آرامش قیمت نفت در پسا جنگ ایران
دکتر مجید سجادی پناه عضو شورای سردبیری با طرح “سه پرسش کلیدی درباره آینده بازار نفت پس از درگیری ایران و آمریکا”می نویسد: تولیدکنندگان نفت شیل در آمریکا، اکنون اهرم تعیینکننده بازار را در دست گرفتهاند و نقش تاریخی اوپک برای همیشه کمرنگ شده است.
۱. پایان یک دوران: اوپک دیگر تعیینکننده قیمت نیست
برای دههها، اوپک (بهویژه عربستان سعودی) با افزایش یا کاهش تولید، قیمت نفت را کنترل میکرد. اما امروز، “تولیدکنندگان نفت شیل در ایالات متحده” به بازیگران مسلط بازار تبدیل شدهاند؛ بهگونهای که “خروج امارات متحده عربی از اوپک” را میتوان اذعانی دیرهنگام به این واقعیت دانست که این سازمان دیگر توانایی گذشته را برای تعیین قیمت نفت ندارد.
دلیل این تغییر، “انعطافپذیری بینظیر تولید شیل” است. برخلاف میادین نفتی سنتی که افزایش یا کاهش تولید در آنها به ماهها زمان نیاز دارد، تولیدکنندگان شیل آمریکا میتوانند ظرف چند هفته خود را با تغییرات قیمت تطبیق دهند. این مزیت ساختاری، اهرم کنترل بازار را از ریاض به تگزاس و داکوتای شمالی منتقل کرده است.
۲. آرامش در دل طوفان: مازاد عرضه، قیمتها را مهار کرد
با وجود بزرگترین اختلال در عرضه نفت از زمان جنگ جهانی دوم، بهدلیل کاهش عبور نفتکشها از تنگه هرمز، “قیمت نفت بهسرعت به سطوح پیش از بحران بازگشت”. این وضعیت، تضادی آشکار با سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ دارد؛ دورانی که حتی یک حمله تروریستی در یکی از کشورهای تولیدکننده، برای جهش شدید قیمتها کافی بود.
این تحول را میتوان حاصل دو عامل اصلی دانست:
– “رشد مستمر تولید نفت شیل آمریکا” که بخش مهمی از کمبود ناشی از تحریمها و درگیریها را جبران کرده است.– “کاهش تقاضا در اقتصادهای غربی” که فشار بر بازار جهانی نفت را کاهش داده است.
نتیجه آنکه “بازار جهانی نفت اکنون با مازاد عرضه مطلوبی روبهروست” و این بهترین خبر برای اقتصادهای مصرفکننده بزرگی مانند هند و چین است. هند که پیشبینی میشود مصرف نفت آن طی دو دهه آینده از حدود ۴ میلیون به ۱۰ میلیون بشکه در روز برسد، اکنون در موقعیتی کمسابقه برای تأمین نفت با قیمت مناسب و بدون تنشهای شدید قیمتی قرار گرفته است.
۳. خطر تحریمها: سلاح غیرجنبشی واشنگتن در سایه مازاد عرضه
پس از ناکامی آمریکا در تغییر معادلات منطقه از طریق ابزارهای نظامی، “واشنگتن بهطور فزایندهای به ابزار تحریم روی خواهد آورد”. روسیه و ایران همچنان در کانون این فشارها قرار خواهند داشت، اما تفاوت امروز با گذشته در یک نکته اساسی نهفته است:
“با توجه به مازاد نفت در بازار جهانی، ایالات متحده آزادی عمل بیشتری نسبت به گذشته خواهد داشت و تحریمها میتوانند تأثیر بیشتری بر صادرکنندگان نفت بر جای بگذارند.”
در گذشته، آمریکا هنگام اعمال تحریمهای نفتی نگران جهش قیمت جهانی نفت و پیامدهای آن برای اقتصاد بینالمللی بود؛ اما امروز، “رشد تولید نفت شیل” تا حد زیادی این نگرانی را برطرف کرده است. واشنگتن میتواند بدون نگرانی از شوکهای شدید قیمتی، دامنه تحریمها را گسترش دهد، زیرا اطمینان دارد که تولیدکنندگان آمریکایی قادر به جبران بخش مهمی از کمبود عرضه خواهند بود.
در عین حال، شرکتهای بزرگ بینالمللی نفتی “نمیتوانند تحریمهای آمریکا را نادیده بگیرند”، زیرا دسترسی آنها به نظام مالی جهانی وابسته به رعایت این محدودیتهاست. ازاینرو، خریدارانی مانند هند، چین و دیگر کشورهای آسیایی ناچار خواهند بود میان “بهرهگیری از نفت ارزان روسیه و ایران” و “پرهیز از تحریمهای ثانویه آمریکا” توازن برقرار کنند.
۴. استراتژی جدید خریداران و فروشندگان در دنیای پسا اوپک
“تولیدکنندگان سنتی” مانند روسیه، ایران و حتی عربستان سعودی، ناچار خواهند بود راهبردهای خود را با واقعیتهای جدید بازار تطبیق دهند. آنها دیگر نمیتوانند صرفاً با کاهش تولید، قیمتها را افزایش دهند، زیرا تولیدکنندگان شیل آمریکا بهسرعت خلأ ایجادشده را پر خواهند کرد.
در مقابل، “خریداران بزرگ، بهویژه هند و چین”، احتمالاً سه راهبرد اصلی را دنبال خواهند کرد:
– “تنوعبخشی به منابع تأمین”: کاهش وابستگی به یک عرضهکننده و گسترش همکاری با آمریکا، برزیل و سایر تولیدکنندگان غیرتحریمی.– “انعقاد قراردادهای بلندمدت”: استفاده از شرایط کنونی بازار برای تثبیت قیمتهای مناسب و تقویت ذخایر راهبردی.– “مدیریت ریسک مالی”: بهرهگیری از سازوکارهایی مانند ارزهای محلی و تهاتر در تجارت با روسیه و ایران، همراه با رعایت چارچوبهای بینالمللی بهمنظور کاهش خطر تحریمهای ثانویه.
بنابراین به نظر میرسد “دوران هژمونی سنتی اوپک بر بازار جهانی نفت به پایان خود نزدیک شده است”
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
