پرش به محتوا
یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵
فناوری

آیا در جنگ اخیر علیه ایران از کامپیوتر کوانتومی استفاده شد؟

دکتر مجید سجادی پناه با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : فناوری‌ها امروز، کامپیوتر کوانتومی است؛ فناوری‌ای که اگر از مرحله آزمایشگاهی عبور کند و به بلوغ صنعتی برسد، ممکن است بسیاری از محاسبات غیرممکن امروز را به مسئله‌ای قابل حل تبدیل کند.برای فهم اهمیت این تحول، باید تفاوت کامپیوتر معمولی و کوانتومی را شناخت:
۱. بیت در کامپیوتر معمولی: کلید چراغ یا دکمه‌های بله/خیر
در کامپیوترهای امروزی، همه اطلاعات (عکس، فیلم، متن و حساب بانکی) به زبان «۰» و «۱» ترجمه می‌شوند.
مثال کلید برق: مثل کلید چراغ اتاق است؛ یا خاموش (۰) است یا روشن (۱). حالت میانی وجود ندارد.مثال قفل رمزدار چهاررقمی: اگر رمز یک چمدان چهار رقم باشد و رمز را نداند، یک سیستم معمولی مثل کسی است که یکی‌یکی عددها را امتحان می‌کند: ۰۰۰۰، ۰۰۰۰۰۱، ۰۰۰۰۰۲… تا به رمز درست برسد. باز کردن رمز بزرگترین گاو صندوق دنیا به همین ترتیب با کامپیوترهای موجود بیش از ۱۱۰ سال زمان ببرد.
۲. کیوبیت و «برهم‌نهی»: امتحان کردن راه‌ها به جای یکی‌یکی رفتن
در کامپیوتر کوانتومی، به جای کلیدهای ساده از واحدهایی به نام «کیوبیت» استفاده می‌شود که قانون «یا صفر یا یک» را در هم می‌شکند.
مثال سکه در حال چرخش: یک سکه روی میز یا شیر است یا خط. اما وقتی آن را محکم می‌چرخانید، تا وقتی که روی میز بخوابد، همزمان در وضعیت «شیر و خط» است. کیوبیت هم تا زمانی که از آن نتیجه نهایی را نخوانیم، ترکیبی از ۰ و ۱ را در خود نگه می‌دارد.مثال پنج اتاق و پیدا کردن احمد: فرض کنید در یک طبقه ۵ اتاق وجود دارد و می‌خواهید ببینید احمد در کدام اتاق است. کامپیوترهای امروزی تک‌تک اتاق‌ها را می‌گردند و در نهایت می‌گویند احمد در فلان اتاق است. اما در کامپیوتر کوانتومی، انگار همه راه‌ها را همزمان بررسی می‌کنید و خیلی سریع‌تر به جایگاه احمد می‌رسید؛ به همین دلیل در مسائل پیچیده، سرعت محاسبه به شکل چشمگیری بالا می‌رود.
۳. «درهم‌تنیدگی»: دو تاس یا دو چراغ جادویی
درهم‌تنیدگی یعنی دو ذره طوری به هم گره بخورند که سرنوشتشان به هم وصل شود، بدون اینکه بین آن‌ها سیم یا کابل ارتباطی باشد.
مثال جفت دستکش: فرض کنید یک جفت دستکش (یکی چپ و یکی راست) را در دو جعبه دربسته و پلمب‌شده قرار می‌دهیم؛ یکی را اینجا نگه می‌داریم و دیگری را به آن سوی دنیا می‌فرستیم. همین که جعبه اول را باز کنیم و ببینیم دستکشِ داخل آن چپ است، در همان لحظه می‌فهمیم دستکشِ داخل جعبه دیگر—هرچقدر هم آن طرف دنیا دور باشد—حتماً راست است.
نتیجه این تفاوت چیست؟ کاری که حل کردن آن برای قوی‌ترین کامپیوترهای امروزی ممکن است هزاران سال (یا بیش از یک قرن) طول بکشد، با کامپیوتر کوانتومی در مسائل مناسب می‌تواند در چند ثانیه یا چند ساعت انجام شود.
۴. چرا الان به کامپیوتر کوانتومی نیاز داریم؟
تراشه‌های کامپیوترهای امروزی آن‌قدر کوچک و فشرده شده‌اند که دیگر از نظر فیزیکی جا برای کوچک‌تر شدن و سریع‌تر شدن ندارند. برای جهش بعدی، بشر مجبور است به دنیای ذرات کوانتومی وارد شود.
۵. کاربردهای مهم کامپیوتر کوانتومی (به ویژه در امنیت و دفاع)
این فناوری قواعد بازی را در جهان، به خصوص در مسائل نظامی و امنیتی، به طور کامل تغییر داده است :
شکستن تمام قفل‌های دیجیتال فعلی: رمزهای بانکی، اینترنتی و نظامی امروز طوری طراحی شده‌اند که کامپیوترهای عادی هزاران سال برای شکستن آن‌ها زمان نیاز دارند. کامپیوتر کوانتومی می‌تواند این قفل‌ها را در چند ثانیه باز کند .ارتباطات کاملاً غیرقابل شنود: در مقابل خطر بالا، فناوری کوانتومی راهی برای ارسال پیام می‌سازد که صددرصد امن است. اگر کسی بخواهد وسط راه پیام را شنود یا کپی کند، ذرات کوانتومی فوراً به هم می‌ریزند و فرستنده و گیرنده بلافاصله متوجه حضور جاسوس می‌شوند.دیدن اهداف نامرئی (رادار و حسگر کوانتومی):در آسمان: رادارهای کوانتومی می‌توانند هواپیماها و موشک‌های «رادارگریز» را بدون اینکه خلبان متوجه شود، شناسایی کننددر زیر دریا: حسگرهای کوانتومی کوچک‌ترین تغییر در میدان مغناطیسی آب را حس می‌کنند و می‌توانند زیردریایی‌ها و مین‌های پنهان را پیدا کنند .ساخت مواد و داروهای جدید با شبیه‌سازی دقیق: کامپیوتر کوانتومی می‌تواند رفتار مولکول‌ها را دقیقاً مثل طبیعت شبیه‌سازی کند. این کار باعث می‌شود بدون نیاز به آزمایش‌های طولانی و پرهزینه در آزمایشگاه، مواد منفجره جدید، پوشش‌های مقاوم یا پادزهر سلاح‌های شیمیایی و میکروبی ساخته شود.مدیریت هوشمند میدان نبرد: هماهنگ کردن همزمان صدها پهپاد (حملات گروهی پهپادی) و پیدا کردن بهترین مسیر برای رساندن تجهیزات نظامی در شرایط بحرانی.
۶. وضعیت مسابقه جهانی و منطقه خاورمیانه

کشورهای جهان میلیاردها دلار برای عقب نماندن از این فناوری هزینه می‌کنند:

  • آمریکا و چین: دو رقیب اصلی هستند. چین شبکه‌ای غیرقابل شنود به طول بیش از ۲۰۰۰ کیلومتر ساخته و کامپیوتر نوری بسیار سریعی معرفی کرده است. آمریکا نیز با کمک شرکت‌هایی مثل گوگل و IBM در حال ساخت کامپیوترهای کم‌خطاست.
  • ایران: رتبه اول خاورمیانه و کشورهای مسلمان را در علم کوانتوم دارد و سند ملی برای آن تصویب کرده است. دستاوردهایی در شبکه ارتباطی امن (در دانشگاه شریف)، حسگرها و ساعت‌های کوانتومی داشته است
  • اسرائیل: نسبت به اندازه اقتصادش، پس از چین رتبه دوم جهان را در سرمایه‌گذاری کوانتومی دارد و نگران است که با ارزان و همگانی شدن این فناوری در آینده، برتری تکنولوژیک خود را در برابر رقبا و گروه‌های شبه‌نظامی از دست بدهد.

7. بزرگترین مانع فعلی چیست ؟

کیوبیت‌ها بسیار حساس و بی‌ثبات هستند؛ کوچک‌ترین تغییر دما یا لرزش باعث می‌شود اطلاعات خود را از دست بدهند و دچار خطا شوند. به همین دلیل، ساخت و نگهداری آن‌ها بسیار گران است و دانشمندان در حال تلاش برای رفع این خطاها و تربیت متخصصان جدید هستند.

در پایان، یک پرسش کلیدی باقی می‌ماند: آیا در در سه جنگ نظامی و سایبری اخیر میان ایران، آمریکا و اسرائیل، از فناوری کوانتومی برای رمزگشایی از سامانه‌های پدافندی یا اختلال در شبکه بانکی استفاده شده است؟

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

ع

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را بنویسید

7 + 13 =