پرش به محتوا
پنجشنبه ۲۸ آبان ۱۴۰۵
جهان

ایران روی میز سه قدرت جهانی

اقتصاددان :   در شرایطی که جنگ‌های فرسایشی، رقابت‌های اقتصادی و بحران‌های امنیتی، نظم بین‌المللی را با پیچیدگی‌های فزاینده‌ای مواجه کرده‌، سفر دونالدترامپ به چین به یکی از مهم‌ترین رویدادهای دیپلماتیک سال تبدیل شده است. رییس‌جمهور آمریکا روز چهارشنبه وارد شنژن شد و برخلاف تشریفات معمول، شی جین‌پینگ شخصا در فرودگاه به استقبال او رفت. این استقبال کم‌سابقه که با حضور دوطرف روی فرش قرمز و ابراز صمیمیت همراه بود، تنها مقدمه‌ای برای رویداد مهم‌تری است یعنی دیدار سه‌جانبه رهبران آمریکا، چین و روسیه که قرار است پنجشنبه در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه برگزار شود. این موضوع از آنجا حائز اهمیت مضاعف است که گردهمایی سه‌قدرت بزرگ در شرایطی صورت می‌گیرد که آینده جنگ اوکراین، بحران خاورمیانه، رقابت فناوری و مناسبات امنیتی جهان همچنان با ابهام روبه‌رو است.

استقبال بی‌سابقه در فرودگاه شنژن

طبق گزارشی که روز گذشته یورونیوز منتشر کرده، شی جین‌پینگ با اقدامی غیرمعمول شخصا در فرودگاه شنژن از ترامپ استقبال کرد. این رفتار در عرف دیپلماتیک چین اهمیت دارد زیرا استقبال از رهبران خارجی معمولا به مقام‌های تشریفاتی یا دولتی واگذار می‌شود. با این ‌حال این اقدام را نمی‌توان جدا از تحولات ماه‌های گذشته ارزیابی کرد. ترامپ نیز در سفر سپتامبر شی به آمریکا شخصا از او استقبال کرده بود و رفتار رییس‌جمهور چین را می‌توان پاسخی متقابل به آن رویداد دانست همچنین اهمیت استقبال اخیر بیش از جنبه تشریفاتی، در پیامی است که پکن قصد دارد به واشنگتن و سایر قدرت‌ها منتقل کند. در واقع برخی کارشناسان معتقدند، چین می‌کوشد نشان دهد با وجود اختلافات عمیق اقتصادی و امنیتی، همچنان آماده مدیریت رقابت از مسیر گفت‌وگوی مستقیم است. در مقابل، ترامپ نیز در شرایطی وارد چین شده که فشارهای داخلی و هزینه‌های سیاست خارجی، دستیابی به موفقیت‌های دیپلماتیک را برای دولت او اهمیت بیشتری بخشیده است.

بازگشت دیپلماسی قدرت‌های بزرگ

در همین رابطه لازم به ذکر است مهم‌ترین بخش سفر ترامپ، دیدار برنامه‌ریزی‌شده او با شی و ولادیمیر پوتین برای روز پجشنبه است؛ نشستی که به‌دلیل حضور همزمان رهبران سه قدرت هسته‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به گزارش آسوشیتدپرس، این دیدار نخستین نشست سه‌جانبه رهبران کنونی آمریکا، چین و روسیه خواهد بود. بااین‌حال مقام‌های سه‌کشور هنوز از دستیابی قریب‌الوقوع به توافقی جامع سخن نگفته‌اند.

برخی تحلیلگران این گردهمایی را با کنفرانس یالتا در سال۱۹۴۵ مقایسه کرده‌اند؛ نشستی که در آن رهبران قدرت‌های پیروز جنگ جهانی دوم درباره آینده اروپا گفت‌وگو کردند البته شرایط کنونی تفاوت‌های بنیادینی با آن دوران دارد زیرا جهان امروز نه در پایان یک جنگ جهانی قرار دارد و نه قدرت‌های بزرگ از توانایی یکسانی برای تعیین سرنوشت سایر کشورها برخوردارند. بااین‌حال نگرانی درباره شکل‌گیری توافق‌هایی که منافع بازیگران کوچک‌تر را نادیده بگیرند، همچنان یکی از مهم‌ترین ابعاد سیاسی نشست شنژن است.

چین؛ میزبان و بازیگر اصلی

به‌گفته برخی ناظران برای شی جین‌پینگ، برگزاری این نشست فرصتی است تا موقعیت چین را به‌عنوان یکی از مراکز اصلی تصمیم‌گیری جهانی تثبیت کند. در واقع طبق گزارشی که روز گذشته رویترز منتشر کرده،  رییس‌جمهور چین در سخنرانی خود در اجلاس اپک بر ضرورت تجارت آزاد، کاهش موانع اقتصادی و تقویت سازوکارهای چندجانبه تاکید کرده است. این موضع در شرایطی مطرح می‌شود که واشنگتن محدودیت‌های تازه‌ای بر دسترسی شرکت‌های چینی به تراشه‌های پیشرفته هوش‌مصنوعی اعمال کرده است. درواقع، پکن می‌کوشد تصویری متفاوت از رویکرد اقتصادی آمریکا ارائه دهد؛ تصویری که در آن چین مدافع همکاری تجاری و واشنگتن طرفدار محدودیت‌های فناوری معرفی می‌شود. بااین‌حال سیاست‌های صنعتی چین، یارانه‌های گسترده و مازاد تجاری این کشور نیز با انتقاد شرکای غربی مواجه است بنابراین رقابت دوقدرت را نمی‌توان فقط در راستای تقابل تجارت آزاد و حمایت‌گرایی دانست.

ترامپ و جست‌وجوی دستاورد

از سوی دیگر، سفر آسیایی ترامپ در مقطعی انجام می‌شود که سیاست خارجی دولت او با مجموعه‌ای از چالش‌های همزمان مواجه شده است.  جنگ با ایران، تداوم درگیری اوکراین و رقابت اقتصادی با چین، منابع سیاسی و مالی واشنگتن را تحت‌فشار قرار داده‌اند. از سوی دیگر، پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، محدودیت‌های تازه‌ای برای دولت جمهوریخواه ایجاد کرده است. در همین راستا دویچه‌وله گزارش داده،  برخی تحلیلگران معتقدند این شرایط می‌تواند انگیزه ترامپ را برای دستیابی به توافق‌های محدود اما قابل ارائه به افکار عمومی افزایش دهد.

به‌عنوان مثال در حوزه اقتصادی، کاهش متقابل تعرفه‌ها، افزایش خرید محصولات کشاورزی آمریکا از سوی چین و تسهیل صادرات موادمعدنی حیاتی ازجمله موضوعات احتمالی مذاکرات هستند. بااین‌حال اختلاف بر سر فناوری‌های پیشرفته و محدودیت صادرات تراشه نشان می‌دهد که حتی توافق‌های تجاری نیز نمی‌توانند به‌سادگی رقابت ساختاری دو کشور را پایان دهند.

پوتین و شکستن انزوای دیپلماتیک

علاوه‌بر این برای روسیه، حضور پوتین در کنار رهبران آمریکا و چین از اهمیت سیاسی ویژه‌ای برخوردار است. مسکو طی سال‌های گذشته با تحریم‌های گسترده غرب مواجه بوده و تلاش کرده روابط اقتصادی و راهبردی خود را با کشورهای آسیایی گسترش دهد. در همین راستا رویترز گزارش داده،  پوتین در سخنرانی خود در شنژن از سیاست تحریم‌های غرب انتقاد و بر ضرورت شکل‌گیری مناسبات بین‌المللی متوازن‌تر تاکید کرده است.

در واقع حضور او در این نشست فرصتی برای نمایش استمرار جایگاه روسیه در معادلات قدرت جهانی فراهم می‌کند اما نکته‌ای که نباید از آن غافل شد این است که اختلافات مسکو و واشنگتن بر سر اوکراین همچنان پابرجاست و تنها برگزاری دیدار سه‌جانبه نمی‌تواند به معنای نزدیک‌شدن دو کشور به توافق صلح باشد.

نگرانی از توافق پشت درهای بسته

یکی از حساس‌ترین موضوعات احتمالی مذاکرات، آینده جنگ اوکراین است. در روزهای اخیر بحث‌هایی درباره مصالحه سرزمینی، تضمین‌های امنیتی و جایگاه احتمالی اوکراین در ساختار امنیتی اروپا مطرح شده است. بااین‌حال هنوز مشخص نیست این موضوع تا چه اندازه در دستور رسمی نشست سه‌جانبه قرار خواهد گرفت. به گزارش آسوشیتدپرس، یک مقام آمریکایی اعلام کرده که ترامپ قصد ندارد اوکراین را محور اصلی مذاکرات قرار دهد. هر چند که در مقابل برخی کارشناسان معتقدند، موضوع اوکراین و جنگ ایران به احتمال زیاد ازجمله محورهای مهم دیدار سه‌جانبه ترامپ با شی و پوتین خواهد بود.

در چنین شرایطی نگرانی کی‌یف و کشورهای اروپایی آن است که گفت‌وگوهای قدرت‌های بزرگ بدون مشارکت مستقیم طرف‌های درگیر به تصمیماتی درباره آینده امنیت اروپا منجر شود. در همین راستا مساله اصلی به مشروعیت فرآیندی مرتبط می‌شود که در چارچوب آن قرار است توافقی بزرگ شکل بگیرد.

معمای تسلیحات هسته‌ای

موضوع دیگری که ممکن است در شنژن مطرح شود، آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای است. با پایان اعتبار آخرین پیمان عمده محدودکننده زرادخانه‌های راهبردی آمریکا و روسیه در فوریه‌۲۰۲۶، نگرانی‌ها درباره آغاز مرحله تازه‌ای از رقابت تسلیحاتی افزایش یافته است. ترامپ خواهان توافقی گسترده‌تر با مشارکت چین بوده اما پکن تاکنون تمایل محدودی برای ورود به مذاکرات سه‌جانبه کنترل تسلیحات نشان داده است. دلیل اصلی این اختلاف، تفاوت قابل‌توجه اندازه زرادخانه هسته‌ای چین با ذخایر آمریکا و روسیه است بنابراین حتی آغاز گفت‌وگو در این حوزه نیز مستلزم توافق بر سر اصول و چارچوب مذاکرات خواهد بود.

یالتای جدید یا نمایش قدرت؟

با وجود اهمیت تاریخی گردهمایی شنژن، نباید از آن انتظار تغییر فوری ساختار نظام بین‌الملل داشت. سه کشور در موضوعات مهمی دارای منافع مشترک هستند اما رقابت‌های بنیادین آنان در حوزه امنیت، اقتصاد و فناوری همچنان ادامه دارد.

چین خواهان تثبیت جایگاه اقتصادی خود است، روسیه در پی کاهش فشارهای غرب قرار دارد و آمریکا تلاش می‌کند برتری راهبردی و توان چانه‌زنی خود را حفظ کند. ازاین‌رو احتمال دستیابی به تفاهم‌های محدود درباره تجارت، مدیریت بحران‌ها یا ادامه مذاکرات در کنار شکل‌گیری توافقی جامع درباره تقسیم حوزه‌های نفوذ محتمل به‌نظر می‌رسد.

منبع : جهان‌ صنعت

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

 

ع

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را بنویسید

پنج × 5 =