پرش به محتوا
دوشنبه ۲۵ آبان ۱۴۰۵
جهان

مثلث قدرت در قلب آسیا

اقتصاددان:   در حالی که نظام بین‌الملل با مجموعه‌ای از بحران‌های امنیتی، اقتصادی و ژئوپلیتیکی مواجه شده قرار است روز پنجشنبه آینده دونالد ترامپ، ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ در شهر شنزن چین با یکدیگر دیدار کنند؛ دیداری کم‌سابقه که برخی تحلیلگران آن را با کنفرانس تاریخی یالتا در فوریه۱۹۴۵ مقایسه کردند؛ نشستی که رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی در واپسین ماه‌های جنگ جهانی دوم برای تعیین ترتیبات سیاسی و امنیتی دوران پس از جنگ برگزار کردند. اکنون ۸۰سال پس از آن رویداد احتمال گفت‌وگوی رهبران سه قدرت بزرگ بار دیگر پرسش‌هایی درباره آینده نظم جهانی ایجاد کرده است. بااین‌حال برخلاف فضای پایان جنگ جهانی دوم، جهان امروز با پراکندگی قدرت، وابستگی متقابل اقتصادی و اختلافات پیچیده‌تری روبه‌رو است.

بازگشت دیپلماسی قدرت‌های بزرگ

طبق گزارشی که در این خصوص خبرگزاری آسوشیتدپرس روز گذشته منتشر کرده، کاخ سفید و کرملین برگزاری نشست سه‌جانبه در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه(اپک) را تایید کردند. بااین‌حال درباره دستور کار نهایی و نتایج احتمالی آن همچنان ابهام وجود دارد.

در همین رابطه برخی کارشناسان معتقدند، اهمیت این دیدار علاوه بر حضور همزمان سه رییس‌جمهور که در سال‌های اخیر کم‌سابقه بوده به موقعیت سه کشور که بخش بزرگی از توان نظامی، اقتصادی و هسته‌ای جهان را در اختیار دارند، مربوط می‌شود به‌طوری‌که آمریکا همچنان مهم‌ترین قدرت نظامی جهان است، چین بزرگ‌ترین رقیب اقتصادی و فناوری واشنگتن محسوب می‌شود و روسیه با برخورداری از زرادخانه گسترده هسته‌ای بازیگری تعیین‌کننده در معادلات امنیتی باقی مانده بنابراین نشست مشترک رهبران این کشورها می‌تواند نشانه‌ای از افزایش تمایل به مدیریت مستقیم اختلافات باشد هرچند مدیریت رقابت الزاما به‌معنای پایان آن نیست.

چرا یالتای جدید؟

به گزارش خبرگزاری فرانسه، مقایسه نشست شنزن با کنفرانس یالتا از نگرانی درباره بازگشت تصمیم‌گیری قدرت‌های بزرگ بر سر سرنوشت کشورهای دیگر ناشی می‌شود. در یالتای۱۹۴۵، فرانکلین روزولت، وینستون چرچیل و ژوزف استالین درباره آینده آلمان، ترتیبات امنیتی اروپا و شکل‌گیری سازمان ملل گفت‌وگو کردند.

اکنون نیز بحران اوکراین، مساله تایوان، جنگ ایران و آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای موضوعاتی هستند که می‌توانند در روابط سه قدرت تاثیر تعیین‌کننده داشته باشند.

بااین‌حال تشبیه شنزن به یالتا محدودیت‌های مهمی دارد. در سال۱۹۴۵ قدرت‌های پیروز جنگ در موقعیتی بودند که می‌توانستند درباره بخشی از ترتیبات پس از جنگ تصمیم‌گیری کنند.

امروز نه جنگ جهانی به پایان رسیده و نه سه قدرت درباره قواعد مطلوب نظم بین‌المللی توافق دارند. علاوه بر این اتحادیه اروپا، هند، ژاپن و دیگر بازیگران منطقه‌ای نیز ظرفیت تاثیرگذاری بر تحولات جهانی را دارند بنابراین تعبیر یالتای جدید بیش از آنکه توصیف توافقی قطعی باشد بازتاب نگرانی از احیای منطق حوزه‌های نفوذ است.

محاسبات متفاوت ۳ رهبر

به گفته برخی ناظران، نخستین مانع دستیابی به توافق گسترده، تفاوت اهداف واشنگتن، مسکو و پکن است. به گزارش رویترز، ترامپ امیدوار است از نشست شنزن برای پیشبرد مذاکرات کنترل تسلیحات هسته‌ای و بررسی راه‌های پایان جنگ ایران استفاده کند. درمقابل پوتین احتمالا تلاش خواهد کرد جایگاه روسیه را به‌عنوان یکی از قدرت‌های اصلی تصمیم‌گیر در نظام بین‌الملل تثبیت کند.

درواقع برای مسکو حضور در نشستی هم‌سطح با آمریکا و چین به خصوص پس از سال‌ها تحریم و تقابل با غرب، اهمیت سیاسی و نمادین دارد اما محاسبات شی جین‌پینگ پیچیده‌تر بوده زیرا چین از یک‌سو می‌تواند با میزبانی چنین نشستی جایگاه دیپلماتیک خود را برجسته کند و از سوی دیگر نگران پیامدهای مشارکت در توافق‌هایی است که با اولویت‌های راهبردی پکن سازگار نباشند. به همین دلیل برگزاری نشست الزاما به معنای وجود توافق قبلی درباره اهداف آن نیست.

معمای زرادخانه‌های هسته‌ای

علاوه بر این یکی از مهم‌ترین موضوعات احتمالی مذاکرات، آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای است. به گزارش آسوشیتدپرس، پیمان نیواستارت میان آمریکا و روسیه در فوریه۲۰۲۶ منقضی شد و محدودیت‌های الزام‌آور آن بر دو زرادخانه بزرگ هسته‌ای جهان پایان یافت. در این میان ترامپ خواهان توافقی تازه است که چین نیز در آن مشارکت داشته باشد. بااین‌حال پکن تاکنون تمایل چندانی به ورود به چارچوبی مشابه نشان نداده است. براساس برآوردهای وزارت دفاع آمریکا چین بیش از ۶۰۰کلاهک هسته‌ای دارد درحالی‌که شمار کلاهک‌های آمریکا و روسیه هرکدام بیش از ۵‌هزارمورد برآورد می‌شود. این اختلاف ظرفیت از نگاه پکن ضرورت پذیرش محدودیت‌های یکسان را زیر سوال می‌برد. ازاین‌رو حتی آغاز گفت‌وگوهای سه‌جانبه درباره کنترل تسلیحات نیز می‌تواند دستاوردی دیپلماتیک باشد بدون آنکه به توافقی فوری منجر شود.

اوکراین و نگرانی اروپا

مساله بعدی آینده جنگ اوکراین و جایگاه اروپا در مذاکرات قدرت‌های بزرگ است. به گزارش خبرگزاری فرانسه، ولودیمیر زلنسکی نسبت‌به احتمال تصمیم‌گیری درباره سرنوشت اوکراین بدون مشارکت کی‌یف ابراز نگرانی کرده است. این نگرانی در شرایطی افزایش یافته که مذاکرات اخیر آمریکا، روسیه و اوکراین در ابوظبی نیز پرسش‌هایی درباره میزان مشارکت کشورهای اروپایی ایجاد کرده است. بااین‌حال یک مقام آمریکایی به آسوشیتدپرس گفته که واشنگتن قصد ندارد مساله اوکراین را در دستور کار اصلی نشست شنزن قرار دهد بنابراین نمی‌توان از پیش نتیجه گرفت که سه‌رهبر درباره تقسیم حوزه‌های نفوذ یا آینده سرزمینی اوکراین توافق خواهند کرد.

باوجوداین حتی احتمال طرح چنین موضوعاتی می‌تواند حساسیت اروپا را افزایش دهد زیرا ترتیبات امنیتی قاره اروپا بدون مشارکت دولت‌های اروپایی با مشکلات جدی مشروعیت و اجرا مواجه خواهد شد.

تایوان؛ خط قرمز پکن

سومین مساله به تایوان و امنیت شرق آسیا مربوط می‌شود. به گزارش ژاپن‌تایمز، احتمال برگزاری نشست سه‌جانبه نگرانی‌هایی در ژاپن و تایوان ایجاد کرده است زیرا متحدان منطقه‌ای واشنگتن نمی‌خواهند مسائل امنیتی آنان به بخشی از معاملات قدرت‌های بزرگ تبدیل شود.

چین تایوان را بخشی از قلمرو خود می‌داند و با هرگونه حرکت به سمت استقلال رسمی آن مخالفت می‌کند. درمقابل آمریکا ضمن حفظ روابط غیررسمی با تایپه، همچنان در تامین تجهیزات دفاعی تایوان نقش دارد.

این اختلاف از بنیادی‌ترین مسائل روابط واشنگتن و پکن است و بعید به نظر می‌رسد صرف برگزاری یک نشست بتواند آن را برطرف کند. بااین‌حال گفت‌وگوی مستقیم می‌تواند به کاهش خطر سوءمحاسبه و مدیریت تنش‌های نظامی کمک کند.

جنگ ایران در دستور کار

چهارمین موضوع به تحولات خاورمیانه و جنگ ایران مربوط می‌شود.

به گزارش رویترز، ترامپ پیشتر اعلام کرده که قصد دارد درباره پایان جنگ ایران با رهبران چین و روسیه گفت‌وگو کند. این مساله از آن جهت اهمیت دارد که هر سه کشور در معادلات سیاسی و اقتصادی خاورمیانه نقش دارند اما منافع و مواضع آنان یکسان نیست.

روسیه و چین روابط گسترده‌ای با تهران دارند، در حالی که واشنگتن درگیر تقابل نظامی با ایران است. از سوی دیگر تداوم بحران بر بازار جهانی انرژی، تجارت دریایی و چشم‌انداز اقتصاد بین‌الملل تاثیر گذاشته است.

بنابراین احتمال بررسی راه‌های کاهش تنش وجود دارد اما دستیابی به تفاهمی عملی مستلزم هماهنگی‌هایی فراتر از گفت‌وگوی سه‌رهبر خواهد بود.

چین و تناقض چندجانبه‌گرایی

پنجمین مساله موقعیت چین به‌عنوان میزبان است. پکن طی سال‌های گذشته تلاش کرده خود را مدافع چندجانبه‌گرایی، تجارت آزاد و نقش‌آفرینی نهادهای بین‌المللی معرفی کند.

به گزارش آسوشیتدپرس، برخی تحلیلگران معتقدند میزبانی نشستی که یادآور تصمیم‌گیری انحصاری قدرت‌های بزرگ باشد ممکن است با این تصویر تعارض پیدا کند. از سوی دیگر اجلاس اپک با حضور ۲۱ اقتصاد برگزار می‌شود و قرار است موضوعاتی مانند تجارت، فناوری و همکاری اقتصادی را بررسی کند.

در چنین شرایطی تمرکز رسانه‌ها بر دیدار ترامپ، پوتین و شی می‌تواند دستور کار اقتصادی اجلاس را تحت‌الشعاع قرار دهد. این وضعیت برای چین فرصتی جهت نمایش قدرت دیپلماتیک و همزمان آزمونی برای حفظ اعتبار سیاست چندجانبه‌گرایانه آن خواهد بود.

نظم تازه یا توافق محدود؟

در چنین شرایطی نشست پیش‌رو را می‌توان از سه‌زاویه مورد بررسی و تحلیل قرار داد. اول صدور بیانیه‌ای کلی درباره ضرورت ادامه گفت‌وگوها و مدیریت اختلافات است.

زاویه دوم دستیابی به تفاهم‌های محدود درباره کنترل تسلیحات یا کاهش تنش‌های منطقه‌ای خواهد بود. موضوع سوم نیز آشکارشدن اختلافات و پایان نشست بدون دستاورد مشخص است.

در همین رابطه است که خبرگزاری رویترز گزارش داده هنوز دستور کار نهایی مورد توافق طرفین قرار نگرفته و مقام‌های آمریکایی نیز انتظار اعلام توافقی بزرگ را ندارند بنابراین اهمیت نشست شنزن اکنون بیش از توافق‌های احتمالی به دیدار همزمان پوتین، شی و ترامپ باز می‌گردد که کانالی تازه میان قدرت‌های بزرگ و در عین حال رقیب ایجاد می‌کند. هرچند که نباید فراموش کرد جهان امروز به‌مراتب پیچیده‌تر از آن است که سرنوشت آن در یک نشست تعیین شود بنابراین شاید نشست شنزن به یالتای جدید تبدیل نشود اما می‌تواند صحنه آشکارشدن پرسشی بنیادی باشد: اینکه آیا قدرت‌های بزرگ در پی مدیریت رقابت در چارچوب قواعد مشترک هستند یا می‌خواهند مناسبات بین‌المللی را براساس توافق‌های مستقیم میان خود بازتعریف کنند؟

منبع :جهان‌ صنعت

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

 

ع

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را بنویسید

شانزده − 6 =