در حالی که در یکی، دو روز گذشته، شاهد اوجگیری سطح تنش در سخنان و مواضع حاکمان کاخ سفید علیه ایران و متعاقبا پاسخ مقامهای ارشد سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی به این تهدیدها بودیم و شرایط بهنحوی پیش میرفت که بسیاری از ناظران از احتمال وقوع حملاتی گسترده به خاک ایران سخن میگفتند، درنهایت رییسجمهور آمریکا در اظهارات بامداد یکشنبه خود، آشکارا از مواضعی که تنها چند ساعت پیش از آن نیز بر آن اصرار داشت، عقبنشینی کرد و مدعی شد که «حمله به ایران را به امید دستیابی سریع به توافق متوقف کرده است!»
نه حمله هوایی، نه محاصره زمینی؛ امید به دستیابی به توافق
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت، با اینهمه آنچه از نخستین ساعات هفته جاری، همزمان با نزدیک شدن به روزهای شنبه و یکشنبه که اغلب نقاط جهان در تعطیلات آخر هفته بهسر میبرند، اتفاق تازهای نبود و در هفتهها و ماههای گذشته، دستکم چند نوبت دیگر نیز شاهد آن بودیم. هرچند اینبار بازوان رسانهای سنتکام و کاخ سفید سعی کردند خطر حمله قریبالوقوع به خاک ایران را بهمراتب بزرگتر از نوبتهای پیشین جلوه دهند. چنانکه همزمان با افزایش تنشها میان واشنگتن و تهران، واینت در گزارش روز شنبه خود از ورود و استقرار بیش از ۳۰ هواپیمای سوخترسان نظامی آمریکا در فرودگاه بنگوریون تلآویو و افزوده شدن ۱۰ هواپیمای دیگر در روزهای آینده خبر داد و تاکید کرد که این تحرکات موجب بروز اختلالات شدید، ترافیک سنگین هوایی و تاخیرهای روزافزون در پروازهای این فرودگاه شده است. این در حالی بود که احتمال حمله سنگین ایالاتمتحده به خاک ایران، تنها سناریویی نبود که در فضای رسانهای جهانی مورد بحث قرار گرفته بود. تا جایی که برخی منابع رسانهای با استناد به میزان اثرگذاری محاصره دریایی ایران، از پلان تازه واشنگتن در راستای تنگتر کردن کمربند محاصره اقتصادی ایران از طریق محاصره زمینی همزمان با ادامه محاصره دریایی خبر دادند.
با این همه هنوز ساعاتی از بامداد یکشنبه نگذشته بود که منابع خبری به نقل از دونالد ترامپ از «توقف حمله ایالاتمتحده به ایران» خبر داده و مدعی شدند که راهبرد واشنگتن با «امید دستیابی سریع به توافق» تغییر کرده است. رییسجمهور ایالاتمتحده اعلام کرد تا زمانی که امکان دستیابی سریع به توافقی برای پایان دادن به برنامه هستهای ایران و بازگشایی کامل تنگه هرمز وجود داشته باشد، حمله تازه به ایران را متوقف میکند. او همچنین در پیام تازه خود نوشت که «چارچوبهای اولیه برای یک توافق» با ایران حاصل شده است. ترامپ در شبکه اجتماعی تروثسوشال مدعی شد که ایران و «دیگر کشورهای خاورمیانه» برای تکمیل توافقی که به بازگشایی «فوری، کامل و تمامعیار» تنگه هرمز و «پایان تهدید هستهای ایران» منجر شود، درخواست زمان کردهاند. او نوشت: «بر پایه این درخواست، برای منفعت آینده جهان و همچنین بقای ایرانی موفق و برخوردار، با لغو حمله موافقت کردهام؛ مشروط بر اینکه بتوان بهسرعت به یک توافق دست یافت.» رییسجمهور آمریکا همچنین با طرح این ادعا که اسرائیل نیز «در این تعهد» به او پیوسته، خواستار تلاش دوچندان بازیگران منطقهای شد و نوشت: «همگی دست به کار شوید و کار را به سرانجام برسانید.»
دیپلماسی تهاجمی عراقچی در گفتوگو با مقامهای ترکیهای، پاکستانی و سعودی
ایران البته آنطورکه ترامپ نیز مدعی شده بود، در این مدت دست به اقداماتی زد تا مانع از حملات آمریکا شود اما نه به آن شکل و روایتی که ترامپ مدعی بود. به بیان دقیقتر جمهوری اسلامی نهتنها در اقدامی پیشدستانه برخی پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار گرفت بلکه در زمین دیپلماسی نیز با رویکردی تهاجمی وارد عمل شد. چنانکه کمی پیش از انتشار پیام ترامپ، وزیر امور خارجه ایران در آخرین اظهارات خود که در جریان گفتوگوهای تلفنی جداگانه با مقامهای ارشد ترکیه، پاکستان و عربستان سعودی مطرح شد، به آمریکا درباره هرگونه «اقدام ماجراجویانه» هشدار داد و اعلام کرد اگر نیروهای آمریکایی تهدیدهای ترامپ برای انجام حملات تازه به اهداف ایرانی را عملی کنند، قاطعانه تلافی خواهد کرد. عراقچی در گفتوگو با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، وهاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه تاکید کرد که ایران به هرگونه «تجاوز» قاطعانه پاسخ خواهد داد. وزیر امور خارجه ایران همچنین با هشدار نسبتبه پیامدهای «اقدامات بیثباتکننده» آمریکا، به فیصل بن فرحان، وزیر خارجه عربستان سعودی گفت که هرگونه حمله آمریکا و اسرائیل، یا مشارکت کشورهای منطقه در چنین اقداماتی، با «پاسخی متناسب» روبهرو خواهد شد.
تغییر نظر ترامپ در پی گفتوگو با بنسلمان؟!
آنطورکه وبسایت اکسیوس گزارش داده، بنسلمان از ترامپ خواسته که برنامه حمله به ایران را متوقف کند. یک مقام آمریکایی در این رابطه به اکسیوس گفته است: محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی روز شنبه با ترامپ گفتوگو کرد و «نگرانی خود را ابراز کرد و خواستار شفافسازی» درباره برنامههای آمریکا علیه ایران شد. رویترز نیز در ادامه در گفتوگو با یک مقام کاخ سفید این ادعا را تایید کرد. آنچه اما فراتر از تاییدیه رویترز، موردتوجه ناظران قرار گرفت، این بود که خبرگزاری رسمی عربستان نیز گفتوگوی تلفنی بن سلمان و ترامپ درباره تنش در منطقه را تایید کرد. آنطورکه خبرگزاری عربستان سعودی گزارش داده، محمد بن سلمان بر «ضرورت اولویت دادن به گفتوگو برای کاهش تنش» تاکید کرده است. ولیعهد عربستان سعودی همچنین بر «اهمیت بهکارگیری تمام تلاشهای ممکن برای دستیابی به آرامش» تاکید کرده است؛ آرامشی که «راه را برای راهحلهای دیپلماتیک هموار میکند و ضمن حفظ امنیت و ثبات در منطقه مانع گسترش جنگی میشود که امنیت و ثبات بینالمللی را تحتتاثیر قرار خواهد داد.» این در حالی بود که بنابر گزارش منابع مختلف رسانهای، ظاهرا عربستان سعودی و شماری دیگر از کشورهای منطقه از جمله قطر، امارات متحده عربی، ترکیه و پاکستان، همزمان برای جلوگیری از تشدید جنگ و بازگشایی تنگه هرمز تلاش کردهاند.
ادعاهای رسانهای درباره جنگ و تنگه هرمز
در حالی که اما نورنیوز اعلام کرده حملات آمریکا به زیرساختهای انرژی ایران، حملات ایران به میدانهای نفتی عربستان سعودی و امارات متحده عربی و همچنین میدانهای گازی قطر و اسرائیل را در پی خواهد داشت و هشدار داده که در صورت این اقدام واشنگتن، «همه به خاکستر تبدیل خواهند شد»، مهر و سپاهنیوز به نقل از «مسوولان نظامی» اظهارات ترامپ درباره درخواست ایران برای خودداری واشنگتن از حملات تازه را تکذیب کردهاند. مهر با استناد به اظهارات مسوولان نظامی، سخنان رییسجمهور آمریکا را «صرفا یک دروغ جدید» و تلاشی برای «باجگیری از حاکمان خلیجفارس و تحت فشار قرار دادن آنها با تهدید» توصیف کرد. این خبرگزاری همچنین یادآور شد که این «مسوولان نظامی» تاکید کردهاند که چه آمریکا به حملات خود ادامه دهد و چه عقبنشینی کند، در صورت اجتنابناپذیر شدن رویارویی، «میدان نبرد تعیینکننده خواهد بود.»
در حالی که کانال۱۲ اسرائیل مدعی شده بود که عباس عراقچی با طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز موافقت کرده، فارس در گزارشی این ادعای کانال ۱۲ اسرائیل را تکذیب کرد. این در حالی بود که براساس طرح ادعایی این رسانه اسرائیلی، کشتیها از طریق آبهای سرزمینی ایران وارد خلیجفارس و از مسیر آبهای سرزمینی عمان خارج میشدند. اما فارس ضمن تکذیب گزارش کانال ۱۲ اسرائیل درباره موافقت عراقچی با طرح بازگشایی تنگه هرمز، به نقل از دو «منبع آگاه» تاکید کرد که یک منبع نزدیک به تیم مذاکرهکننده هستهای ایران به این خبرگزاری گفته هیچ توافقی درباره بازگشایی تنگه هرمز حاصل نشده و اخبار منتشرشده در این زمینه «کذب» است. فارس همچنین به نقل از یک منبع نظامی نوشت تا زمانی که «اقدامات خصمانه آمریکا» ادامه داشته باشد، تنگه هرمز مسدود خواهد ماند و عبور شناورها تنها از مسیر اعلامشده و با مجوز نیروی دریایی سپاه پاسداران امکانپذیر است.
تحلیل علی بیگدلی درباره روند صعودی و نزولی تنش در یکی، دو روز گذشته
فارغ از تمامی این تایید و تکذیبها، آنچه واقعیتی غیرقابلانکار و کتمانناپذیر است، این است که اولا کماکان سایه جنگ از آسمان ایران دور نشده و ثانیا شرایط اقتصادی و معیشتی داخلی به نحوی نیست که بتوان بیش از این به این وضعیت ادامه داد. علی بیگدلی، کارشناس ارشد سیاست خارجی و روابط بینالملل که در رابطه با روند صعودی و نزولی سطح تنش در این یکی، دو روز گذشته و مجموعه سناریوهایی که در این مدت مطرح شد، با «جهانصنعت» گفتوگو کرده، معتقد است که اگرچه ما تا اینجا به خوبی از تمامی امکانات و ابزارهایی که در اختیار داشتیم، استفاده کردیم و توانستیم بهتنهایی مقابل یک ابرقدرت جهانی و یک قدرت منطقهای همچون اسرائیل که نشان داده دست به هر جنایتی میزند، ایستادگی کنیم اما مهمتر از آن، این است که در ادامه مسیر نیز بتوانیم بهدرستی از ابزارها و امکاناتمان استفاده کنیم تا بتوانیم با سربلندی و اقتدار از این میدان خارج شویم.
باید از دستاوردهای نظامی برای خروج عزتمندانه از جنگ استفاده کنیم
بیگدلی ابتدا با اشاره به آنچه طی روزهای گذشته درخصوص «محاصره زمینی ایران» در فضای رسانهای مطرح شد، این موضوع را مصداق «خیالپردازی رسانهای» دانست و گفت: «ما با هفتکشور هممرز هستیم و کانالهای تجاری متعددی داریم بنابراین خیلی سخت و به تعبیری غیرممکن است که آمریکا یا هر قدرت دیگری بتواند چنین سناریویی را عملیاتی کند.» او در عین حال به ابعاد روانی و رسانهای طرح این موضوع اشاره کرد و با تاکید بر اینکه موضوع «محاصره زمینی ایران» همزمان با ادامه محاصره دریایی، بیشتر با هداف «عملیات روانی» مطرح شده، میگوید: «این صحبتها بهواقع آزاردهنده است و افکار عمومی را درگیر میکند. صحبتهای اخیر ترامپ پس از توقف حملات هم آزاردهنده بود اما آنچه ورای تمامی این بحثها حائز اهمیت است و باید مورد توجه ما باشد، این است که این جنگ و بهویژه توقف آن در شرایط کنونی، بهنفع ماست؛ در واقع ما باید از این فرصت برای خروج عزتمندانه از میدان جنگ استفاده کنیم.»
باید نگاهمان را به مشکلات اقتصادی و مسائل داخلی معطوف کنیم
بیگدلی همچنین با اشاره به انباشت بحرانهای اقتصادی و معیشتی و تشدید این مشکلات درپی آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران گفت: «ما با مشکلات اساسی اقتصادی و معیشتی دست به گریبان هستیم و باید هرچه سریعتر از این وضعیت خارج شویم.» او در عین حال یادآور شد: «اوضاع ترامپ هم مناسب نیست؛ امروز نفت بار دیگر از مرز ۹۰ دلار فراتر رفته و منجر به افزایش چشمگیر نارضایتی شهروندان آمریکایی از عملکرد ترامپ شده است. ضمن آنکه کنگره و نیروهای سیاسی داخل ایالاتمتحده نیز بهشدت علیه ترامپ بسیج شده و او را تحت فشار قرار دادهاند تا هرچه زودتر به این غائله پایان دهد.» این استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشگاه با استناد به مبانی علم سیاست و حکمرانی میگوید: «تامین آسایش و رفاه شهروندان بیتردید مهمترین وظیفه هر دولتی است و در شرایطی که ما در داخل کشور با مشکلات اساسی اقتصادی و غیراقتصادی مواجهیم، نمیتوانیم صرفا دلمان را به این خوش کنیم که حوثیها بابالمندب را ببندند و نفت به ۱۵۰دلار برسد تا فشار به آمریکا افزایش یابد.» بیگدلی با تاکید بر اینکه ما ابتدا باید به شرایط خودمان بیندیشیم و برای حل مشکلات خودمان تلاش کنیم، میگوید: «متاسفانه ما از ابتدای انقلاب، بیش از اندازه نگاهمان را به خارج از کشور معطوف کردیم و این رویکرد باعث شده که در بسیاری از موارد و مسائل، از مشکلات و بحرانهای داخلی غفلت کنیم.»
مبادا «تنگه هرمز» به ضد خود تبدیل شود!
این کارشناس ارشد سیاست خارجی و روابط بینالملل همچنین با ابراز امیدواری نسبتبه تغییر راهبرد حاکمیت در راستای استفاده حداکثری از دستاوردهای نظامی از طریق راهبردهای دیپلماتیک گفت: «فراموش نکنیم که شرایط منطقه با گذشته متفاوت است. امروز در لبنان مهمترین بحث، بحث خلعسلاح حزبالله است و همین مساله در باریکه غزه و درمورد خلع سلاح حماس نیز مطرح است. آنهم در حالی که شرایط در سوریه و حتی در عراق نیز کاملا متفاوت از گذشته است. بنابراین باید خودمان را برای پیامدهای این تحولات که به احتمال زیاد به زیان ما تمام خواهد شد، آماده کنیم.» او در عین حال تاکید کرد که «حوثیها هم دلبستگی چندانی به ما ندارند و اگر بهطور تاکتیکی با ما در یک جبهه قرار گرفتهاند، صرفا به این دلیل است که در حال حاضر، منافعشان اینطو ایجاب میکند.» این استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشگاه تاکید کرد: «من بهعنوان یک ایرانی از اینکه توانستیم با بستن تنگه هرمز مانع از تشدید حملات به کشورمان شویم، خرسندم اما باید بدانیم که نباید بگذاریم این حربه به ضد خود تبدیل شود حال آنکه حتی آقایان قالیباف و عراقچی نیز نسبتبه این مساله ابراز نگرانی کردهاند!»
لزوم احیای مذاکرات؛ ادامه جنگ به سود نتانیاهو و اسرائیل است
بیگدلی که معتقد است ادامه جنگ به نفع اسرائیل خواهد بود، میگوید: «اگر جنگ تا پیش از یکی، دو ماه آینده پایان یابد، نتانیاهو به طور قطع در انتخابات شکست خواهد خورد و دادگاهی خواهد شد. نتانیاهو در حال حاضر وضعیت نامساعدی دارد و در سفر اخیرش به واشنگتن نیز دست به هر کاری زد که مانع از توقف جنگ شود.» وی در پایان به نقش ولیعهد عربستان سعودی در جلوگیری از تشدید تنش اشاره کرد و با تاکید بر اینکه احتمالا ایران خواستار این نقشآفرینی محمد بن سلمان شده، گفت: «پادرمیانی بن سلمان میتواند موثر باشد و احتمالا ما خواهیم توانست ازطریق عربستان سعودی و قطر و دیگر بازیگران منطقهای، زمینه ازسرگیری مذاکرات را براساس تفاهمنامه اسلامآباد فراهم کنیم؛ البته احتمالا در صورت بازگشت به مذاکرات، شاهد تغییراتی در مفاد تفاهمنامه خواهیم بود اما حتی در این صورت هم، به هر حال باید بهسوی پایان دادن به جنگ و برقراری صلح و ثبات و آرامش گام برداریم.»
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
