نادر کریمی کنشگر توسعه و عضو شورای سردبیری با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : آمارهای رسمی آلمان را بررسی کردم. بر اساس داده‌های اداره فدرال محیط زیست آلمان، در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵٫۱ درصد از مصرف ناخالص برق آلمان از انرژی‌های تجدیدپذیر تأمین شده است. همچنین، در سال ۲۰۲۴ ظرفیت نصب‌شده انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور به حدود ۱۹۰ گیگاوات رسیده بود. نکته مهم این است که ظرفیت تولید برق با ظرفیت ذخیره‌سازی انرژی تفاوت دارد و رقم ۲۳ هزار مگاوات ذخیره‌سازی که در همایش مطرح شده بود، بدون منبع دقیق قابل تأیید نیست.
در ادامه، نسخه خلاصه‌تر و ویرایش‌شده گزارش را برای انتشار آماده کرده‌ام.
حکمرانی محیط زیست و انرژی؛ گذار به توسعه پایدار
گزارشی از همایش ۲۰ مهر ۱۴۰۵
همایش «حکمرانی محیط زیست و انرژی؛ گذار به توسعه پایدار» روز ۲۰ مهر ۱۴۰۵ با حضور کارشناسان، پژوهشگران و کنشگران حوزه محیط زیست، انرژی و توسعه برگزار شد. محور اصلی این نشست، بررسی چالش‌های تصمیم‌گیری در کشور و پیامدهای آن برای محیط زیست، اقتصاد ملی و امنیت انرژی بود.
حکمرانی محیط زیست؛ بحران تصمیم‌گیری و منافع عمومی
در بخش نخست همایش، بر این موضوع تأکید شد که بخشی از مشکلات محیط زیستی کشور، علاوه بر محدودیت منابع و ضعف فناوری، ریشه در شیوه تصمیم‌گیری و فاصله میان دانش کارشناسی و سیاست‌گذاری دارد.
در یک چارچوب تحلیلی، سه جریان در این فرآیند قابل شناسایی است: نخست، ذی‌نفعان فردی و گروهی برخوردار از قدرت و نفوذ؛ دوم، مدیرانی که گاه در مسیر منافع این گروه‌ها حرکت می‌کنند یا در برابر تصمیم‌های مسئله‌ساز سکوت اختیار می‌کنند؛ و سوم، کارشناسان مستقل، متخصصان و کنشگرانی که راهکارهای ملی و فراجناحی ارائه می‌دهند، اما به دلیل نبود سازوکار مؤثر مشارکت، دیدگاه‌هایشان کمتر به تصمیم‌های اجرایی راه می‌یابد.
پیامد چنین وضعیتی می‌تواند غلبه منافع کوتاه‌مدت بر منافع عمومی و تحمیل هزینه‌های بلندمدت به جامعه و نسل‌های آینده باشد.
در ادامه، به بحران‌هایی مانند فرونشست زمین، آلودگی هوا، تولید فزاینده زباله و تخریب و تصرف عرصه‌های طبیعی اشاره شد. تأکید شد که مقابله با این مشکلات، به آمایش سرزمین، شفافیت، پاسخ‌گویی مدیران و مشارکت مؤثر کارشناسان و جامعه مدنی نیاز دارد.
همچنین، از سازمان‌های مردم‌نهاد محیط زیستی (NGOها) دعوت شد با برگزاری همایش‌ها و نشست‌های سالانه در مناطق مختلف کشور، به گسترش آگاهی عمومی و تقویت کنشگری محیط زیستی کمک کنند.
انرژی‌های تجدیدپذیر؛ فرصتی برای اقتصاد سبز
در بخش دوم، کاربرد انرژی‌های تجدیدپذیر در توسعه اقتصاد سبز ایران بررسی شد. توسعه انرژی خورشیدی و بادی، علاوه بر کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و کمک به کاهش آلودگی هوا، می‌تواند زمینه‌ساز سرمایه‌گذاری، اشتغال تخصصی و افزایش امنیت انرژی باشد.
تجربه آلمان نشان می‌دهد که توسعه انرژی‌های پاک می‌تواند سهم قابل‌توجهی در تأمین برق یک کشور داشته باشد. بر اساس آمار رسمی اداره فدرال محیط زیست آلمان، در سال ۲۰۲۵ انرژی‌های تجدیدپذیر حدود ۵۵٫۱ درصد از مصرف ناخالص برق این کشور را تأمین کردند.
البته افزایش تولید انرژی پاک به‌تنهایی کافی نیست. توسعه شبکه برق، مدیریت مصرف و سرمایه‌گذاری در ذخیره‌سازی انرژی نیز ضروری است؛ زیرا تولید برق خورشیدی و بادی به شرایط آب‌وهوایی وابسته است.
این تجربه برای ایران نیز اهمیت دارد. بهره‌گیری از ظرفیت بالای تابش خورشید در کشور، در کنار توسعه زیرساخت‌ها و اصلاح سیاست‌های انرژی، می‌تواند به تقویت اقتصاد سبز و کاهش آسیب‌پذیری شبکه برق کمک کند.
تولید ثروت از زباله؛ پیوند محیط زیست و اشتغال
محور سوم همایش به ظرفیت اقتصادی مدیریت پسماند اختصاص داشت. در این بخش، بر این نکته تأکید شد که زباله نباید صرفاً هزینه‌ای برای جمع‌آوری و دفع تلقی شود؛ بلکه با تفکیک از مبدأ، بازیافت، استفاده مجدد و مدیریت اصولی پسماندهای آلی می‌توان بخشی از آن را به منبع تولید ثروت و اشتغال تبدیل کرد.
در این نشست، به طرحی برای ایجاد ارزش اقتصادی از زباله اشاره شد که به گفته مطرح‌کنندگان آن، در تعامل با شهرداری با استقبال مورد انتظار مواجه نشده است. همچنین، احتمال تأثیر تعارض منافع در این زمینه مطرح شد؛ موضوعی که بررسی قطعی آن مستلزم دسترسی به اسناد و اطلاعات مربوط است.
تأکید شد که طرح‌های اقتصادی و محیط زیستی باید بر پایه ارزیابی کارشناسی، شفافیت قراردادها و منافع عمومی بررسی شوند تا فرصت‌های اشتغال و ارزش‌آفرینی از بین نروند.
تاب‌آوری انرژی؛ آمادگی برای شرایط بحران و جنگ
بخش چهارم همایش به تاب‌آوری در شرایط بحران و کاهش آسیب‌پذیری زنجیره‌های انرژی اختصاص داشت.
در شرایط جنگ یا بحران‌های گسترده، آسیب به نیروگاه‌ها، خطوط انتقال و توزیع، تأسیسات سوخت و مراکز کنترل شبکه می‌تواند تأمین انرژی را با اختلال مواجه کند. ازاین‌رو، امنیت انرژی تنها به میزان تولید وابسته نیست، بلکه تنوع منابع، زیرساخت انتقال، ذخایر راهبردی، ظرفیت ذخیره‌سازی و امکان بازیابی سریع شبکه نیز اهمیت دارد.
در این بخش، محدود بودن سهم انرژی‌های نوین و ضرورت توسعه ذخیره‌سازی برق به‌عنوان مسائل مهم کشور مطرح شد.
تجربه آلمان نیز نشان می‌دهد که افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر باید با توسعه فناوری‌های ذخیره‌سازی و مدیریت شبکه همراه باشد. بااین‌حال، رقم مطرح‌شده در همایش درباره ذخیره‌سازی ۲۳ هزار مگاوات برق در آلمان، به دلیل نبود منبع مشخص و تفاوت میان واحدهای ظرفیت تولید و ذخیره‌سازی، نیازمند بررسی بیشتر است.
برای ایران، توسعه باتری‌های ذخیره‌ساز، نیروگاه‌های تلمبه‌ذخیره‌ای در مناطق مناسب، شبکه‌های محلی و سامانه‌های پشتیبان می‌تواند بخشی از راهکار افزایش تاب‌آوری باشد.
جمع‌بندی
مباحث همایش نشان داد که حکمرانی محیط زیست، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت پسماند و تاب‌آوری انرژی، موضوعاتی به‌هم‌پیوسته‌اند و تحقق توسعه پایدار بدون اصلاح فرآیندهای تصمیم‌گیری امکان‌پذیر نخواهد بود.
شفافیت، پاسخ‌گویی، مشارکت کارشناسان مستقل، مقابله با تعارض منافع و توجه به ظرفیت اکولوژیک سرزمین، از ضرورت‌های حرکت به سوی توسعه‌ای است که منافع کوتاه‌مدت را بر آینده کشور ترجیح ندهد.
در پایان، شرکت‌کنندگان درباره موضوعات مطرح‌شده در همایش به طرح پرسش‌ها، بیان دیدگاه‌ها و تبادل نظر پرداختند و بر اهمیت تداوم گفت‌وگوهای کارشناسی و پیگیری راهکارهای عملی در حوزه محیط زیست و انرژی تأکید کردند.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
