تنشها باردیگر بهتنگههرمز بازگشته و بازار جهانی نفت را وارد مرحله تازهای از نگرانی کرده است. کاهش شدید رفتوآمد نفتکشها، ازسرگیری محاصره دریایی ایران ازسوی آمریکا و پیشنهاد دونالد ترامپ برای دریافت عوارضی معادل ۲۰درصد ارزش محموله کشتیهای عبوری قیمت نفت را بهبالاترین سطح چهارهفته اخیر رسانده است.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، هرچند قیمتها در ادامه معاملات بخشی از رشد اولیه خود را از دست دادند اما نفت برنت یک روز پیش از آن جهشی ۶/۹درصدی را ثبت کرده بود؛ افزایشی که از ماه مه۲۰۲۰ تاکنون بیسابقه بوده است. بهای نفت برنت در معاملات روز سهشنبه با حدود ۸/۱درصد افزایش به۸۴ دلارو۸۰سنت و نفت خام وستتگزاس اینترمدیت آمریکا با ۲/۲درصد رشد به۷۹دلارو۸۴سنت در هر بشکه رسید. رشد ناگهانی قیمت نفت نشان میدهد بازار حتی پیش از ایجاد اختلال کامل در عرضه بههرگونه تهدید علیه امنیت تنگه هرمز واکنش فوری نشان میدهد.
دادههای ترافیک دریایی نشان میدهد عبور نفتکشها از تنگههرمز در پی افزایش تنشهای نظامی تقریبا متوقف شده است. در یک دوره ۲۴ساعته تنها دونفتکش حامل نفت و مواد شیمیایی موفق بهعبور از این آبراه شدند و چند کشتی دیگر نیز در نزدیکی ورودی تنگه منتظر ماندند. این کاهش تردد بیش از آنکه ناشی از اعلام رسمی بسته شدن تنگه باشد نتیجه افزایش خطر، بالارفتن هزینه بیمه و احتیاط مالکان و اپراتورهای کشتی است.
اختلاف بر سر عوارض
محور اصلی تنش جدید دیگر فقط امنیت عبور کشتیها نیست، بلکه اختلاف بر سر این است که چه کسی باید کنترل تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد تاکشتیهای عبوری برای استفاده از این مسیر تابع قواعد تعیین شده باشند. دونالد ترامپ اعلام کرده است نیروی دریایی آمریکا از کشتیهایی که قصد عبور از تنگه را دارند محافظت خواهد کرد اما در مقابل باید مبلغی معادل ۲۰درصد ارزش کل محموله آنها بهآمریکا پرداخت شود.
اجرای چنین پیشنهادی میتواند ساختار حقوقی و اقتصادی کشتیرانی در یکی از مهمترین آبراههای بینالمللی جهان را با چالش مواجه کند. دریافت ۲۰درصد ارزش محموله صرفا یک هزینه امنیتی یا حق عبور معمولی نیست بلکه میتواند برای نفتکشهای حامل محمولههای چند ده یا چندصدمیلیوندلاری هزینهای سنگین ایجاد کند. این هزینه درنهایت یا بهقیمت نفت اضافه خواهد شد یا شرکتهای کشتیرانی و خریداران را بهکاهش عبور از تنگه وادار خواهد کرد.
همزمان شورای سازمان بینالمللی دریانوردی در واکنش بهاین تحولات اگرگه خواستار کاهش تنش شده اما در عین حال تاکید کرده که عبور کشتیها از تنگه هرمز باید بدون مانع و بدون دریافت عوارض یا هزینه انجام شود. این موضع نشان میدهد پیشنهاد ترامپ با مخالفت نهادهای بینالمللی حوزه دریانوردی مواجه خواهد شد بهخصوص آنکه دریافت عوارض از کشتیهایی که در یک آبراه بینالمللی تردد میکنند میتواند بهایجاد رویهای خطرناک در سایر نقاط جهان منجر شود.
درمقابل آمریکا تلاش دارد حفاظت نظامی از کشتیها را بهیک خدمت اقتصادی تبدیل کند. براساس این نگاه، واشنگتن مدعی است هزینه استقرار ناوها، اسکورت نفتکشها و تامین امنیت مسیر نباید تنها از بودجه آمریکا پرداخت شود و کشورها یا شرکتهایی که از این حفاظت بهره میبرند باید سهم خود را بپردازند. با این حال تعیین سهمی معادل ۲۰درصد ارزش محموله بسیار بیشتر از هزینههای متعارف بیمه یا خدمات اسکورت دریایی است و از همین رو بیشتر بهعوارض اجباری شباهت دارد.
در چنین شرایطی اما بازار نفت نیز منتظر روشنشدن جزئیات این تصمیم نشسته است. انتشار خبر ازسرگیری محاصره دریایی ایران و احتمال دریافت هزینه از کشتیها کافی بود تا بهای نفت خام آمریکا در یک روز ۴/۹درصد و نفت برنت ۶/۹درصد افزایش پیدا کند. این واکنش نشان میدهد فعالان بازار معتقدند مناقشه بر سر عوارض میتواند عملا بهکاهش جریان فیزیکی نفت از تنگه منجر شود.
قبض ۲۰درصدی ترامپ در بازاری با ذخایر محدود
پیشنهاد ترامپ در شرایطی مطرح شده که بازار جهانی نفت از حاشیه امنیت ذخایر بالایی برخوردار نیست. ماهها درگیری نظامی، توقف بخشی از تولید کشورهای حاشیه خلیجفارس و برداشت از ذخایر استراتژیک آمریکا ظرفیت دولتها برای مقابله با یک اختلال طولانیمدت را کاهش داده است.
تازهترین اطلاعات منتشرشده از وضعیت ذخایر آمریکا نشان میدهد موجودی ذخیره استراتژیک نفت این کشور با کاهش حدود ۳میلیونبشکهای به۳۱۶میلیونو۵۰۰هزار بشکه رسیده؛ سطحی که پایینترین میزان از آوریل۱۹۸۳ محسوب میشود. از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه نیز نزدیک به۹۸میلیونو۹۰۰هزاربشکه از ذخایر استراتژیک آمریکا برداشت شده است.
مجموع ذخایر تجاری و استراتژیک نفت آمریکا نیز تا ابتدای جولای با کاهش ۱۲۳میلیونو۹۰۰هزاربشکهای بهحدود ۷۳۰میلیونو۸۰۰هزاربشکه رسیده که پایینترین رقم از سال۱۹۸۴ بهشمار میرود. این ارقام نشان میدهد دولت آمریکا برخلاف دورههای پیشین فضای چندانی برای آزادسازی گسترده و مستمر نفت از ذخایر خود با هدف کنترل قیمتها ندارد.
بازگشت قیمت نفت بهمدار صعودی روند کاهش قیمت بنزین در آمریکا را نیز متوقف کرده است. برخی تحلیلگران پیشبینی کردند میانگین قیمت بنزین در این کشور طی روزهای آینده بهحدود ۴دلار برای هر گالن برسد. افزایش قیمت در جایگاههای سوخت میتواند بهیکی از مهمترین پیامدهای داخلی تصمیم ترامپ تبدیل شود زیرا مصرفکننده آمریکایی هزینه سیاستی را پرداخت خواهد کرد که با عنوان تامین امنیت کشتیرانی اجرا میشود.
بازار سهام آمریکا نیز از پیامدهای این تحولات در امان نمانده زیرا افزایش قیمت انرژی علاوه بر کاهش سود شرکتهای مصرفکننده سوخت نگرانی درباره بازگشت فشارهای تورمی و تاخیر در کاهش نرخ بهره را تشدید میکند.
در سطح جهانی نیز شرایط شکننده است. اوپک پیشبینی کرده رشد تقاضای جهانی نفت در سال۲۰۲۶ بهحدود ۷۸۰هزاربشکه در روز محدود شود. کندشدن رشد اقتصاد جهان نرخهای بهره نسبتا بالا در آمریکا و اروپا، کاهش سرعت رشد اقتصاد چین و ادامه تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه چشمانداز بازار را با عدم قطعیت مواجه کرده است.
درچنینشرایطی حتی اگر نفت کافی در مخازن یا تاسیسات تولیدی موجود باشد مشکل اصلی انتقال آن بهبازار است. کشورهای عضو اوپکپلاس میتوانند روی کاغذ برای افزایش تولید توافق کنند اما اگر نفتکشها امکان عبور امن از تنگه هرمز را نداشته باشند افزایش تولید تاثیر چندانی بر عرضه واقعی بازار نخواهد داشت. تجربه ماههای گذشته نیز نشان داد بستهشدن یا محدودشدن عبور از تنگه اجرای سهمیههای تولید اوپکپلاس را عملا غیرممکن میکند.
کارشناسان میگویند که در روزهای آینده مهمترین متغیر نه اظهارات سیاسی بلکه تعداد نفتکشهایی خواهد بود که واقعا از تنگه عبور میکنند. ادامه کاهش تردد، توقف طولانی کشتیها یا حمله بهزیرساختهای نفتی در خلیجفارس و دریای سرخ میتواند موج تازهای از افزایش قیمت را ایجاد کند.
افزایش تولید در سایه بازگشت محاصره
درسویدیگر مناقشه مقامات وزارت نفت اعلام کردند که لغو معافیت ۶۰روزه و بازگشت محاصره دریایی آمریکا صادرات نفت را متوقف نخواهد کرد. محسن پاکنژاد، وزیر نفت تاکید کرده وزارت نفت طی سالهای گذشته سازوکارهای لازم برای بیاثرکردن تحریمهای آمریکا را طراحی کرده و حتی در دوره اجرای معافیت ۶۰روزه نیز این ساختارها را کنار نگذاشته است.
به گفته وزیر نفت، آمریکا با لغو زودهنگام معافیت، مفاد تفاهم مربوط بهدوره ۶۰روزه را نقض کرده اما ساختارهای پیشبینیشده برای ادامه صادرات همچنان فعال است. پاکنژاد گفته است روند صادرات نفت ایران مطابق گذشته ادامه خواهد یافت و کشور در این زمینه با مشکل جدی مواجه نمیشود.
گزارشهای ردیابی نفتکشها هم نشان میدهد ایران در فاصله کوتاه میان دو دوره محاصره، حجم قابلتوجهی نفت و فرآورده صادر کرده است. برآوردهای مختلف از صادرات حداقل ۵۷میلیون تا بیش از ۸۰میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی حکایت دارد. ارزش محمولههای صادرشده در یک دوره ۲۶روزه نیز بیش از ۶میلیارد دلار برآورد شده است.
با این حال حدود ۳۰میلیونبشکه نفت خام ایران همچنان در منطقه باقی مانده که خروج آن بهوضعیت تنگه هرمز و شدت اجرای محاصره وابسته است. ایران درصورت کاهش امکان صادرات میتواند بخشی از نفت را در مخازن یا روی نفتکشها ذخیره کند اما تداوم طولانی این وضعیت درنهایت ممکن است تولید میادین را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
گزارشهای ردیابی نفتکشها هم نشان میدهد ایران در فاصله کوتاه میان دو دوره محاصره، حجم قابلتوجهی نفت و فرآورده صادر کرده است. برآوردهای مختلف از صادرات حداقل ۵۷میلیون تا بیش از ۸۰میلیون بشکه نفت خام و فرآوردههای نفتی حکایت دارد. ارزش محمولههای صادرشده در یک دوره ۲۶روزه نیز بیش از ۶میلیارد دلار برآورد شده است.
با این حال حدود ۳۰میلیونبشکه نفت خام ایران همچنان در منطقه باقی مانده که خروج آن بهوضعیت تنگه هرمز و شدت اجرای محاصره وابسته است. ایران درصورت کاهش امکان صادرات میتواند بخشی از نفت را در مخازن یا روی نفتکشها ذخیره کند اما تداوم طولانی این وضعیت درنهایت ممکن است تولید میادین را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
