کمتر از سهروز پس از اعلام ضربالاجل پنهان دونالد ترامپ که با تعیین مهلت ۱۰ تا ۱۵روزه برای دستیابی به توافق با تهران مطرح شد و کمتر از یکهفته پس از اتمام دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو، حالا رویترز از برگزاری دور سوم این گفتوگوها در ابتدای ماه آتی میلادی یا همان نیمه اسفندماه خودمان خبر داده است؛ زمانی که عملا مصادف است با همان بازه زمانی حدودی که ترامپ پیشتر از آن بهعنوان آخرین مهلت ایران برای دستیابی به توافق سخن گفته بود. البته اگر قرار باشد ملاک داوری درباره تحولات را سخنان دونالد ترامپ و آنچه او به زبان آورده و میآورد، قرار دهیم، قاعدتا نه تکلیف امروزمان روشن خواهد بود، نه تکلیف فردا و دوفردای دیگر؛ چه آنکه حالا دیگر هر ناظر بهنسبت آگاهی میداند که هدف ترامپ از بیان این مواضع لزوما روشنگری درباره تحولات نیست. آنچه اما رویترز درخصوص زمان حدودی برگزاری دور سوم مذاکرات اعلام کرده، بهنسبت قابلاعتناست؛ هرچند اگر دور سوم مذاکراتی که رویترز از زمان حدودی آن خبر داده، همچون دور ششم مذاکرات نیمه نخست امسال نباشد و پیش از آن، شاهد آغاز حملات ناوگان عظیم نظامی ایالات متحده به خاک ایران نباشیم.
گمانهزنی درباره موعد برگزاری دور سوم مذاکرات
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهانصنعت ، رویترز که در ماهها و سالهای گذشته همواره ازجمله مهمترین منابع رسانهای در پوشش مذاکرات گاه و بیگاه ایران و آمریکا بوده و معمولا نیز همچون دیگر رقبایش در عرصه رسانه، با استناد به اظهارات دیپلماتهای غیرایرانی در این رابطه خوراک رسانهای تهیه میکند، اینبار با استناد به آنچه ظاهرا یک مقام ارشد ایرانی در اختیار این خبرگزاری بریتانیایی قرار داده، از موعد حدودی برگزاری دور سوم این گفتوگوها خبر داده است. این مقام ارشد ایرانی که ظاهرا نخواسته نامش فاش شود، با بیان اینکه آمریکا و ایران در مذاکرات جاری میان دو طرف دیدگاههای متفاوتی نسبتبه دامنه و سازوکار لغو تحریمهای اعمالشده علیه ایران در ازای محدودسازی برنامه هستهای ایران داشتهاند، گفته که «دور جدید مذاکرات برای برگزاری در ابتدای ماه مارس(نیمه اسفندماه) برنامهریزی شده است.» رویترز همچنین در بخش دیگری از گزارش خود به نقل از این مقام ارشد ایرانی آورده است: «تهران میتواند بهطور جدی ترکیبی از صادرات بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده با خلوص بالای خود، کاهش خلوص اورانیوم غنیشده با خلوص بالا و تشکیل یک کنسرسیوم منطقهای برای غنیسازی اورانیوم را بررسی کند اما در عوض، حق ایران برای «غنیسازی صلحآمیز هستهای» باید به رسمیت شناخته شود.» این مقام ایرانی که با تاکید بر ادامه مذاکرات، از «امکان دستیابی به یک توافق اولیه» سخن گفته، همچنین میگوید: «تهران کنترل منابع نفتی و معدنی خود را واگذار نخواهد کرد اما شرکتهای آمریکایی همواره میتوانند بهعنوان پیمانکار در حوزه نفتوگاز ایران شراکت کنند.»
روایت ویتکاف از شگفتزدگی ترامپ و دیدار با پهلوی
صبح دیروز اما خبر مهم دیگری نیز در ارتباط با آخرین تحولات مرتبط با مذاکرات مخابره شد. استیو ویتکاف که بهعنوان نماینده رییسجمهور ایالاتمتحده، ریاست هیات مذاکرهکنندگان آمریکا در چند مذاکره گوناگون ازجمله مذاکره با ایران را برعهده دارد، بهتازگی در گفتوگویی با شبکه خبری فاکسنیوز به بخشی از مسوولیتهای پرشمارش در روزها و هفتههای گذشته، ازجمله نقشی که در مذاکره با جمهوری اسلامی دارد، اشاره کرده و گفته ترامپ از اینکه چرا ایران کماکان تحت فشار فزاینده واشنگتن تسلیم نشده، کنجکاو است. بنابر گزارشی که ایسنا در پوشش بخشهایی از این مصاحبه منتشر کرده، ویتکاف در توضیح آنچه کنجکاوی ترامپ از مقاومت تهران خوانده، میگوید: «من نمیخواهم از کلمه «ناامید» استفاده کنم (…) زیرا رییسجمهور ترامپ میداند که گزینههای زیادی دارد، اما (…) او کنجکاو است که چرا آنها تسلیم نشدهاند، من نمیخواهم از کلمه تسلیم استفاده کنم اما چرا آنها تسلیم نشدهاند. چرا تحت این فشار با این میزان قدرت دریایی در آنجا، آنها نزد ما نیامدهاند و نگفتهاند که ما اعتراف میکنیم که سلاح نمیخواهیم. آمریکا برای «کاری که آماده انجام آن است»، در حال انتقال نیروهای نظامی به منطقه بوده و البته این انتقال «دشوار» است.» نماینده ویژه رییسجمهور آمریکا در منطقه غرب آسیا همچنین گفته است: «واشنگتن انتظار دارد که ایران رسما اعلام کند بهدنبال سلاح هستهای نیست و گامهای مشخصی را برای اثبات آن ترسیم کند. غنیسازی خط قرمز آمریکاست.» او همچنین میگوید: «ایرانیها میگویند برنامه هستهایشان صلحآمیز است اما آنها بسیار بیشتر از حد لازم غنیسازی کردهاند. ایرانیها ممکن است یک هفته تا دستیابی به مواد ساخت بمب در سطح صنعتی فاصله داشته باشند.» ویتکاف اما در بخش دیگری از سخنانش از یک دستور مهم دیگر ترامپ نیز پرده برداشته و گفته: «من به دستور رییسجمهور ترامپ با پسر شاه پیشین ایران، آقای رضا پهلوی ملاقات کردم. با این حال مساله مربوط به سیاستهای رییسجمهور ترامپ است، نه سیاستهای پهلوی.»
تحرکات اروپایی در اوج تنش آمریکایی در خلیجفارس
طی هفتههای گذشته شاهد لشکرکشی گسترده ناوگان نظامی ایالاتمتحده به منطقه بودیم و در این مدت در حالی دستکم دو ناوگان عظیم ابراهام لینکن و جرالد فورد خود را به آبهای پیرامون ایران رساندهاند که برخی متحدان اروپایی ایالاتمتحده ازجمله بریتانیا نیز شماری از جنگندهها و سایر ادوار نظامی و تسلیحاتی خود را در اختیار ترامپ گذاشته است. به همین دلیل است که آنچه دیروز در سطح دیپلماتیک میان لندن و واشنگتن رقم خورد نیز بهنحوی در همین راستا قابل تحلیل و بررسی است. بنابر اعلام منابع گوناگون رسانهای، ایووت کوپر، وزیر امور خارجه انگلیس که به واشنگتن سفر کرده، شامگاه شنبه به وقت تهران با انتشار پیامی در حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) از دیدار با همتای آمریکایی خود خبر داد و نوشت: «خوشحالم که برای گفتوگو با مارکو روبیو در واشنگتن حضور دارم.» رییس دستگاه دیپلماسی انگلیس با اشاره به برخی محورهای اصلی گفتوگو با همتای آمریکایی خود، ازجمله به مساله ایران و مذاکرات تهران و واشنگتن که تاکنون دو دور از آن برگزار شده، اشاره کرد. همچنین در حالی که در روزهای گذشته اخباری درخصوص اختلافنظر لندن و واشنگتن در ارتباط با جزایر چاگوس و پایگاه دیگو گارسیا و مشخصا مخالفت انگلیس با استفاده آمریکا از پایگاههای این کشور در سناریوی حمله به خاک ایران منتشر شده، وزیر امور خارجه انگلیس تاکید کرد: «شراکت میان انگلیس و آمریکا برای امنیت و رفاه ما حیاتی است.» کوپر که پیش از ترک لندن و عزیمت بهسوی واشنگتن بر حمایت انگلیس از روند مذاکرات ایران و آمریکا تاکید کرده بود، در آستانه دیدار با همتای آمریکایی خود نیز بار دیگر بر ضرورت اولویت دادن به مسیر دیپلماسی در موضوع هستهای ایران تاکید کرد و گفت که واشنگتن باید بهجای تنش نظامی با ایران مذاکره کند.
مقابلهبهمثل تهران در قبال تحرکات اروپایی علیه سپاه
در شرایطی که اما طی روزها و هفتههای گذشته شاهد تحرکات گسترده و پیدرپی پارلمان و اتحادیه اروپا علیه جمهوری اسلامی بودیم، حالا تهران نیز دست به مقابله به مثل زده است. بر این اساس درحالیکه اوج اقدامهای اروپاییها علیه جمهوری اسلامی در قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروههای تروریستی اتحادیه اروپا بود و در این چند سالی که هر از گاه اخباری درخصوص این تمایل اروپاییها مخابره میشد، صداهایی از ایران بر این مهم تاکید میکرد که در صورت تحقق این اقدام، جمهوری اسلامی نیز دست به مقابله به مثل خواهد زد، روز گذشته بالاخره وزارت امور خارجه ایران در بیانیهای عملی شدن هشدارهای چندساله جمهوری اسلامی را اعلام کرد. دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی که شامگاه شنبه در واکنش به «تصمیم غیرقانونی و ناموجه دولتهای عضو اتحادیه اروپا در برچسبزنی به بخشی از نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران» اقدام به صدور بیانیه کرد، در بخشی از این بیانیه آورده است: «از آنجا که دولتهای عضو اتحادیه اروپا برخلاف اصول و قواعد بنیادین منشور ملل متحد و حقوق بینالملل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را که یکی از ارکان نیروهای مسلح رسمی کشور شناخته میشود، یک نهاد تروریستی معرفی کردهاند، دولت جمهوری اسلامی ایران براساس اصل عمل متقابل و مستند به ماده(۷) قانون «اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بهعنوان سازمان تروریستی توسط آمریکا» مصوب سال۱۳۹۸ که تصریح میکند «کلیه کشورهایی که به هر نحو از تصمیم ایالاتمتحده آمریکا مبنیبر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بهعنوان سازمان تروریستی تبعیت یا حمایت کنند، مشمول عمل متقابل میشوند»، نیروی دریایی و نیروی هوایی کلیه کشورهای عضو اتحادیه اروپا را مشمول قانون مذکور و مفاد آن از جمله ماده(۴) میداند و از اینرو در چارچوب اقدام متقابل، آنها را بهعنوان سازمانهای تروریستی شناسایی و اعلام میکند.»
تلاش برای روزنهگشایی در مسیر دیپلماسی
درحالیکه اما اغلب نشانهها از احتمال بروز یک درگیری تمامعیار نظامی میان تهران و واشنگتن ظرف روزها و هفتههای پیشرو خبر میدهد، ظاهرا کماکان تلاشهایی از سوی برخی بازیگران در راستای روزنهگشایی در مسیر دیپلماسی نیز ادامه دارد چنانکه در نخستین دقایق بامداد یکشنبه رسانهها از رایزنی تلفنی رافائل گروسی و عباس عراقچی خبر دادهاند. ایرنا که بهعنوان خبرگزاری رسمی دولت جمهوری اسلامی درباره این مذاکره تلفنی مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی و وزیر امور خارجه ایران اطلاعرسانی کرده، در این رابطه نوشته است: «رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی شامگاه شنبه در تماس تلفنی با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران درباره آخرین تحولات مرتبط با روند مذاکرات هستهای ایران و آمریکا گفتوگو کرد.» ایرنا در بخش پایانی این خبر کوتاه و مختصر به نکتهای مهم نیز اشاره کرده و آورده است: «وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی در این تماس تلفنی، بر عزم ایران برای تعامل سازنده و بهرهگیری از دیپلماسی برای تامین حقوق و منافع مشروع ملت ایران در حوزه انرژی صلحآمیز هستهای وفق معاهده منع اشاعه و حقوق بینالملل تاکید کرد.»
بنبست احتمالی در انتهای مسیر دیپلماسی
با این همه اما بسیاری از ناظران بر این باورند که انتهای مسیر دیپلماسی در شرایط کنونی چیزی نیست جز یک دیوار بلند؛ دیواری که بهدلیل بیاعتمادی طرفین به یکدیگر پیوسته ارتفاع میگیرد و افق مذاکرات را بیش از پیش از نظرها دور میکند.
این در حالی است که گرگوری برو، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه اوراسیا در تحلیل تازه خود درباره آخرین وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا نوشته است: «تهران خواهان جنگ نیست اما شواهد نشان میدهد ساختار تصمیمگیر در ایران به این جمعبندی راهبردی دست یافته که رویارویی نظامی احتمالا اجتنابناپذیر است و در مقایسه با تن دادن به تسلیم، خطرات کمتری بههمراه دارد. ارزیابی و محاسبات مقامات ایران بر این فرض استوار است که آنها از توان تابآوری و بقا در یک تقابل نظامی کوتاهمدت با ایالاتمتحده برخوردارند؛ برآوردی کلیدی که بدون شک قطبنمای استراتژی دفاعی و سیاسی آنها را در این برهه حساس تنظیم خواهد کرد.» او که تاکید کرده ایالاتمتحده فشاری بیسابقه و همهجانبه را بر ایران اعمال میکند، بر این باور است که حتی در هسته مرکزی تصمیمگیری واشنگتن نیز تصویر روشن و مشخصی از مختصات یک «توافق قابلقبول» وجود ندارد آنهم درحالیکه همزمان با تشدید تنش میان تهران و واشنگتن و افزایش فاصله دیپلماتهای ایرانی و آمریکایی از یکدیگر، تلاش برای شعلهورکردن آتش جنگ نیز بیوقفه ادامه دارد؛ تلاشی که ازجمله با طرح مواضعی همچون «ضرورت اعمال محدودیت بر برنامه موشکی ایران» به اوج رسیده است آنهم در شرایطی که تهران نهتنها حاضر به پذیرش محدودیتهای موشکی نیست بلکه حتی پذیرش خواستههای حداکثری واشنگتن در برنامه هستهای را بهمعنای تسلیم کامل ارزیابی میکند و از آن نیز گریزان است؛ شرایطی که عملا باید آن را بهمعنای شکلگیری بنبستی واقعی در انتهای مسیر دیپلماسی و گشایش آزادراهی بهسوی جنگی تمامعیار تعبیر کرد.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
