صنعت لوازمخانگی ایران که روزی بهعنوان یکی از پیشرانهای اقتصادی و مظهر خودکفایی صنعتی شناخته میشد، امروز درگیر بحرانهای عمیق ساختاری، تصمیمگیریهای متناقض، رکود تقاضا و بهتازگی مشکلات حاد در حوزه تامین مواد اولیه و قطعات استراتژیک است؛ این صنعت با صدور بیرویه بیش از هزار و ششصد مجوز تولید، ظرفیتی اسمی ۲۴۰میلیون دستگاه در سال ایجاد کرده، در حالی که حداکثر نیاز واقعی کشور به ۱۸میلیون دستگاه هم نمیرسد. نتیجه این شعارزدگی کمیگرا، خلق واحدهای کوچک و ناقصی است که تولیدشان در مقیاس اقتصادی نمیگنجد.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت، از سوی دیگر، جنگ اخیر و خروج واحدهای پتروشیمی و فولاد از مدار تولید، بهعنوان بالادست صنعت لوازمخانگی، قیمت مواد اولیه را تا پنجبرابر افزایش داده است. ورق گالوانیزه ۵۶۷درصد گران شده و مواد پتروشیمی از کانال ۱۴۰هزارتومانی به بیش از ۵۰۰هزارتومان رسیده است. در چنین شرایطی، تولیدکنندگان ناگزیر به افزایش ۱۰۰درصدی دیگر قیمتهای خود هستند، درحالیکه قدرت خرید مردم قفل شده و لوازمخانگی به کالایی لاکچری تبدیل شده است.
تعدد مراکز تصمیمگیری (بیش از ۵۰ شورایعالی اقتصادی) و قوانین متناقض، وضعیت را برای صنعت لوازمخانگی و بازار آن بحرانیتر کرده است. واردات رسمی با تعرفه ۵۰درصدی و قاچاق سازمانیافته با تعرفه ۵درصد، رانت و فساد را نهادینه کرده است. پیشبینی کارشناسان حاکی از آن است که در آینده نزدیک، تنها ۱۰ تا ۱۲ شرکت بزرگ در این صنعت باقی بمانند و مابقی واحدها به اغما فرو میروند.
کارشناس ارشد بازار لوازمخانگی در گفتوگو با «جهانصنعت» درباره وضعیت بازار لوازمخانگی عنوان کرد: متاسفانه امروز این صنعت از سوی بخش تقاضا در شرایط مساعدی بهسر نمیبرد. لوازمخانگی همواره جزو کالاهای ضروری بشر بوده و سهم ثابتی از بازار سنتی ما را به خود اختصاص داده بود اما طی سالهای اخیر، این جایگاه را در سبد معیشتی خانوار از دست داده است. این رکود تاریخی، ریشه در چند عامل دارد. ابتدا شیوع بیماری کرونا بود که تمام صنایع دنیا را به خواب برد. پس از اتمام کرونا، صنایع جهان از خواب بیدار شدند اما متاسفانه این اتفاق در ایران رخ نداد و صنعت لوازمخانگی که به رکود رفته بود، گویی دیگر از این خواب بیدار نشد. از آن پس نیز هر اندازه که بحرانهای سیاسی و امنیتی در کشور شدت گرفته، عمق رکود در بازار این صنعت نیز بیشتر شده است.
وی در ادامه یادآور شد: بدترین دوران بازار لوازمخانگی، پس از جنگ ۱۲روزه بود. در این مقطع، این صنعت که روزگاری جزو نیازهای ضروری خانوارها بهشمار میرفت، بهتدریج به گروه کالاهای لاکچری تبدیل شد و جایگاه خود را از سبد معیشتی خانوار خارج کرد. پس از آن نیز باوجود جنگ ۴۰روزه بازار لوازمخانگی رکود بیشتری را در حال تجربه کردن است. وقتی مردم ایران کماکان درگیر مسائل امنیتی و سایه جنگ بر زندگی خود هستند، ترجیح میدهند نقدینگی خود را صرف کالاهای اساسیتر کنند و اگر مازادی داشته باشند، آن را به کالاهای سرمایهای مانند ارز یا طلا تبدیل کنند. بههمیندلیل امروز صنعت لوازمخانگی از ناحیه تقاضا بههیچوجه حال و روز خوشی ندارد و بازار بیش از گذشته دچار رکود شده است.
این کارشناس حوزه لوازمخانگی با اشاره به این موضوع که از سال گذشته تاکنون اتفاقهای ناگواری برای کشور روی داده است، بیان کرد: در این راستا باید این موضوع را در نظر داشته باشیم که معادلات سیاسی و منطقهای در کشور ما بلافاصله تاثیر خود را بر بازار نشان میدهد که بدترین حالت این تاثیر، شرایط «نه جنگ، نه صلح» است؛ بدیهی است مردم در بلاتکلیفی ترجیح میدهند از هرگونه خرید غیرضروری پرهیز کنند. باید به این موضوع توجه داشته باشیم که طی یکسال گذشته (۱۴۰۴) اتفاقهای عجیب و غریبی را پشتسر گذاشتیم که یک کشور بهطورعادی طی یک قرن میتواند تجربه کند که بدون شک این اتفاقات میتواند بر بازار تقاضا تاثیرگذار باشد. پس از جنگ ۱۲روزه بازار دچار رکود بیسابقهای شد. سپس اتفاقات دیماه و آزاد شدن نرخ ارز تاثیرات خود را بر بازار نشان داد. در پایان سال نیز با جنگ رمضان این سال بهپایان رسید که تمامی این اتفاقات بر بازار تاثیر منفی بههمراه داشت.
احسان فدایی در پاسخ به این پرسش که تولیدکنندگان بهواسطه جنگ و آسیب دیدن واحدهای بالادستی در تامین مواد اولیه با چه مشکلاتی روبهرو هستند، بیان کرد: در لوازمخانگی، دو دسته عمده ماده اولیه داریم؛ یکی ورقهای گرم و سرد و خود رنگ که از صنعت فولاد تامین مواد میشوند و دیگری مواد پتروشیمی که هردو این موارد تا پیش از جنگ ۴۰روزه در داخل ایران تولید میشد، البته تولیدکنندگان داخلی هم ملزم بودند برای حمایت از تولید داخل و مدیریت منابع ارزی، این بخش مهم از نیاز خود را در داخل کشور تهیه کنند و حق واردات نداشتند. با نگاهی به آمار افزایش قیمت این مواد در چهارماهه اول سال گذشته مشاهده میکنیم که قیمت ورق گرم ۷۶درصد، ورق گالوانیزه ۵۶۷درصد و ورق سرد حدود ۶۰درصد افزایش قیمت داشتهاند.
وی افزود: در گروه پتروشیمی، ماده اولیه PP در صنعت لوازمخانگی بسیار پرکاربرد است. اگر تولیدکنندهای در شرایط قبل از جنگ میخواست این محصول را به قیمت فوب خلیجفارس و با ارز ۱۴۰هزارتومانی بین جنگ ۱۲روزه و ۴۰روزه خریداری میکرد و در بنادر بارگیری و درب کارخانه آن را ترخیص میکرد که کیلویی ۱۳۸هزارتومان برایش تمام میشد اما اگر میخواست همین محصول را از پتروشیمی داخلی تامین کند، باید هر کیلو را بیش از ۲۴۰هزارتومان میپرداخت. امروز و پس از جنگ ۴۰روزه و در شرایطی که متاسفانه واحدهای بالادستی صنعت لوازمخانگی یعنی پتروشیمیها از چرخه فعالیت خارج شدهاند، همان مواد در بازار افزایش حداقل پنجبرابری پیدا کردند.
این کارشناس لوازمخانگی ادامه داد: نکته جالب دیگر اینکه از قیمت نهایی هر محصول لوازمخانگی که بهفروش میرسد، حدود ۳۰درصد آن سهم دولت از محل عوارض گمرکی، بیمه، مالیات و … است. از سوی دیگر، صنایع بالادستی (فولاد و پتروشیمی) هم از دستوری بودن قیمت محصولات خود گلایه دارند. این چرخه معیوبی است که یک بخش از زنجیره را با قیمت دستوری و بخش دیگر را با قیمت آزاد اداره میکنید، درحالیکه قیمتگذاری دستوری همیشه زمینه رانت و فساد را در کشور فراهم کرده است.
فدایی در پاسخ به این پرسش که موضوع واردات و قاچاق در بازار لوازمخانگی در چه وضعیتی قرار دارد، خاطرنشان کرد: در سال گذشته دو اتفاق مهم در این زمینه رخ داد؛ اول اینکه قانون کولبری تصویب شد. براساس برنامه هفتم توسعه، قرار نبود کولبری ادامه پیدا کند، اما دولت نتوانست آن را حذف کند. در نهایت مصوب شد کولبری، تهلنجی و تعاونی مرزی ایجاد شود تا این موضوع سامان پیدا کند و زیر نظر دولت انجام گیرد. همین اقدام نشانه روشنی از بیبرنامگی در این حوزه است.
وی ادامه داد: البته باید یادآور شد که موضوع قاچاق سالهاست که وجود دارد و ساماندهی آن اتفاق مثبتی است، اما نحوه اجرای آن مشکل دارد. در این راستا، از یکسو برندهای معتبر دنیا مانند الجی و سامسونگ از این مسیرها وارد میشوند و حتی کد شناسه و رهگیری هم میگیرند، اما اصالت این کالاها تضمینشده نیست. چون دفاتر رسمی این برندها پشت آنها نیست و باوجود گارانتی، بازار همچنان شفاف عمل نمیکند. معلوم نیست کالای خریداریشده اصل است یا تقلبی و اگر تقلبی از آب درآید، هیچکس پاسخگو نیست.
این کارشناس لوازمخانگی با اشاره به موضوع تعرفهها عنوان کرد: نکته مهم دیگر، تعرفههاست. تعرفه واردات رسمی لوازمخانگی ۵۰درصد است، اما کالاهایی که از طریق کولبری و تهلنجی وارد میشوند، تعرفه ۵درصد دارند که این خود یک تناقض آشکار بهشمار میرود. از یکسو به تولیدکننده داخلی منت میگذاریم که جلوی واردات را گرفتهایم تا از آنها حمایت کنیم اما از سوی دیگر، با تعرفه ۵درصد، راه را برای ورود گسترده کالا قاچاق باز میگذاریم. بدیهی است که این فضای مهآلود و غیرشفاف، بستر مناسبی برای فساد و رانت فراهم خواهد آورد.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
