اقتصاددان : دارون عجماوغلو، استاد MIT و برنده نوبل اقتصاد ۲۰۲۴، از آن متفکرانی است که یک سؤال ساده را بیرحمانه جدی گرفت: چرا بعضی ملت ها ثروتمند میشوند و بعضی دیگر، با همان مردم و همان تاریخ، در فقر میمانند؟
پاسخ او آزاردهنده است، چون اسطورهها را خراب میکند: نه فرهنگ مقصر است،
نه جغرافیا، نه «ذات ملتها». مقصر اصلی جایی دیگر است: قدرت
عجماوغلو کتاب «چرا ملتها شکست میخورند» را هوشمندانه با یک شوک آغاز میکند:
نوگالس، شهری واحد، دو نیمه، یک خط مرزی. آنسوی خط آمریکا است، اینسویش مکزیک.زمین همان زمین است، هوا همان هوا، مردم حتی فامیلاند. اما زندگیها زمین تا آسمان فرق دارد. در نوگالس آمریکا قانون حاکم است، رأی مردم معنا دارد، پلیس پاسخگوست و هرکسی میتواند کسبوکار راه بیندازد. در نوگالس مکزیک قدرت در دست شبکههای بسته و فاسد است، قانون ابزار زور است و اقتصاد برای رانت و غارت چیده شده.
عجماوغلو همان اول کار میگوید: توسعه از مرز نمیآید، از نهاد میآید. بعد تصویر بزرگتر میشود:
برلین شرقی و غربی. یک شهر، یک ملت، یک زبان؛ اما دو سرنوشت. آنجا که مردم میتوانستند حاکم را کنار بزنند، ثروت و آزادی شکل گرفت. آنجا که قدرت متمرکز شد، برای نگهداشتن مردم مجبور شدند دیوار بکشند. یا کره شمالی و جنوبی؛ یک ملت، اما یکی در انزوای فقر و قحطی، دیگری در صف اقتصادهای پیشرفته جهان. اگر فرهنگ تعیینکننده بود، این شکافها اصلاً نباید وجود میداشت.
ایده کتاب در همه این مثالها یکی است و بیامان تکرار میشود:
ملتها زمانی شکست میخورند که نهادهای بهرهکش بر آنها حاکم شود؛ نهادهایی که قدرت را در دست یک فرد یا الیگارشی متمرکز میکنند و اقتصاد را به ماشین استخراج ثروت برای صاحبان قدرت بدل میسازند.
در مقابل، ملتها زمانی اوج میگیرند که نهادهای فراگیر داشته باشند؛ جایی که قدرت پخش میشود، قانون بالاتر از افراد میایستد، رقابت آزاد است و مردم حق دارند حاکم را برکنار کنند.
جمعبندی عجماوغلو بهشدت سیاسی و ناراحتکننده است:
اول قدرت سیاسی از مردم ربوده میشود، بعد اقتصاد غارت میشود. دیکتاتوری اگر راه توسعه بود، کره شمالی باید الگوی جهان میشد. توسعه نه از مشت آهنین، بلکه از مهار قدرت زاده میشود. و این دقیقاً همان دلیلی است که «چرا ملتها شکست میخورند» فقط یک کتاب اقتصاد نیست؛ یک هشدار جدی درباره سرنوشت جوامع است.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
