شیوع کرونا اگرچه بسیاری از صنایع خاورمیانه را تحت فشار قرار داد، اما اقتصاد دیجیتال را به یکی از سریعترین مسیرهای رشد منطقه و بستری برای توسعه همکاری با چین تبدیل کرد.
همهگیری کرونا در حالی بخشهایی مانند گردشگری، هوانوردی، هتلداری و خردهفروشی سنتی در خاورمیانه را با بحران مواجه کرد که اقتصاد دیجیتال در بسیاری از کشورهای منطقه شتاب گرفته و تجارت الکترونیک، آموزش آنلاین، خدمات سلامت دیجیتال و پرداختهای الکترونیکی به بخشهای مهم اقتصاد تبدیل شدند.
به گزارش اقتصاددان به نقل از بازار ، بررسی روند تحولات اقتصاد دیجیتال در خاورمیانه نشان میدهد که پاندمی کرونا صرفاً موجب افزایش موقت استفاده از خدمات آنلاین نشد، بلکه الگوی مصرف و ارائه خدمات در منطقه را نیز تغییر داد. بانک جهانی نیز در ارزیابی اخیر خود از اقتصاد دیجیتال مصر تأکید کرده که همهگیری موجب افزایش سریع فعالیتهای تجارت الکترونیک و ورود مصرفکنندگان جدید به بازارهای آنلاین شده و در عین حال، زمینه رشد حوزههایی مانند فناوری مالی، آموزش دیجیتال و فناوری سلامت را فراهم کرده است.
تجارت الکترونیک در مسیر رشد
مصر یکی از نمونههای برجسته در تحول اقتصاد دیجیتال خاورمیانه محسوب میشود. بر اساس آمارهای منتشرشده در سال ۲۰۲۰، ارزش بازار تجارت الکترونیک این کشور به حدود ۴۰ میلیارد پوند مصر، معادل ۲.۵۴ میلیارد دلار، رسیده بود. پیشبینی کارشناسان وقت این کشور نشان میداد که اقتصاد دیجیتال مصر طی سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ سالانه بیش از ۳۰ درصد رشد کند.
گزارشهای بعدی نیز ابعاد بزرگتری از این تحول را به تصویر کشیدند. بر اساس گزارش منتشرشده در سال ۲۰۲۱، مصر، امارات متحده عربی و عربستان سعودی در مجموع حدود ۸۰ درصد بازار تجارت الکترونیک منطقه خاورمیانه و شمال آفریقا (MENA) را در اختیار داشتند و نهایتا ارزش این بازار در پایان سال ۲۰۲۰ به حدود ۲۲ میلیارد دلار رسید.
در مصر، محدودیتهای ناشی از کرونا باعث شد بخش قابل توجهی از مصرفکنندگان برای نخستین بار به خرید اینترنتی روی بیاورند. پلتفرمهایی مانند جومیا نیز از رشد قابل توجه فروش خود در این دوره خبر داده و توسعه پرداختهای الکترونیکی را همزمان با افزایش تجارت آنلاین در دستور کار قرار دادند.
تغییر رفتار مصرفکنندگان، در کنار افزایش سرمایهگذاری دولتها در زیرساختهای ارتباطی، موجب شد تجارت الکترونیک از یک بازار نوظهور به یکی از اجزای مهم اقتصاد دیجیتال منطقه تبدیل شود.
ورود دولت ها به میدان اقتصاد دیجیتال
شتاب گرفتن اقتصاد دیجیتال باعث شد دولتهای خاورمیانه نیز سیاستهای خود را برای توسعه زیرساختهای دیجیتال و ایجاد محیط مناسب برای فعالیت شرکتهای فناوری تغییر دهند.
مصر در سال مالی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ حدود ۱۲.۷ میلیارد پوند مصر برای حمایت از تحول دیجیتال اختصاص داده و پروژه «مصر دیجیتال» را به اجرا گذاشت. توسعه مراکز داده، گسترش پرداختهای الکترونیکی و ایجاد سامانههای دیجیتال برای رهگیری کالا و مدیریت امور گمرکی از جمله اقداماتی بود که در این کشور دنبال شد.
اهمیت زیرساختهای دیجیتال در راهبرد توسعه مصر به اندازهای است که بانک جهانی تحول دیجیتال را در مرکز ظرفیت اقتصادی این کشور قرار داده و مصر را به دلیل جمعیت جوان و موقعیت جغرافیایی خود، دارای ظرفیت تبدیل شدن به یکی از بازیگران مهم اقتصاد دیجیتال منطقه دانسته است.
امارات متحده عربی نیز توسعه فناوریهایی مانند نسل پنجم ارتباطات و هوش مصنوعی را به عنوان بخشی از برنامه احیای اقتصادی و تحول دیجیتال خود دنبال کرد.
در عربستان سعودی برنامه توسعه اقتصاد دیجیتال با تمرکز بر ایجاد پلتفرمهای دیجیتال، حمایت از نوآوری، تربیت نیروی متخصص و توسعه بازارها دنبال شد. همزمان سرمایهگذاری در مراکز داده و زیرساختهای ارتباطی با هدف فراهم کردن بستر لازم برای دیجیتالی شدن فعالیتهای دولتی و اقتصادی افزایش یافت. الجزایر نیز برنامه تحول دیجیتال خود را با هدف ایجاد پلتفرمهای خدمات عمومی و اتصال دادههای دستگاههای مختلف دولتی دنبال کرده و همزمان، عمان توسعه آموزش آنلاین، ایجاد پلتفرمهای دیجیتال و تربیت نیروی انسانی را در برنامههای چندساله خود قرار داد.
کرونا؛ نقطه عطف اقتصاد دیجیتال
تجربه کشورهای خاورمیانه نشان میدهد که شیوع کرونا عملاً نقش یک شتابدهنده را برای اقتصاد دیجیتال ایفا کرد. این روند البته منحصر به منطقه نبود و در سطح جهان نیز تجارت الکترونیک در سال ۲۰۲۰ جهش قابل توجهی داشت.
بر اساس گزارش کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل متحد، سهم تجارت الکترونیک از خردهفروشی جهانی از حدود ۱۴ درصد در سال ۲۰۱۹ به حدود ۱۷ درصد در سال ۲۰۲۰ افزایش یافت.
در خاورمیانه نیز افزایش جمعیت جوان، رشد استفاده از تلفنهای هوشمند، توسعه اینترنت و افزایش تمایل مصرفکنندگان به خدمات آنلاین، ظرفیت قابل توجهی برای تداوم این روند ایجاد کرده است. از همین رو، اقتصاد دیجیتال در بسیاری از کشورهای منطقه دیگر صرفاً یک بخش فناورانه محسوب نمیشود؛ بلکه به ابزاری برای تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به فعالیتهای سنتی تبدیل شده است.
چین؛ شریک مهم خاورمیانه در توسعه فناوری
در این میان، چین به دلیل تجربه گسترده خود در حوزه تجارت الکترونیک، پرداختهای دیجیتال، زیرساختهای ارتباطی و اقتصاد پلتفرمی، به یکی از شرکای بالقوه مهم کشورهای خاورمیانه تبدیل شده است.
تجربه چین در توسعه تجارت الکترونیک و پیوند دادن پرداختهای دیجیتال با فعالیتهای اقتصادی، در دوره کرونا توجه ویژهای در کشورهای منطقه به خود جلب کرد. رسانههای اقتصادی مصر نیز در همین دوره از تجربه چین به عنوان الگویی برای توسعه تجارت الکترونیک این کشور یاد کردند.
همکاری میان چین و کشورهای خاورمیانه در حوزه فناوری نیز محدود به تجارت الکترونیک نیست. شرکتهای چینی طی سالهای اخیر، نقش پررنگی در توسعه شبکههای نسل پنجم، مراکز داده، شهرهای هوشمند، هوش مصنوعی و آموزش آنلاین در کشورهای مختلف منطقه داشتهاند. در مصر، همکاری با شرکتهای چینی برای توسعه آموزش آنلاین را می توان یکی از نمونههای این روند دانست. همزمان در عربستان سعودی نیز همکاریهایی با شرکتها و مؤسسات چینی در زمینه شهرهای هوشمند و توسعه فناوریهای هوش مصنوعی به زبان عربی دنبال شد.
برگزاری نمایشگاههای دیجیتال و تجارت الکترونیک میان چین و کشورهای خاورمیانه نیز نشاندهنده تلاش دو طرف برای ایجاد مدلهای جدید همکاری اقتصادی است؛ مدلهایی که در آنها مذاکرات آنلاین، نمایشگاههای مجازی و پلتفرمهای دیجیتال جای بخشی از تعاملات سنتی تجاری را گرفتهاند. اهمیت این همکاریها در سالهای اخیر حتی فراتر از تجارت الکترونیک رفته است. به عنوان مثال، در همکاریهای جدید چین و مصر، حوزههایی مانند هوش مصنوعی، تحول دیجیتال، رایانش ابری، مراکز داده، اقتصاد دادهمحور، نیمهرساناها و امنیت سایبری نیز در زمره زمینههای توسعه همکاری قرار گرفتهاند.
این روند نشان میدهد اقتصاد دیجیتال میتواند یکی از محورهای جدید روابط اقتصادی چین و خاورمیانه باشد؛ محوری که برخلاف تجارت سنتی، ظرفیت اتصال همزمان سرمایه، فناوری، زیرساخت و نیروی انسانی را ایجاد میکند.
اقتصاد دیجیتال؛ حلقه اتصال جدید چین و خاورمیانه
در مجموع، تجربه سالهای اخیر نشان میدهد که تحول دیجیتال در خاورمیانه از مرحله یک روند فناورانه عبور کرده و به بخشی از راهبرد توسعه اقتصادی کشورهای منطقه تبدیل شده است.
جمعیت جوان، افزایش نفوذ اینترنت، رشد تجارت الکترونیک، توسعه پرداختهای دیجیتال و نیاز دولتها به افزایش بهرهوری، زمینهای فراهم کرده است که اقتصاد دیجیتال در سالهای آینده سهم بیشتری از فعالیتهای اقتصادی خاورمیانه به خود اختصاص دهد.
در این میان، چین میتواند از جایگاه مهمی در تأمین فناوری، زیرساخت و دانش فنی مورد نیاز این تحول برخوردار باشد. تجربه این کشور در تجارت الکترونیک، پرداختهای دیجیتال، مراکز داده و فناوریهای نوین، در کنار نیاز کشورهای خاورمیانه به تنوعبخشی اقتصادی، زمینه شکلگیری یک حوزه جدید و رو به رشد از همکاریهای اقتصادی دو طرف را فراهم کرده است.
به این ترتیب، اگر در دهههای گذشته انرژی، زیرساخت و تجارت کالا از مهمترین محورهای روابط اقتصادی چین و خاورمیانه محسوب می شدند، اکنون اقتصاد دیجیتال میتواند به یکی از محورهای اصلی نسل جدید این همکاریها تبدیل شود؛ مسیری که ظرفیت آن تنها به بازارهای داخلی منطقه محدود نبوده و میتواند خاورمیانه را به پلی میان بازارهای آسیایی، آفریقایی و اروپایی تبدیل کند.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
