ندارد. در چنین شرایطی، صرافی باید به جای بررسی هر معامله به صورت منفرد، ارتباط میان معاملات و اشخاص را در یک بازه زمانی بررسی کند.
۴. استفاده از شرکتها و اشخاص حقوقی برای پنهان کردن مالک واقعی
شرکتهای صوری یا ساختارهای پیچیده مالکیتی میتوانند شناسایی مالک واقعی وجوه را دشوار کنند. بنابراین شناسایی «ذینفع واقعی» یا UBO اهمیت ویژهای دارد. وجود ساختار مالکیتی غیرشفاف، بهخصوص هنگامی که با تراکنشهای غیرمتعارف همراه شود، میتواند ریسک را افزایش دهد.
۵. معاملات فاقد توجیه اقتصادی
گاهی مشتری معاملات ارزی قابل توجهی انجام میدهد، اما توضیح قابل قبولی درباره منشأ وجوه، هدف معامله یا ارتباط آن با فعالیت اقتصادی خود ارائه نمیکند. در چنین مواردی، بررسی منبع وجوه و شناخت دقیقتر مشتری ضروری است.
۶. استفاده از تجارت و حواله برای پوشاندن منشأ وجوه
ارتباط صرافی با تجارت بینالمللی میتواند در معرض ریسکهای ناشی از پولشویی مبتنی بر تجارت قرار گیرد. FATF یکی از مسیرهای اصلی انتقال و پنهانسازی وجوه غیرقانونی را استفاده از سیستم مالی، جابهجایی فیزیکی پول و تجارت بینالمللی میداند.
۷. ارتباط با حوزه داراییهای مجازی
در سالهای اخیر، ارتباط میان صرافیهای سنتی، خدمات انتقال ارزش و داراییهای مجازی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. استفاده از خدمات دارایی مجازی در حوزههای پرریسک، تراکنشهای غیرمعمول، حجم یا دفعات غیرمتناسب با فعالیت اقتصادی مشتری و ضعف در شناسایی مشتری از جمله شاخصهایی هستند که FATF بر ضرورت توجه به آنها تأکید کرده است.
زنگ خطرهایی که صرافی نباید نادیده بگیرد
مهمترین علائم هشدار عبارتاند از:
– معاملات متعدد و غیرمتناسب با شغل و درآمد مشتری؛– استفاده مکرر از اشخاص ثالث؛– ابهام در منشأ وجوه؛– تراکنشهای غیرمعمول با کشورهای پرریسک؛– تغییر ناگهانی و بدون توضیح در الگوی فعالیت مشتری؛– استفاده از حسابها یا اشخاص متعدد بدون رابطه اقتصادی روشن؛– ارائه اطلاعات ناقص یا متناقض؛– تلاش برای دور زدن الزامات شناسایی و ثبت اطلاعات؛– فعالیت مالی قابل توجه بدون توجیه اقتصادی قابل قبول.
البته هیچیک از این موارد بهتنهایی اثباتکننده پولشویی نیست. شاخصهای قرمز باید در کنار سایر اطلاعات و در بستر واقعی فعالیت مشتری تحلیل شوند.
صرافی؛ خط مقدم مبارزه با پولشویی
مبارزه با پولشویی در صرافی صرفاً به معنای ثبت مشخصات مشتری نیست. یک نظام مؤثر باید بر شناخت مشتری (KYC)، شناسایی و ارزیابی ریسک، بررسی منشأ وجوه، پایش مستمر معاملات، شناسایی ذینفع واقعی، کنترل اشخاص و مناطق پرریسک و گزارش موارد مشکوک به مرجع ذیصلاح استوار باشد.
در واقع، صرافی موفق در حوزه مبارزه با پولشویی، صرافیای نیست که صرفاً حجم زیادی از اطلاعات را جمعآوری کند؛ بلکه صرافی است که بتواند از میان حجم بالای معاملات، الگوی غیرعادی را تشخیص دهد.
پولشویی در صرافیها معمولاً با یک معامله غیرعادی و آشکار آغاز نمیشود؛ بلکه ممکن است در قالب مجموعهای از معاملات ظاهراً عادی شکل بگیرد. به همین دلیل، نگاه سنتی به کنترل معاملات دیگر کافی نیست و صرافیها باید به سمت نظارت مبتنی بر ریسک، تحلیل رفتار مشتری و استفاده از فناوریهای هوشمند حرکت کنند.
در نهایت، مهمترین سرمایه یک صرافی فقط ارز و نقدینگی نیست؛ اعتماد و اعتبار آن است. هرچه نظام مبارزه با پولشویی در یک صرافی حرفهایتر باشد، احتمال سوءاستفاده مجرمان از آن کمتر و اعتبار آن در شبکه مالی بیشتر خواهد بود.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
