پرش به محتوا
شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵
حکمرانی

چرا هر گونه اصلاحی در ساختار «وزارت اطلاعات» حیاتی‌تر از هر نهاد دیگری است؟

  دکتر مجید سجادی پناه با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت :   در معماری پیچیده‌ی حکمرانی، سقفِ کارآمدیِ هر وزارتخانه‌ای بر دو ستون بنیادین استوار است: «ساختار سازمانی» و «نیروی انسانی»؛ رابطه‌ای همچون «ریل و قطار» که در آن، ساختار نقشِ ریل‌ها را دارد و نیروهای زبده، کاردان و متعهد، لوکوموتیوهای پرقدرتی هستند که بارِ سنگینِ مأموریت را به مقصد می‌رسانند

قرار دادنِ پیشرفته‌ترین لوکوموتیوهای جهان بر روی ریل‌های فرسوده و ناهموار، سرانجامی جز کندی، فرسایش یا خروج از خط ندارد؛ اما ریل‌گذاریِ دقیق و مهندسی‌شده، اصطکاک را می‌گیرد، خطاها را مهار می‌کند و حتی قطاری با توانِ معمولی را سالم به مقصد می‌رساند.

این معادله در ساختار وزارت اطلاعات، از یک قاعده‌ی عمومیِ اداری فراتر رفته و مستقیماً به جانِ امنیت ملی گره می‌خورد؛ چرا که اینجا سخن بر سرِ ستون‌های خیمه‌ی آرامش و بقای کشور است. در جهانِ امروز که میدانِ نبرد به هزارتوهای جنگ شناختی، شبکه‌های سایبری و لایه‌های پیچیده‌ی نفوذ تغییر شکل داده است، لوکوموتیوهای این وزارتخانه—یعنی نخبه‌ترین تحلیل‌گران و فداکارترین سربازانِ گمنام—نیازمندِ ریل‌هایی فوق‌سریع، شبکه‌ای و هوشمندند. محبوس ماندنِ این نیروهای زبده در ساختارهای جزیره‌ای و سلسله‌مراتب‌های فرساینده‌ی و … تنها به معنای دیر رسیدنِ یک نامه در بایگانی نیست، بلکه به معنای غافلگیری در بزنگاه‌های حساسِ امنیت ملی است؛ در حالی که ساختارِ چابک، توانِ نیروی انسانی را تصاعدی بالا می‌برد و همچون توری هوشمند، لغزش‌های احتمالی فردی را در فرآیندهای جمعی هضم و اصلاح می‌کند.

دو بازوی رئیس‌جمهور در قبالِ ساختارِ وزارت اطلاعات

بر پایه‌ی منطقِ قانون اساسی، رئیس‌جمهور برای آنکه مسیرِ نظام خدمت‌رسانی را در همه‌ی حوزه‌ها توانمند و به‌روز نگه دارد، دو بازوی راهبردی در اختیار دارد: نخست سازمان برنامه و بودجه که شریان حیات و مدیریتِ منابع مالی و زیرساختی را در دست دارد؛ گویی خزانه‌دار و طراحِ جریان سوخت در کالبدِ اداره است. و دوم سازمان اداری و استخدامی که مسئولیتِ معماریِ همان دو ستونِ بنیادین، یعنی «طراحی ساختار» و «نظامِ جذب، نگهداشت و ارتقای نیروی انسانی» را بر عهده دارد؛ گویی مهندسِ ریل‌گذاری و گزینش‌گرِ ناوگانِ اجرایی است.

تراژدی آنجاست که در مقاطع متعددی، مدیریتِ این دو نهادِ حیاتی یعنی سازمان برنامه و بودجه و سازمان اداری و استخدامی، از سطح اشراف و تسلط حرفه‌ای فاصله گرفته و به جای پیشرانِ تحول، به لنگرِ سنگینِ روزمرگی بر سرِ راهِ چابکیِ تمامِ وزارتخانه‌ها تبدیل شده است. وقتی این ضعفِ راهبردی به حساس‌ترین نقطه، یعنی ساختار وزارت اطلاعات می‌رسد، پیامدهای آن دوچندان می‌شود: وقتی منابع و پشتیبانی‌های فناورانه هوشمندانه هدایت نشوند، مخزنِ سوختِ مأموریت‌های نوین کم‌رمق می‌ماند؛ و وقتی معمارِ نظام اداری کشور تفاوت میان «ساختارِ یک اداره‌ی خدماتی» و «معماریِ یک نهادِ اطلاعاتیِ چابک» را درنیابد، ریل‌ها کج و ناوگان ناهماهنگ باقی می‌ماند. در چنین وضعیتی، عملاً قطارِ امنیت ملی را روی ریل‌های فرسوده‌ی دیروز نگه داشته‌اند و دست و پای حساس‌ترین نهادِ اطلاعاتی را با طنابِ مقرراتِ دست‌وپاگیر بسته‌اند.

چرا هر گونه اصلاحی، هم دغدغه‌ی مردم است و هم ضرورتِ متخصصان؟

برای شهروند و جامعه:
امنیتِ پایدار، همان هوایی است که مردم در آرامش تنفس می‌کنند بی‌آنکه سنگینی‌اش را حس کنند. ساختارِ درست در وزارت اطلاعات یعنی هوشیاریِ پیش‌دستانه، صیانت از حریم خصوصی و حقوق شهروندی در عینِ اشرافِ کامل بر تهدیدهای واقعی، و خشکاندنِ ریشه‌ی فسادهای شبکه‌ای و اخلال‌گرِ معیشت مردم.

برای متخصصانِ امنیت:
اصلاحِ ساختار وزارت اطلاعات، یعنی عبور از «جزیره‌سازیِ اطلاعاتی» به سوی «مغزِ شبکه‌ای»؛ جایی که تحلیل داده‌های کلان، هوش مصنوعی و علوم شناختی در بطن فرآیندها جای می‌گیرند، موازی‌کاری‌های فرساینده حذف می‌شوند و «هشدارِ به‌موقع» در کوتاه‌ترین مسیر به «تصمیم‌گیرِ نهایی» می‌رسد.

در دنیای اطلاعاتِ امروز، تغییرِ مهره‌ها روی صفحه‌ی شطرنجِ قدیمی، حریفِ مجهز به فناوری‌های نوین را مات نمی‌کند؛ باید خودِ صفحه‌ی بازی و قواعدِ حرکت را بازطراحی کرد. اصلاحِ ساختار وزارت اطلاعات، یک اقدامِ اداریِ تشریفاتی نیست، بلکه به‌روزرسانیِ سیستم‌عاملِ امنیت ملی است؛ جراحیِ عمیقی که اگر امروز با شجاعت و توسط مدیرانی هم‌ترازِ پیچیدگی‌های دوران انجام نشود، فردا هزینه‌ی آن با غافلگیری‌های جبران‌ناپذیر پرداخت خواهد شد.

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

ع

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را بنویسید

دوازده − 6 =