در یینگتان، شهری در استان جنوبشرقی جیانگشی چین آینده پیشرفته فناوری این کشور در دل گذشته اقتصادی عقبمانده آن درحال شکلگیری است. بازارهای سنتی روباز و غذاخوریهای کنار خیابان این شهر را شبیه بسیاری از شهرهای کوچک مناطق داخلی چین نشان میدهند اما در جنوب شهر یک شهرک صنعتی مملو از شرکتهای فعال در حوزه دیجیتالیسازی صنعتی فضایی کاملا فناورانه ایجاد کرده است. یک آزمایشگاه ملی ارتباطات مرکز تحقیقاتی پیشرفتهای را در نزدیکی این منطقه تاسیس کرده است.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، در طول دهه گذشته مقامات محلی بهتحول صنعت قدیمی مس کمک و آن را بهصنعتی تبدیل کردند که قطعات پیشرفته مورد نیاز شرکتهای فناوری جدید را تولید میکند. سرمایهگذاریهای فناورانه یینگتان اکنون درحال نتیجهدادن است. در سال۲۰۲۵ تولید ناخالص داخلی سرانه این شهر از مرکز استان پیشی گرفت درحالیکه یک دهه پیش حدود ۲۵درصد کمتر از آن بود. با این حال اقتصاد شهر همچنان تحتتاثیر رکود بازار املاک و بدهیهای سنگینی قرار دارد که دولت محلی از اوایل دهه۲۰۱۰ آن را انباشت کرده است.
۲جهان متفاوت
این وضعیت هر چند مانند دوجهان کاملا متفاوت است اما در بسیاری از نقاط چین و در کل اقتصاد این کشور درکنار هم زندگی میکنند. بانک گلدمن ساکس پیشبینی میکند که صنایع پیشرفته تولیدی تا سال۲۰۲۹ سالانه حدود یک واحددرصد بهرشد واقعی تولید ناخالص داخلی چین اضافه کنند اما در مقابل آثار منفی فروپاشی بخش املاک که در سالهای۲۰۲۴و۲۰۲۵ حدود ۲واحددرصد از رشد اقتصادی را کاهش داده چند سال دیگر نیز ادامه خواهد داشت.
درهمینرابطه است که طبق گزارش مجله اکونومیست که بهتازگی منتشر شده اقتصاد چین در سالهای اخیر بهطور قابلتوجهی کند شده و هرگز نتوانسته بهطور کامل از پیامدهای قرنطینههای غیرقابل پیشبینی و مخرب دوران همهگیری کووید-۱۹ بازیابی شود. بهعنوان مثال دوره سهساله کاهش قیمت تولیدکنندگان تنها در ماهمارس سال جاری میلادی پایان یافته آنهم بهدلیل شوک نفتی ناشی از جنگ آمریکا با ایران که باعث افزایش قیمت انرژی در داخل چین شد. علاوهبراین درحالیکه کارخانهها خودروهای برقی پیشرفته برای صادرات تولید میکنند مصرفکنندگان چینی که از خاطرات همهگیری، سقوط بازار املاک و ضعف شبکه تامین اجتماعی آسیب دیدند همچنان تمایل چندانی بهخرید و هزینهکردن ندارند.
بههمیندلیل است که یوان یوان آنگ، استاد دانشگاه جانز هاپکینز در گفتوگو با مجله اکونومیست تاکید میکند: در تاریخ مدرن هیچ کشور بزرگی همزمان با سرمایهگذاری گسترده در فناوریهای پیشرفته با اقتصادی کندشونده و بحران بدهی دولتهای محلی مواجه نبوده است.
اگرچه آثار منفی بحران املاک در سالهای آینده کاهش خواهد یافت و درنهایت از بین میرود اما برای متوقفکردن موتور جدید رشد اقتصادی چین فشار چندانی لازم نیست. زیرا این موتور هماکنون نیز تحت فشار کاهش تقاضا برای خودروهای برقی چینی جنگ تجاری طولانیمدت و بحران انرژی قرار دارد.
البته باوجود این چالشها شی جینپینگ در یک اقدام پرریسک تاکید کرده که مدل جدید رشد اقتصادی سریعتر از فروپاشی مدل قدیمی مبتنیبر فروش زمین و ساختوساز بهثمر خواهد نشست. لازم بهذکر است مدل قدیمی رشد اقتصادی ابتدا در مناطق ساحلی چین شکل گرفت و سپس بهمناطق داخلی گسترش یافت. کارخانههای مناطق شرقی که ثروتمند بودند میلیونها کارگر مهاجر فقیر از مناطق داخلی را بهکار گرفتند.
این کارگران که اغلب امکان دریافت اقامت در کلانشهرها را نداشتند درآمد خود را در املاک شهرهای زادگاهشان سرمایهگذاری میکردند. درنتیجه برجهای بلند مسکونی که در دوران رونق ۲۰ساله بازار مسکن ساخته شدند حتی در کوچکترین شهرها نیز سر برآوردند. این روند هر سال دههامیلیون کارگر ساختمانی را بهکار گرفت و تقاضای عظیمی برای محصولات صنعتی کمارزش ایجاد کرد. در همین حال شبکه راهآهن پرسرعت بهفقیرترین شهرستانهای کشور نیز گسترش یافت.
تمام این سرمایهگذاریها با استقراض دولتهای محلی تامین مالی شد. برآوردها نشان میدهد بدهی این دولتها بهحدود ۶۰تریلیونیوآن(معادل ۹تریلیوندلار) رسیده که برابر با ۴۳درصد تولید ناخالص داخلی چین بوده آنهم درشرایطیکه این رقم در آمریکا حدود ۱۲درصد است. مناطق فقیرتر بیش از دیگران بهساختوساز مبتنی بر بدهی شامل مسکن، جاده و پل وابسته بودند که نتیجه آن در استانهایی مانند گوئیژو در جنوب غربی چین قابل مشاهده است؛ جایی که زیرساختهای خیرهکنندهای ازجمله بلندترین پل جهان با ارتفاع ۶۲۶ متر ساخته شده اما درکنار آن بدهیهایی انباشتهشده که بازپرداخت آنها تقریبا ناممکن است. بسیاری از این پروژههای پرهزینه هنوز نتوانستند درآمد کافی برای بازپرداخت بدهیها ایجاد کنند.
درچنینشرایطی شواهد نشان میدهد اکنون سرمایهگذاریها بهسمت طیف محدودتری از صنایع نوآور و با رشد سریع هدایت شده بهطوری که بهمحض آنکه شی جینپینگ اهداف فناورانهای مانند پیشتازی جهانی در هوش مصنوعی، رباتیک، انرژی همجوشی و سایر فناوریهای پیشرفته را اعلام میکند صدها شهر در سراسر چین بهحمایت از پروژههای مرتبط روی میآورند.
در همین رابطه صندوق ملی نیمهرساناها طی ۱۲سال گذشته حدود ۶۸۷میلیاردیوآن سرمایه جذب کرده است. دارایی صندوقهای سرمایهگذاری مورد حمایت دولت نیز در سال گذشته بهنزدیک ۴۰۰میلیاردیوآن رسید که نسبتبه سال۲۰۲۴ حدود ۷۵درصد افزایش نشان میدهد. دولت مرکزی در ماهدسامبر نیز صندوق ملی سرمایهگذاری خطرپذیر ۱۰۰میلیاردیوآنی جدیدی را برای سرمایهگذاری در صنایع هوافضا، نیمهرساناها، فناوریهای رابط مغز و ماشین و فناوری کوانتومی راهاندازی کرد.
بسیاری از دولتهای محلی حتی در شهرهای کوچک با استفاده از درآمدهای مالیاتی و سرمایه شرکتهای دولتی محلی صندوقهای مشابهی ایجاد کردند. آنها مناطق ویژه فناوری پیشرفته و پارکهای هوشمصنوعی راهاندازی میکنند تا با ارائه معافیتهای مالیاتی و مشوقهای دیگر شرکتهای نوآور را جذب کنند.
به همین دلیل بوده که ژان اوی از دانشگاه استنفورد معتقد است: هدف این است که شرکتهای فناوری جدید درآمد مالیاتی ایجاد کرده و بهدولتهای محلی کمک کنند از زیر بار بدهیهای خود خارج شوند. درحالیکه مقامات محلی در انتظار ظهور نسخه بومی «دیپسیک» خود هستند؛ همان آزمایشگاه هوشمصنوعی که سال گذشته با مدل قدرتمند خود جهان را شگفتزده کرد و دولت مرکزی نیز قوانین بازپرداخت بدهی را تسهیل کرده تا زمان بیشتری برای تسویه بدهیها در اختیار آنها قرار گیرد.
تظاهر بهموفقیت تا مرز شکست
گاهی دولتهای محلی بهموفقیتهایی دست مییابند. کلانشهرهای ثروتمندی مانند پکن، هانگژو، شانگهای و شنژن میتوانند استعدادها و سرمایهها را جذب کنند. پیشبینی میشود این چهارشهر در مجموع حدود ۷۰درصد سرمایهگذاری هوشمصنوعی چین را دریافت کنند. این امر میتواند تقاضا برای مسکن را افزایش داده و موجب احیای محلی بازار املاک شود.
برخی شهرهای دیگر نیز موفقیتهای مشابهی داشتند. شهر هفئی در استان نسبتا آرام آنهویی چندین شرکت پیشرو را پرورش داده است. کارخانههای شرکت BOE Technology، غول نمایشگرهای LCD و شرکت خودروسازی برقی لوکس NIO در این شهر مستقر هستند. دانشگاه این شهر نیز شرکت موفق iFlyTek در حوزه هوشمصنوعی تشخیص گفتار را ایجاد کرده و دولت محلی در تاسیس شرکت CXMT بهعنوان بزرگترین تولیدکننده تراشههای حافظه پیشرفته چین مشارکت داشته اما برای مشاهده شکست این پروژهها کافی است یک ساعت با قطار سریعالسیر از یینگتان بهییچون سفر کنید. در این شهر تلاش ناموفق برای ارتقای جایگاه صنعتی بهنتیجه معکوس منجر شد. دولت در سال۲۰۲۱ مبلغ ۳/۲میلیاردیوآن برای ساخت کارخانه خودروهای برقی در منطقه توسعه فناوری پیشرفته ملی سرمایهگذاری کرد اما برخلاف خوشههای موفق خودروسازی در شنژن و هفئی این کارخانه از شبکه تامینکنندگان و تخصص موردنیاز برای تولید کارآمد خودرو محروم بود و اکنون فعالیت آن متوقف شده است. بخشهای دیگر این شهرک صنعتی نیز تقریبا خالی و بیروح بهنظر میرسند.
حتی پروژههایی که بهمرحله بهرهبرداری میرسند گاه تاثیر چندانی بر اقتصاد محلی ندارند. حدود یکدهه پیش صندوقی با سرمایه دولت مرکزی و محلی حدود ۱۵۰میلیاردیوآن در استان کوهستانی گوئیژو عمدتا در حوزه مراکز داده و رایانش ابری سرمایهگذاری کرد اما این پروژهها نتوانستند با صنایع محلی پیوند برقرار کنند زیرا شرکتهای سازنده مراکز داده در مناطق ساحلی مستقر بودند، قطعات سرورها در نقاط دیگر تولید میشد و تقاضای محلی برای خدمات این مراکز بسیار محدود بود. بههمین دلیل است که برخی از کارشناسان معتقدند ادغام فناوریهای پیشرفته با اقتصادهای سنتی و ایجاد اشتغال برای جمعیت محلی بسیار دشوار است.
در برخی موارد نتایج حتی جنبه طنز تلخ پیدا میکند. شهر صنعتی لانژو در شمال غرب چین درحالی در پروژههای پروازهای فضایی تجاری و اقتصاد پهپادی سرمایهگذاری کرده که برای چندین سال در پرداخت حقوق رانندگان اتوبوس خود ناتوان بوده و از آنها خواسته برای تامین هزینههای زندگی وام شخصی بگیرند.
حتی استانهای ساحلی و توسعهیافته نیز از این مشکل مصون نیستند. بهعنوان مثال خبرنگارانی که اخیرا از پارکهای هوشمصنوعی در استان گوانگدونگ بازدید کردند دریافتند بسیاری از این مراکز یا خالی هستند یا شرکتهایی غیرمرتبط با هوشمصنوعی در آنها فعالیت میکنند.
بنابراین میتوان گفت دلیل شکست بسیاری از این پروژهها روشن است. سیاست صنعتی شی جینپینگ رقابتی شدید ایجاد کرده که در آن شرکتها و حتی مناطق مختلف یک شهر برای جذب سرمایه و حمایت دولتی با یکدیگر رقابت میکنند.
این فشار رقابتی قیمتها را کاهش داده و کیفیت را افزایش میدهد. بهترین شرکتهایی که از این رقابت بیرون میآیند مانند BYD در خودروسازی، هواوی در الکترونیک و شیائومی در چندین حوزه شرکتهایی قدرتمند و آماده رقابت جهانی هستند اما چنین شرکتهایی بسیار معدودند و عمدتا در مراکز اقتصادی بزرگ و برخوردار از استعداد و سرمایه متمرکز شدند.
در همین راستا شواهد نشان میدهد سودآوری حتی از موفقیت نیز نادرتر است. چی لو از بانک BNP Paribas میگوید بازده اصلی سرمایهگذاریها کمتر نصیب شرکتهای منفرد میشود و بیشتر بهزنجیرههای تامین یکپارچه تعلق میگیرد که هزینهها را کاهش داده و نوآوری را تسریع میکنند.
بنابراین مطابق با آمارهای موجود سهم شرکتهای صنعتی زیانده در آوریل بهرکورد تاریخی حدود ۳۲درصد رسیده آنهم درحالیکه این رقم در سال۲۰۱۱ تنها ۱۰درصد بود. بدهی شرکتها نیز بهشدت افزایش یافته است. مارک ویلیامز از موسسه کپیتال اکونومیکس میگوید شرکتهای چینی اکنون دوبرابر سال۲۰۱۹ بهبانکها و سرمایهگذاران داخلی بدهکار هستند درحالیکه تولید ناخالص داخلی طی همین مدت تنها یکسوم رشد کرده است. علاوهبراین برخی شرکتها بهجای تمرکز بر فعالیتهای مولد صرفا بهدنبال دریافت یارانههای دولتی در بخشهای مورد حمایت دولت مرکزی هستند.
درنتیجه سهاقتصاددان صندوق بینالمللی پول سال گذشته محاسبه کردند که بهرهوری کل عوامل تولید در چین طی یکدهه گذشته حدود ۲/۱درصد کمتر از حالتی بوده که این سیاستهای صنعتی وجود نداشت. تولید ناخالص داخلی نیز حدود ۲درصد کمتر بوده؛ رقمی معادل ازدسترفتن حدود ۴۰۰میلیارددلار ارزشافزوده در هرسال.
آسیب بهمناطق دورافتاده
بنابراین بهگفته ناظران بیشترین آسیب متوجه مناطق فقیر و دورافتادهای مانند ییچون و گوئیژو شده است. سهم استانهای داخلی از تولید صنعتی چین بهطور مداوم کاهش یافته و از حدود ۴۸درصد در سال۲۰۱۳ به۳۶درصد در سال گذشته رسیده است.
این مساله برای نیروی کار کممهارت چین که جمعیتی بین ۳۰۰تا۴۰۰میلیوننفر را شامل میشود چالشی جدی بهشمار میرود و با تمرکز دولت بر فناوریهای مرزی شمار بیشتری از این افراد از روند توسعه جا خواهند ماند؛ بهطوریکه اسکات کندی از اندیشکده CSIS معتقد است بسیاری از آنها ناچار خواهند شد بهخانههای خود در روستاها بازگردند.
دراینمیان نکته جالب این است که یکی از مشاوران سابق دولت مرکزی چین میگوید شیفتگی رهبران چین بهپیروزی در رقابت فناوری مانند طلسمی بوده که آمریکا ناخواسته بر آنان افکنده است. این رقابت اولویتهای آنان را تغییر داده و باعث شده بیشازحد بر فناوریهای پیشرفته تمرکز کنند در شرایطی که برای حل مشکلات پایدار اقتصادی چین اقدامات کافی انجام نمیشود. او میافزاید: رباتها در حال افزایش هستند اما شهروندان همچنان بدبینند.
بنابراین آمارها نشان میدهد فروش خردهفروشی در ماه آوریل تنها ۲/۰درصد نسبتبه سال قبل رشد کرده که پایینترین میزان از اواخر سال۲۰۲۲ و پیش از پایان کامل قرنطینههای کرونایی است. ارزش وامهای بانکی خانوارها در ماهمارس برای نخستینبار در تاریخ نسبتبه سال قبل کاهش یافت. درنتیجه برای بازگرداندن اعتماد و روحیه مردم چین موفقیت چند پروژه فناورانه هرچقدر هم چشمگیر باشند کافی نخواهد بود.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
