تعویق نشست صلاله با اعلام عمان و تایید ایران
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، البته پیشتر بحرین بهعنوان یکی از کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس در بیانیهای اعلام کرده بود که بهدلیل حضور ایران در این نشست حاضر بهشرکت نیست و امارات متحده عربی نیز تاکید کرده بود که در سطح وزیر مشاور که در جایگاهی در سطح معاون وزیر قررار میگیرد در نشست حاضر خواهد شد. با این همه شامگاه یکشنبه و بهفاصله تنها چند ساعت مانده بهموعد برگزاری این نشست بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان در بیانیهای رسمی اعلام کرد: نشست منطقهای که قرار بود فردا{دوشنبه} در صلاله برگزار شود برای حصول اطمینان از اجماع بهتعویق افتاد. او درحالی بر تعهد مسقط برای تقویت گفتوگو بهگونهای که از ثبات و همکاری پایدار در منطقه حمایت کند تاکید کرده که بهنظر میرسد نگرانی عمان از عدم امکان اجماع عامل اصلی تعویق یا بهبیان دقیقتر لغو این نشست بوده است. هرچند ساعاتی پس از انتشار بیانیه رسمی وزارت خارجه عمان محمدعلی بک، مدیرکل خلیجفارس وزارت امور خارجه در توضیحاتی مختصر در این رابطه گفت: بنا بهدرخواست برخی کشورهای منطقه و تصمیم مشترک عمان و ایران نشست وزیران امور خارجه کشورهای ساحلی خلیجفارس که برای روز دوشنبه برنامهریزی شده بود بهتاریخی دیگر موکول شد. این مقام وزارت امور خارجه با اشاره بهرایزنی نزدیک ایران و عمان تاکید کرد که هماهنگیهای لازم برای برگزاری این نشست در زمان مناسب انجام خواهد داد.
تعویق یا لغو؛ آینده نشست صلاله در هالهای از ابهام
هرچند آنچه در ادامه در فضای سیاسی و رسانهای رقم خورد تاحدودی آشکار کرد که دستکم در آینده نزدیک نباید منتظر برگزاری این نشست باشیم. چهآنکه بهنظر میرسد کشورهای حاشیه خلیجفارس کماکان بر سر برخی از مسائل اساسی در این رابطه با یکدیگر اختلاف دارند. باراک راوید، خبرنگار اکسیوس ازجمله بهنگرانی ریاض در این رابطه اشاره کرده و بهنقل از یک مقام ارشد در یکی از کشورهای حاشیه خلیجفارس اعلام کرده که عربستان سعودی نگران بود متن پیشنهادی ایران و عمان عملا وضع تازهای را در تنگه هرمز تثبیت کند که برای ریاض یا دیگر اعضای شورای همکاری خلیجفارس قابلقبول نباشد. نگرانیهایی که چنان جدی بوده که باعث شده عربستان اصلاحیههایی را در متن پیشنهادی ایران و عمان ارائه کند. یک منبع منطقهای بهسیانان گفته است: انتظار نمیرود در آینده نزدیک گشایش مهمی حاصل شود. جالبتر آنکه این منبع منطقهای با اذعان بهاینکه حل مساله تنگه هرمز فوریترین موضوع بوده تاکید کرده که چارهای نیست مگر آنکه از جایی شروع کنیم.
واکنش تهران بهلغو نشست صلاله؛ پشتپرده درخواست ریاض!
همزمان درشرایطیکه در فضای رسانهای داخلی گروهی با طرح نوعی تئوری توطئه از نقش پنهانی واشنگتن و حتی تلآویو در لغو نشست صلاله سخن گفته و مشخصا نفوذ بازیگران خارجی و کارشکنی عربستان سعودی و برخی از دیگر کشورهای منطقه بنابه خواست آمریکا و اسرائیل را علت لغو این نشست عنوان کردند اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران توضیحاتی درباره علت اصلی لغو این نشست بهدست داد. او در بخشی از نشست مطبوعاتی روز گذشته خود بهپرسشی که مشخصا بهنقش ریاض در این غائله اشاره داشت، پاسخ داد و گفت: بله؛ اینکه عربستان درخواست کرد این نشست فعلا برگزار نشود درست است. آن بحثهایی هم که مطرح میشود درمورد انتساب اتفاقاتی که بین آنها و یمن در جریان بوده حقیقتا آدرس اشتباهی دادن است. با دادن آدرس اشتباه مشکلات حل نمیشود. مشکلات یمن ریشه طولانیمدت دارد. سخنگوی دستگاه دیپلماسی در ادامه با تاکید بر تمایل جمهوری اسلامی برای حلوفصل اختلافات یمن و عربستان سعودی گفت که ایران از نقشهراهی حمایت میکند که بدون دخالت تهران میان یمن و عربستان ارتباط برقرار کند.
بقائی درباره آینده تحولات مربوط بهمدیریت تنگه هرمز نیز توضیح داد و با تاکید بر اینکه تفاهم بین ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی نهایی شده، گفت: ما با مشورت عمان درمورد گام بعدی اینکه بهچه شکل این تفاهم را اعلام کنیم یا ثبت کنیم تصمیمگیری خواهیم کرد و اطلاعرسانی خواهد شد. او با تاکید بر اینکه پس از هفتهها مذاکره تفاهمی میان ایران و عمان درباره تامین مسیرهای دریانوردی حاصل شده و برنامهریزی برای برگزاری نشست صلاله نیز صرفا بهمنظور رونمایی و اعلام این تفاهم بود، گفت: این فرصتی بود که ایران و عمان فراهم کردند و انتظار میرفت که کشورهای منطقه فرصتشناس باشند و قدردان این فرصت باشند.
اگر واقعا قائل بهاین هستند که ما باید بهعنوان همسایگان دائمی باوجود همه بحثهایی که داشتیم و همه شکایتهایی که ما بهخاطر عملکرد بعضی از کشورها بهحق داریم باید دور هم بنشینیم و درباره ایجاد منطقه امن و بهدور از مداخله بازیگران گفتوگو کنیم این فرصت مناسبی بود. بقائی گفت: فکر نمیکنم هیچ طرف مسوولی بپذیرد که این فرصت را بههر دلیلی- چه بهدلیل اعمال نفوذ طرفهای خارج از منطقه و چه بهدلیل بهانهجوییهایی که واقعا هیچ ارتباطی بهایران ندارد- از دست بدهیم و این نشست را برگزار نکنیم! سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی با تاکید بر اینکه تصمیمگیری درمورد مباحث سیاست خارجی و امنیت ملی تکمولفهای نیست، خاطرنشان کرد: ما نباید بهخاطر اقدامات نسنجیده یا بدعهدی دیگران اقدامات منطقی و آیندهنگرانه خود را زیرسوال ببریم. اینکه ایران و عمان درمورد موضوعی که منحصرا بهخودشان مربوط بوده تصمیمی گرفتند و درمورد متنی تفاهم کردند و در راستای یک رویکرد مسوولانه و دوراندیشانه در یک جلسه با حضور کشورهای منطقه آن را عرضه کنند بهنظرم در راستای حکمتِ تصمیمگیران است.
جنگ یمن، نارضایتی از متن، فشار آمریکا و بیش از آن!
بههرتفسیر درنهایت نه از سطور و نه حتی از بین سطور سخنان سخنگوی وزارت خارجه روشن نشد که بالاخره چرا این نشست لغو شده است. بهبیان دقیقتر اگرچه اعلام شده که عربستان سعودی درخواست تعویق این نشست را مطرح کرده اما هم روایتهای متفاوتی درمورد دلیل این درخواست وجود دارد و هم دلایل دیگری درباره لغو این نشست مطرح است؛ روایتهایی که بهگستره آن از مسائل مربوط بهجنگ یمن تا اعتراض برخی کشورها بهمتن توافق و حتی فشار آمریکا را دربرمیگیرد.
درواقع اگرچه برخی رسانهها ادعا کردند که ریاض بهمتن توافق ایران و عمان اعتراض داشت و خواستار اعمال تغییراتی در ترتیبات توافق شده برای تنگه هرمز بود اما برخی نیز تاکید دارند که علت طرح این درخواست ازسوی عربستان، تحولات جنگ یمن و مشخصا حمله بهخط لوله شرق بهغرب این کشور بوده است. همزمان سیانان هم در گزارشی تاکید کرده که آمریکا دیگر خواستار مذاکره درمورد تنگه هرمز نیست و صرفا حاضر بهمذاکره با ایران در بحث هستهای بوده؛ رویکردی که بهباور برخی ناظران و تحلیلگران بر نوع نگاه کشورهای منطقه بهتفاهم ایران و عمان نیز اثر گذاشته و منجربه بیمیلی آنان بهشرکت در نشست صلاله شده است.
این درحالی است که باراک راوید خبرنگار ارشد آکسیوس نیز بهنقل از مقامی در یکی از کشورهای حاشیه خلیجفارس که نخواست نامش فاش شود گزارش داده عربستان سعودی اصلاحاتی را در پیشنهاد مشترک ایران و عمان درباره تنگه هرمز مطرح کرده چراکه بهگفته این مقام ریاض نگران بوده که ادبیات بهکار رفته در متن پیشنهادی عملا بهایجاد یک وضعیت موجود تازه در تنگه هرمز منجر شده و زمینهساز حاکمشدن وضعیتی شود که از نظر عربستان و برخی از دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس قابلقبول نیست. علیهاشم، خبرنگار ارشد الجزیره در تهران در روایتی که پیش از برگزاری نشست مطبوعاتی روز گذشته اسماعیل بقائی منتشر شده بهنقل از منابع خود نوشته لغو نشست صلاله بهدرخواست ریاض و حملات اخیر بهخطوط لوله شرق بهغرب عربستان سعودی مربوط است.
از دیگرسو خبرگزاری رویترز نیز در گزارشی در این رابطه نوشته این روایت در شرایطی مطرح شد که حملات اخیر بهزیرساختهای نفتی عربستان و تشدید درگیریها در منطقه نگرانیها درباره امنیت مسیرهای صادرات انرژی را افزایش داده بود. گزارشهای امروز نیز از آسیب بهزیرساختهای نفتی عربستان و افزایش نگرانیها درباره امنیت مسیرهای جایگزین هرمز خبر دادند. سیانان با اشاره همان نگرانیهای عربستان سعودی نسبتبه متن توافق ایران و عمان که در گزارش اکسیوس نیز برجسته شده، میافزاید: موضوع دریافت عوارض از نفتکشها یکی از دیگر نقاط اختلاف است. سیانان بهنقل از سه منبع آگاه نوشته که دریافت عوارض ازسوی ایران همچنان با مخالفت گسترده روبهرو بوده اما برای بررسی پرداخت کمکهای داوطلبانه در ازای هدایت کشتیها هنگام عبور از تنگه آمادگی وجود دارد.
سیانان بهترجیحات متفاوت واشنگتن و دولت ترامپ بهعنوان یکیاز دیگر علل مخالفت عربستان سعودی با برگزاری نشست صلاله پرداخته و با تاکید بر اینکه مقامهای دولت ترامپ بهطور خصوصی بهکشورهای منطقه گفتند که واشنگتن ترجیح میدهد مذاکرات احتمالی آینده با ایران بر پرونده هستهای متمرکز باشد و نه بازگشایی تنگه هرمز، مینویسد: آمریکا معتقد است اکنون از نظر نظامی در هرمز دست بالا را دارد و بههمین دلیل نمیخواهد موضوع تنگه را وارد مذاکرات با تهران کند» یک مقام آمریکایی بهاین شبکه گفته بود: ما نمیخواهیم درباره تنگه صحبت کنیم. موضع دولت در حال حاضر این است که فقط درباره پرونده هستهای با شما گفتوگو میکنیم. این درحالی است که ایران بهگفته یک منبع منطقهای مورد استناد سیانان، حل مساله هرمز و رفع محاصره آمریکا را پیششرطی برای ورود بهمذاکرات هستهای میداند بنابراین حل مساله تنگه میتواند بهیکی از گامهای کلیدی برای بازشدن مسیر مذاکرات گستردهتر میان تهران و واشنگتن تبدیل شود.
بهگفته یکی از این منابع یکی از اهداف نشست دوشنبه دستیابی بهتوافق درباره نقشه مسیرهای عبوری از تنگه بود. با این حال بدون حضور آمریکا در مذاکرات حمایت کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس و ایران از یک طرح جامع برای بازگشایی این آبراه تقریبا غیرممکن خواهد بود.
دولت آمریکا با برگزاری این نشست مخالفت نکرده بود و اعلام کرده بود که گفتوگوها را از نزدیک زیر نظر خواهد داشت. جالب آنکه یک مقام آمریکایی حدود یکساعت پیش از اعلام خبر لغو نشست صلاله ازسوی وزیر خارجه عمان گفته بود: آمریکا با تمامی شرکای منطقهای خود در ارتباط نزدیک است و پیش، هنگام و پس از نشست نیز این ارتباط را حفظ خواهد کرد. ایران تنگه هرمز را کنترل نمیکند و هرگز نیز کنترل نخواهد کرد!
فرصتسوزی دیپلماتیک و آینده ناروشن تنگه هرمز
حال درشرایطیکه بهنظر میرسد دستکم در وضعیت کنونی دستیابی بهاجماع میان کشورهای حاشیه خلیجفارس بسیار دشوار و حتی ناممکن بهنظر میرسد آنچه از بین سطور اخبار و گزارشها درباره علل لغو نشست صلاله حائزاهمیت بوده این است که ظاهرا آمریکاییها بیش از آنکه بهگفتوگو درباره تنگه هرمز علاقهمند باشند بهمذاکره درباره پرونده هستهای ایران تمایل دارند؛ ادعایی که سیانان در حاشیه گزارش خود درباره لغو نشست صلاله بهآن اشاره کرده و در کمال شگفتی خبرگزاریهای دولتی ایران ازجمله ایرنا و ایسنا نیز از آن استقبال کرده و درباره تمایل آمریکا بهمذاکرات هستهای با ایران تیتر میزنند. آنهم درحالیکه جمهوری اسلامی از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل بهاین دلیل بهسراغ حربه تنگه هرمز رفت تا مگر از این طریق بهآمریکا فشار بیاورد؛ فشاری که البته تا مقطعی بسیار هم کارساز بود اما بهنظر میرسد حالا عملا بهعاملی علیه خود تبدیل شده است.
نکتهای که از مدتها پیش کارشناسان نسبتبه آن هشدار میدادند و در ادامه حتی برخی مقامهای ارشد کشور همچون محمدباقر قالیباف نیز اذعان کردند که استفاده بیشازحد از حربه تنگه هرمز در گذر زمان باعث خواهد شد که کشورهای منطقه بهفکر راههای جایگزین بیفتند و با کاهش اهمیت و خاصیت این آبراه راهبردی انسداد تنگه هرمز کمکم بهعاملی علیه ایران بدل شود. رویهای که ازقضا با تشدید تحریمهای اقتصادی آمریکا و محاصره دریایی ایران بیش از پیش نیز سرعت گرفته و در نتیجه باید دید در شرایط کنونی که دستکم در آینده نزدیک امیدی بهگشایش در این پرونده وجود ندارد حاکمان تهران چطور میتواند ایران را از این بلاتکلیفی و اوضاع نامطلوب «نه جنگ، نه صلح» رهایی بخشند!
رییس سازمان انرژی اتمی ایران از حضور در نشست عمومی آژانس باز ماند:
اسنپبک محمد اسلامی بهتهران
هفتادمین کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین برگزار شد و درحالیکه قرار بود محمد اسلامی نیز درقامت رییس سازمان انرژی اتمی ایران در ایننشست شرکت و سخنرانی کند بهدلیل عدم صدور ویزا ازسوی اتریش هواپیمای حامل اسلامی بهتهران بازگشت؛ اقدامیکه بنابر اعلام چندمنبع رسانهای و اذعان یکمقام آمریکایی در سایه اعمال فشار واشنگتن صورت گرفته است. آنطورکه خبرگزاریهای بلومبرگ و آسوشیتدپرس گزارش دادند درپی فشارها و رایزنیهای سنگین دولت آمریکا، مجوز معافیت تحریم سفر برای محمد اسلامی، رییس سازمان انرژی اتمی ایران جهت حضور در کنفرانس عمومی آژانس بینالمللی انرژی اتمی در وین صادر نشد. اگرچه دولت اتریش بهعنوان کشور میزبان مقرهای سازمان ملل متحد در وین درخواست رسمی خود را برای اعطای معافیت تحریم سفر بهکمیته تحریمهای سازمان ملل متحد ارائه داده بود اما با کارشکنی و مخالفت واشنگتن این مجوز صادر نشد و در نتیجه اسلامی نتوانست وارد وین شود. آمریکا و تروئیکای اروپایی چند ماه پیش با فعالسازی سازوکار بازگشت خودکار تحریمها{مکانیسم اسنپبک} قطعنامههای پیشین علیه ایران را فعال کردند و درنتیجه ورود افراد مندرج در فهرست قطعنامه۱۸۰۳ صرفا در صورت صدور مجوز معافیت ازسوی کمیته تحریمها ممکن بوده اما درمقابل روسیه و چین در نامهای مشترک بهدبیرکل سازمان ملل متحد و رییس شورای امنیت با این اقدام مخالفت کرده و آن را غیرقانونی دانستند. ازدیگرسو درحالیکه نماینده آمریکا اذعان کرد که واشنگتن با درخواست معافیت سفر اسلامی مخالفت کرده رضا نجفی، سفیر ایران در وین این تلاش آمریکا را غیرقانونی خواند و با انتقاد از کارنامه غیرقابلقبول سیاستها و عملکرد اتریش بهعنوان میزبان سازمانهای بینالمللی، گفت: اتریش بیتردید صلاحیت این جایگاه را ندارد. میخائیل اولیانوف، نماینده دائم روسیه در سازمانهای بینالمللی در وین نیز لغو روادید اسلامی را نقض تعهدات اتریش درقبال آژانس دانست و تلاشهای تروئیکا برای فعالسازی سازوکار ماشه را نیز فاقد اعتبار حقوقی خواند. این دیپلمات روس گفت کشورهای غربی کارزار بیقانونی روادیدی را برای تسویهحساب با کشورهایی که موردقبول آنها نیستند بهراه انداختند. این درحالی بود که بهنوشته بلومبرگ، مقامهای آمریکایی نگران بودند که حضور و سخنرانی رییس سازمان انرژی اتمی در نوبتهای نخست افتتاحیه اجلاس بهمنزله مشروعیتبخشی دیپلماتیک بهمواضع ایران تلقی شود.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
