اقتصاددان : دکترسید حسین موسویان استاد دانشگاه پرینستون در مصاحبه باپانل شبکه الجزیره بیان کرد :
- شورای امنیت سازمان ملل و آژانس بین المللی انرژی اتمی، به ابزاری سیاسی برخی قدرتهای جهانی تبدیل شده است
- این باور در ایران در حال تقویت است که کشورهای دارنده سلاح هسته ای، کمتر در معرض حمله نظامی قرار میگیرند.
- سیاست انحصار سلاح هستهای اسرائیل در خاورمیانه، مهمترین مانع تحقق منطقه عاری از سلاحهای کشتار جمعی در این منطقه است.
رئوف: حملات به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران را ضربهای جدی به اعتبار نظام راستیآزمایی آژانس بود.
کلسی: اعتماد جهانی به معاهده ان پی تی بهتدریج در حال فرسایش است. احتمال دارد کشورهای بیشتری به دنبال دستیابی به سلاح هستهای بروند.
سید حسین موسویان استدلال کرد که اعتبار پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای بهدلیل استانداردهای دوگانه و ناکامی قدرتهای هستهای در اجرای تعهدات خود بهشدت تضعیف شده است. او چهار نقض کلان معاهده ان پی تی توسط قدرتهای چهانی را به شرح ذیل برشمرد:
نخست، قدرتهای هستهای به تعهدات خلع سلاح خود در چارچوب معاهده ان.پی.تی عمل نکردهاند؛
دوم، همچنان در حال مدرنسازی و گسترش زرادخانههای هستهای خود هستند؛
سوم، قدرتهای بزرگ روابط راهبردی نزدیکی با کشورهای هستهای خارج از معاهده ان.پی.تی مانند اسرائیل، هند و پاکستان دارند؛ و
چهارم، در برخورد با حق استفاده صلحآمیز از فناوری هستهای استاندارد دوگانه اعمال میشود. موسویان تأکید کرد که کشورهایی مانند برزیل، آرژانتین، آلمان، ژاپن و هلند سالهاست غنیسازی انجام میدهند، اما ایران با وجود عضویت در معاهده ان.پی.تی با مطالبه «غنیسازی صفر» مواجه است.
او همچنین حملات آمریکا و اسرائیل به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران را نقض آشکار حقوق بینالملل، منشور ملل متحد و اصول آژانس بینالمللی انرژی اتمی دانست. وی گفت برنامه هستهای ایران تحت نظارت کامل آژانس بوده و عدم محکومیت این حملات از سوی آژانس و شورای امنیت، این تصور را تقویت کرده که معاهده ان.پی.تی بیش از آنکه یک چارچوب حقوقی برای تامین امنیت بین الملل و بیطرف باشد، به ابزاری سیاسی برخی قدرتهای جهانی تبدیل شده است.
موسویان اظهار داشت که بسیاری در ایران اکنون عضویت در معاهده ان.پی.تی را خود نوعی تهدید وجودی میدانند. او یادآور شد که از سال ۲۰۰۳ تاکنون، هم گزارشهای آژانس و هم ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا بهطور مداوم تأکید کردهاند که هیچ نشانهای از تصمیم ایران برای ساخت سلاح هستهای وجود ندارد. با این حال، ایران حتی در زمانی که مذاکرات دیپلماتیک پیشرفت قابلتوجهی داشت و توافق در دسترس بود، در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هدف تحریم، فشار و حمله نظامی قرار گرفت. او این وضعیت را با کره شمالی مقایسه کرد و گفت در تهران این باور در حال تقویت است که کشورهایی که سلاح هستهای دارند، کمتر در معرض حمله نظامی قرار میگیرند.
وی همچنین تأکید کرد که ایران برجام را ــ که جامعترین توافق عدم اشاعه در تاریخ بود ــ پذیرفت و بهطور کامل اجرا کرد، ایران به تحتبازرسیترین کشور تاریخ آژانس تبدیل شد و بخش قابلتوجهی از منابع و بودجه آژانس صرف نظارت بر برنامه هستهای ایران شد اما آمریکا از برجام خارج و گسترده ترین تحریمها را علیه ایران اعمال کرد.
در حوزه امنیت منطقهای، موسویان از ایده ایجاد منطقه عاری از سلاح هستهای در خلیج فارس در چارچوب یک ساختار گستردهتر همکاری و امنیت منطقهای در حوزه خلیج فارس حمایت کرد. او گفت چنین ساختاری باید امنیت دریایی، بحرانهای منطقهای و اقدامات اعتمادساز را نیز دربر گیرد. در عین حال، او تأکید کرد که زرادخانه هستهای اسرائیل و سیاست حفظ انحصار هستهای اسرائیل در خاورمیانه، مهمترین مانع تحقق منطقه عاری از سلاحهای کشتار جمعی است.
طارق رئوف
طارق رئوف معتقد بود که نظام معاهده ان.پی.تی با یکی از جدیترین بحرانهای تاریخ خود مواجه است. او هشدار داد که فروپاشی توافقهای کنترل تسلیحات میان آمریکا و روسیه، رقابت فزاینده هستهای میان قدرتهای بزرگ و تشدید تنشهای ژئوپلیتیک، شکاف میان کشورهای هستهای و غیرهستهای را عمیقتر کرده است. رئوف حملات به تأسیسات هستهای تحت پادمان ایران را ضربهای جدی به اعتبار نظام راستیآزمایی آژانس دانست و هشدار داد که چنین اقداماتی ممکن است بهجای جلوگیری از اشاعه، به گسترش آن دامن بزند.
او همچنین تأکید کرد که زرادخانه هستهای اعلامنشده اسرائیل یکی از عوامل اصلی بیثباتی در خاورمیانه است. رئوف خواستار تلاش دوباره برای ایجاد منطقه عاری از سلاح هستهای در خاورمیانه شد و گفت قدرتهای غربی سالها برنامه هستهای اسرائیل را از نظارت و فشار بینالمللی مصون نگه داشتهاند.
کلسی داونپورت
کلسی داونپورت تأکید کرد که معاهده ان.پی.تی همچنان ستون اصلی نظام جهانی عدم اشاعه است، اما هشدار داد که اعتماد به این پیمان بهتدریج در حال فرسایش است. او گفت کنفرانس بازنگری باید علاوه بر تأکید مجدد بر حمایت از پیمان، با واقعیت کاهش اعتماد به کنترل تسلیحات و خلع سلاح نیز مواجه شود. به اعتقاد او، اگر کشورها به این نتیجه برسند که معاهده ان.پی.تی دیگر امنیت یا مسیر معتبری برای خلع سلاح فراهم نمیکند، احتمال دارد کشورهای بیشتری به دنبال دستیابی به سلاح هستهای بروند.
در حوزه امنیت منطقهای، داونپورت از ایده منطقه عاری از سلاح هستهای در خاورمیانه حمایت کرد، اما پیشنهاد داد که شاید رویکردی عملیتر، آغاز گفتوگوی امنیتی محدودتر میان ایران و کشورهای عرب خلیج فارس باشد. او معتقد بود پرداختن به نگرانیهای امنیتی ریشهای که محرک فشارهای هستهای هستند، میتواند در آینده زمینه را برای محدودیتهای هستهای و شفافیت بیشتر در سطح منطقه فراهم کند.
میهمانان:
- سید حسین موسویان — مذاکرهکننده پیشین هستهای ایران
- طارق رئوف — رئیس پیشین هماهنگی سیاستهای راستیآزمایی و امنیت در آژانس بین المللی انرژی اتمی
- کلسی داونپورت — مدیر سیاست عدم اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات آمریکا
Top of Form
Bottom of Form
Can the Nuclear Non-Proliferation Treaty prevent a disaster? | Inside Story
Mousavian
Seyed Hossein Mousavian argued that the credibility of the NPT has been severely undermined by double standards and the failure of nuclear-weapon states to fulfill their obligations. He emphasized four principal shortcomings: first, the nuclear powers have failed to meet their disarmament commitments under the treaty; second, they continue modernizing and expanding their arsenals; third, major powers maintain strategic relations with nuclear-armed states outside the NPT such as Israel, India, and Pakistan; and fourth, there is discriminatory treatment regarding peaceful nuclear technology. Mousavian noted that countries such as Brazil, Argentina, Germany, Japan, and the Netherlands enrich uranium without objection, while Iran faces demands for “zero enrichment” despite remaining within the NPT
He further argued that the U.S.–Israeli attacks on Iran’s safeguarded nuclear facilities represented a clear violation of international law, the UN Charter, and the principles of the IAEA. He stressed that Iran’s nuclear program has remained under IAEA safeguards and that neither the IAEA nor the UNSC condemned the attacks, reinforcing the perception that the NPT is increasingly being used as a political instrument rather than an impartial legal framework.
Mousavian stated that many Iranian decision-makers now see NPT membership itself as an existential vulnerability. He noted that since 2003, both IAEA reports and U.S. intelligence assessments have consistently found no evidence that Iran had decided to build nuclear weapons. Nevertheless, Iran was subjected to severe sanctions, military attacks, and coercive pressure even while diplomacy was advancing and agreements appeared within reach in both 2025 and 2026. He contrasted Iran’s experience with North Korea, arguing that Tehran increasingly believes countries possessing nuclear weapons are less likely to face military attack.
He also emphasized that Iran had accepted the JCPOA—the most comprehensive nonproliferation agreement in history—and implemented it fully under unprecedented inspection mechanisms. According to Mousavian, Iran became the most inspected country in the history of the IAEA, with a substantial share of the agency’s resources devoted to monitoring its nuclear activities.
On regional security, Mousavian supported the idea of a subregional nuclear-weapon-free zone in the Persian Gulf within a broader framework for regional security and cooperation. He argued that such a framework should address maritime security, regional crises, and broader confidence-building measures. At the same time, he maintained that Israel’s undeclared nuclear arsenal and the policy of preserving Israeli nuclear monopoly in the Middle East remain the central obstacles to establishing a regional WMD-free zone.
Tariq Rauf
Tariq Rauf argued that the NPT system is facing one of its gravest crises since its creation. He warned that the collapse of arms control agreements between the United States and Russia, renewed nuclear competition among major powers, and growing geopolitical tensions have deepened the divide between nuclear and non-nuclear states. He described the attacks on Iran’s safeguarded nuclear facilities as a major blow to the credibility of the IAEA verification system and warned that such actions could encourage proliferation rather than prevent it.
Rauf also stressed that Israel’s undeclared nuclear arsenal remains a major source of instability in the Middle East. He advocated renewed efforts to establish a Middle East nuclear-weapon-free zone and argued that Western powers have long shielded Israel’s nuclear program from international scrutiny.
Kelsey Davenport
Kelsey Davenport emphasized that the NPT remains the cornerstone of the global nonproliferation system, but warned that trust in the treaty is steadily eroding. She argued that the review conference must not only reaffirm support for the treaty but also confront the broader consequences of declining confidence in arms control and disarmament. According to Davenport, if states conclude that the NPT no longer provides security benefits or a credible path toward disarmament, more countries may seek nuclear weapons as protection against coercion.
On regional security, Davenport supported efforts toward a Middle East nuclear-weapon-free zone but suggested that a more practical approach might begin with a narrower Gulf-focused security dialogue involving Iran and Arab states. She argued that addressing the underlying security concerns driving proliferation pressures could eventually create conditions for broader regional nuclear restraints and transparency measures.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
