۹۰۷ میلیارد دلار و یک مدل حکمرانی تهاجمی
دکتر مجید سجادی پناه با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : در خاورمیانه امروز، دو صندوق ملی وجود دارد که نامشان شبیه است اما «فلسفه حکمرانی»شان زمین تا آسمان تفاوت دارد:
صندوق توسعه ملی ایران
ساخته شده برای حفظ دارایی نسلهای آینده؛ یک مدل حکمرانی محافظهکارانه که صندوق را «سد ذخیره» میبیند.
صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان
ساخته شده برای خلق بخشهای جدید اقتصادی؛ یک مدل حکمرانی تهاجمی که صندوق را «رودخانه سرمایه» میبیند.
این تفاوت در فلسفه، تفاوت در خروجی میسازد.
و همین تفاوت است که رقم ۹۰۷ میلیارد دلار عربستان را به یک «قاره اقتصادی» تبدیل کرده، در حالی که صندوق ایران هنوز در نقش «ذخیرهگاه» باقی مانده است.
۹۰۷ میلیارد دلار؛ عددی که باید آن را دید، نه خواند
۹۰۷ میلیارد دلار آنقدر بزرگ است که ذهن انسان نمیتواند آن را صرفاً با خواندن درک کند. برای فهمش باید استعاره ساخت؛ باید آن را از جهان عددها بیرون کشید و در جهان تصویرها نشاند.
استعاره اول: بیابان سرمایه
اگر هر دلار را یک دانه شن فرض کنیم، عربستان امروز صاحب یک بیابان اقتصادی است؛ بیابانی که هر دانهاش میتواند یک کارخانه، یک خط هوایی، یک شهرک صنعتی یا یک صنعت جدید باشد.
در مقابل، صندوق توسعه ملی ایران هنوز در حد یک تپه کوچک شن باقی مانده؛ نه بهخاطر کمبود منابع، بلکه بهخاطر مدل حکمرانی متفاوت.
استعاره دوم: دو موتور، دو سرعت
– صندوق عربستان یک موتور جت است؛ طراحی شده برای بلندکردن اقتصاد از زمین.
– صندوق ایران یک باتری ذخیره است؛ طراحی شده برای روز مبادا.
وقتی مأموریت متفاوت باشد، سرعت و مقصد هم متفاوت میشود.
استعاره سوم: دو نقشه، دو مقصد
عربستان صندوق خود را مثل نقشه گنج طراحی کرده؛ هر بخش جدید یک نقطه طلایی است که باید کشف شود.
ایران صندوق خود را مثل صندوقچه خانوادگی میبیند؛ جایی برای نگهداشتن دارایی برای نسلهای آینده.
هیچکدام اشتباه نیستند، اما نتیجه دو مسیر کاملاً متفاوت است.
۹۰۷ میلیارد دلار یعنی چه؟ مثال ملموس
برای درک بزرگی این رقم، کافی است یک مثال ساده بزنیم:
اگر عربستان تصمیم بگیرد این ۹۰۷ میلیارد دلار را فقط صرف ساخت خانه کند، میتواند:
– ۹ میلیون واحد مسکونی با قیمت متوسط ۱۰۰ هزار دلار بسازد – یعنی برای هر خانواده سعودی یک خانه جدید – و هنوز میلیاردها دلار باقی بماند برای ساخت فرودگاه، کارخانه، دانشگاه و شهرکهای صنعتی
این رقم آنقدر بزرگ است که میتواند یک کشور متوسط را از صفر بسازد.
چرا کپیبرداری های اقتصادی ما ناقص است
پاسخ آن در چهار عامل کلیدی نهفته است:
– ایران معمولاً مدلها را در سطح «عنوان» کپی میکند، نه در سطح حکمرانی و مأموریت.
– صندوق توسعه ملی بهجای استقلال، منبع جبران کسری بودجه شده است.
– بخش خصوصی در ایران «مصرفکننده» است، نه «شریک توسعه».
– تحریمها اجازه نمیدهند صندوق در بازارهای جهانی نقش فعال داشته باشد.
فرجام سخن
۹۰۷ میلیارد دلار عربستان مثل یک رودخانه عظیم است که از کوههای نفت سرچشمه گرفته و اکنون به دشتهای فناوری، گردشگری، انرژی و بازیسازی جاری شده است.
صندوق توسعه ملی ایران مثل یک سد بزرگ است که آب را نگه میدارد تا در روزهای سخت مصرف شود.
هر دو لازماند، اما اگر ایران بخواهد از «سد» به «رودخانه» تبدیل شود، باید:
– مأموریت صندوق را بازتعریف کند – بخش خصوصی را شریک توسعه کند – از وامدهی به سمت خلق بخشهای جدید حرکت کند – صندوق را از بودجه جاری جدا کند – و اجازه دهد سرمایه به جریان بیفتد، نه اینکه در مخزن بماند
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
