افزایش مصرف بنزین، رشد واردات و تشدید ناترازی سوخت دولت را بهسمت بررسی راهکارهای جدید برای مدیریت مصرف سوق داده است. راهکارهایی مثل صرفهجویی و البته مدیریت مصرف که پیش از این هم اجرا شده با این حال بهنظر میرسد که این بار عزم دولت پزشکیان دستکم از دولتهای پیشین برای این امر جزمتر است.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، بحران بنزین در ایران در ماههای اخیر وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که دیگر نمیتوان آن را صرفا با افزایش تولید یا مدیریت مقطعی جایگاههای سوخت کنترل کرد. رشد بیسابقه مصرف، افزایش هزینه واردات، تشدید ناترازی انرژی و هشدارهای پیدرپی مسوولان باعث شده موضوع بنزین بهیکی از مهمترین دغدغههای اقتصادی دولت تبدیل شود. درشرایطیکه مصرف روزانه سوخت در برخی روزهای سال از مرز ۱۳۰میلیونلیتر عبور کرده تولید داخلی دیگر پاسخگوی نیاز بازار نیست و کشور برای جبران کسری ناچار بهواردات میلیونها لیتر بنزین در روز شده؛ روندی که فشار قابلتوجهی بر منابع ارزی و بودجه عمومی وارد میکند.
طی یکسال گذشته مسوولان بارها نسبتبه سرعت رشد مصرف سوخت هشدار دادند. بهگفته مقامات وزارت نفت، تعداد بالای خودروهای فرسوده، توسعه نامتوازن حملونقل عمومی، پایینبودن قیمت بنزین نسبتبه استانداردهای منطقهای و قاچاق سوخت از مهمترین دلایل شکلگیری شرایط فعلی است. ازسویدیگر افزایش تعداد خودروها و سفرهای بینشهری نیز باعث شده تقاضای بنزین هر سال با شیبی بیشتر از ظرفیت تولید رشد کند. نتیجه این روند شکلگیری شکافی میان تولید و مصرف است که اکنون از آن با عنوان «ناترازی بنزین» یاد میشود.
همزمان با تشدید این وضعیت گمانهزنیها درباره تغییر سیاستهای سوختی دولت نیز افزایش یافته است. اگرچه مقامات دولتی تاکید میکنند فعلا برنامهای برای افزایش قیمت بنزین وجود ندارد اما هم دولت و هم مجلس از لزوم اصلاح الگوی مصرف سخن میگویند. درهفتههایاخیر چندین طرح برای مدیریت مصرف مطرح شده که ازجمله آنها میتوان بهبازنگری در نظام سهمیهبندی، استفاده از روشهای هوشمند برای تخصیص سوخت، محدودسازی مصرف خارج از الگوی متعارف و تغییر شیوه توزیع یارانه بنزین اشاره کرد. برخی نمایندگان مجلس نیز پیشنهاد دادند یارانه سوخت بهجای خودرو بهافراد تعلق بگیرد تا عدالت بیشتری در توزیع منابع ایجاد شود.
درکنار راهکارهای کوتاهمدت برنامههایی نیز برای افزایش ظرفیت تولید و کاهش وابستگی بهبنزین در دستور کار قرار گرفته است. توسعه پالایشگاهها، افزایش سهم سیانجی در سبد سوخت، خروج خودروهای فرسوده از چرخه تردد، تولید خودروهای کممصرف و تقویت ناوگان حملونقل عمومی ازجمله محورهایی است که مسوولان بر اجرای آن تاکید دارند. بااینحال بسیاری از کارشناسان معتقدند این اقدامات نیازمند زمان و سرمایهگذاری گسترده است و در کوتاهمدت تاثیر محسوسی بر کاهش مصرف نخواهد داشت.
بنزین در تنگنای تولید و مصرف
کاهش تولید بنزین درپی آسیب بهبخشی از زیرساختهای گازی و پتروشیمی کشور همزمان با رشد مصرف داخلی بار دیگر موضوع ناترازی سوخت را بهیکی از چالشهای اصلی اقتصاد ایران تبدیل کرده است. کارشناسان معتقدند خسارت واردشده بهبرخی پالایشگاههای گاز پارسجنوبی و واحدهای پتروشیمی تولیدکننده بنزین درکنار مشکلات ساختاری بخش حملونقل و سیاستهای قیمتی فشار مضاعفی بر بازار سوخت وارد کرده و مدیریت مصرف را بهضرورتی اجتنابناپذیر تبدیل کرده است.
به گزارش «جهانصنعت» درحالیکه طی سالهای گذشته شکاف میان تولید و مصرف بنزین بهتدریج افزایش یافته بود تحولات ناشی از جنگ اخیر شرایط را پیچیدهتر کرده است. عرفان افاضلی، دبیرکل فدراسیون صنعت نفت معتقد است بخشی از ظرفیت پالایش گاز در پارسجنوبی بر اثر اصابت مستقیم بهبرخی پالایشگاهها از مدار خارج شد؛ اتفاقی که علاوهبر کاهش تولید گاز، استحصال میعانات گازی را نیز تحت تاثیر قرار داد.بهگفته وی، میعانات گازی تولیدی پارسجنوبی خوراک اصلی پالایشگاه ستاره خلیجفارس را تامین میکند؛ پالایشگاهی که حدود ۴۰درصد بنزین کشور را تولید میکند. درنتیجه کاهش تولید میعانات ظرفیت تولید ستاره خلیجفارس نیز افت کرده و اینموضوع مستقیما بر حجم تولید بنزین کشور اثر گذاشته است.افاضلی بهمشکلات ایجادشده در بخش پتروشیمی اشاره میکند؛ بخشی که در سالهای اخیر برای جبران کمبود بنزین نقش مکمل ایفا کرده است. بهگفته او، برخی مجتمعهای پتروشیمی بهدلیل آسیب مستقیم، کمبود بخار یا قطعی برق با کاهش یا توقف تولید روبهرو شدند و همین مساله میزان تولید بنزین را نسبتبه مدت مشابه سال گذشته کاهش داده است.بااینحال کارشناسان تاکید میکنند ریشه بحران بنزین تنها بهآسیبهای اخیر محدود نمیشود. بهباور افاضلی، ناترازی بنزین حاصل مجموعهای از مشکلات ساختاری است که طی سالهای گذشته انباشته شدند. کمبود و کیفیت نامناسب ناوگان حملونقل عمومی، وابستگی گسترده شهروندان بهخودروهای شخصی، تولید و واردات خودروهای پرمصرف، توسعهنیافتگی خودروهای برقی و هیبریدی و فرسودگی بخش بزرگی از ناوگان حملونقل از مهمترین عوامل رشد مصرف سوخت در کشور بهشمار میروند.در این میان خودروها و موتورسیکلتهای فرسوده سهم قابلتوجهی در افزایش مصرف دارند. گزارشهای فنی نشان میدهد مصرف سوخت بسیاری از خودروهای فرسوده و ناوگان حمل بار بهمراتب بالاتر از استانداردهای جهانی است. از سوی دیگر کندی توسعه زیرساختهای مورد نیاز برای گسترش استفاده از خودروها و موتورسیکلتهای برقی موجب شده وابستگی بهبنزین همچنان در سطح بالایی باقی بماند.
موضوع قیمتگذاری سوخت نیز یکی دیگر از محورهای مورد بحث در زمینه ناترازی بنزین است. دبیرکل فدراسیون صنعت نفت معتقد است اختلاف قابلتوجه قیمت سوخت در داخل و کشورهای همسایه انگیزه قاچاق را افزایش داده است. بهگفته او، سهم بالای مصرف از طریق کارتهای جایگاه در سالهای گذشته نگرانیهایی را درباره انحراف بخشی از سوخت بهسمت بازارهای غیررسمی ایجاد کرده بود؛ موضوعی که یکی از دلایل اجرای سیاست سهنرخیشدن بنزین و محدودسازی کارتهای آزاد جایگاهها بهشمار میرود.
با وجود این افاضلی هشدار میدهد هرگونه اصلاح در حوزه سوخت باید با مطالعات کارشناسی دقیق همراه باشد. بهاعتقاد او، اقتصاد ایران در شرایطی قرار دارد که همزمان با فشارهای تورمی کاهش رشد اقتصادی و محدودشدن درآمدهای ارزی ناشی از آسیب برخی صنایع بزرگ توان تحمل شوکهای ناگهانی را ندارد. ازاینرو هرگونه تغییر در نظام قیمتگذاری یا سهمیهبندی باید با درنظرگرفتن پیامدهای اجتماعی و معیشتی آن انجام شود.به گفته او، حل بحران بنزین صرفا از مسیر افزایش قیمت سوخت امکانپذیر نیست. توسعه حملونقل عمومی، نوسازی ناوگان فرسوده، افزایش تولید خودروهای کممصرف، تسهیل واردات خودروهای برقی و هیبریدی، ایجاد زیرساختهای شارژ و حمایت از برقیسازی ناوگان حملونقل ازجمله اقداماتی است که میتواند در میانمدت و بلندمدت بهکاهش مصرف سوخت منجر شود.
افاضلی تاکید میکند موفقیت هر برنامه دولت در حوزه مدیریت مصرف بیشاز هرچیز بههمراهی مردم وابسته است. بهگفته او، استفاده بیشتر از حملونقل عمومی، کاهش سفرهای غیرضروری و پرهیز از تردد با خودروهای تکسرنشین میتواند بخشی از فشار موجود بر شبکه تامین سوخت را کاهش دهد.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
