خیابانهای پایتخت این روزها آرامترین روزهای خود را سپری میکند. همه مشغول رفتوآمد هستند، کودکان در پارک بازی میکنند و خانوادهها از سر کار به خانه بازمیگردند. برخلاف این آرامش ظاهری اما جامعه در محاصره افزایش قیمتها و گرانی قرار دارد. قدرت خرید کاهش پیدا کرده، نبض معیشت کند میزند و مردم مدام در اخبار بهدنبال روزنهای از امید میگردند. در شرایطی که مردم ایران روزهای سخت جنگ اخیر، دیماه تلخ گذشته و گرانی افسارگسیخته را تجربه کردهاند، دولتیها خبر از احتمال افزایش نرخ بنزین میدهند. حتی کار بهجایی رسید که دولت طرح بنزین ۸۷هزارتومانی را در استان کرمان مطرح کرد اما بهسرعت لغو شد و برخی مسوولان نیز در ادامه آن را تایید و تکذیب کردند. حالا صحبتهای زیادی درباره نرخ سوخت وجود دارد؛ از ۱۷هزارتومان گرفته تا ۸۷هزارتومان و هر روز عدد تازهای بهگوش میرسد. درهمینمیان، رییس دولت چهاردهم میگوید: «پول نداریم، سوخت نداریم، در جنگ مخازن آسیب دیده و چارهای جز این کار نداریم.» این اظهارات در شرایطی مطرح میشود که جامعه دیگر توان یک شوک قیمتی بزرگ را ندارد و کارشناسان و حتی برخی مسوولان حکومتی درباره پیامدهای افزایش قیمت سوخت هشدار دادهاند. گرانی سوخت بدون توجه به شرایط کنونی معیشت و بدون تهیه زیرساختهای لازم، میتواند مردم را وارد درهای از سختیهای تازه کند. شاید مردم این روزها بهآرامی به زندگی خود رسیدگی میکنند اما در دل و ذهن آنان آشفتهبازاری قرار دارد که مسوولان هر بار با اقدامات خود این وضعیت را قرمزتر میکنند.
نگرانی زیر پوست شهر
به گزارش اقتصاددان به نقل ازجهان صنعت ، برای بررسی واکنش مردم نسبت به افزایش احتمالی نرخ سوخت، با برخی شهروندان بهگفتوگو نشسته ایم.
عباس، راننده تاکسی ۶۷ساله، درباره گرانی احتمالی بنزین میگوید: نمیدانم در ذهن مسوولان چه میگذرد. هر بار که میآیند ابرو را اصلاح کنند، میزنند چشمش را کور میکنند! گرانی بیداد میکند، بهجای اینکه بیایند قیمتها را کنترل کنند، خبر از افزایش قیمت میدهند. مگر آبان ۹۸ را یادشان رفته است؟ الان هم دارند همان الگو را تکرار میکنند. تصور میکنند اگر بیایند از قبل بگویند که میخواهیم گران کنیم، کسی صدایش بلند نمیشود. منِ راننده تاکسی که بیشتر از همه با بنزین و سوخت درگیر هستم، میدانم قیمت بنزین در کشور ما پایین است اما این نیاز به معیشت درست و درمان دارد؛قیمتهای پایین، حقوقهای بالا، تورم تکرقمی؛ بدون اینها همین بنزین را هم گران کنند که دیگر هیچ. باید از فردا قید همان یک لقمه نانی هم که با هزار زور و زحمت تهیه میشد، بزنیم.
کیان یکی از دانشجویانی که نسبت به افزایش احتمالی قیمت بنزین نگران است به «جهانصنعت» گفت: برای منی که دانشجو هستم و ناچارا خرجی خانه را میدهم، هر گرانی یعنی فاصله با زندگی معمولی. بنزین که گران شود، روی همهچیز تاثیر میگذارد اما آیا روی دستمزد، کاهشی شدن نرخ تورم و قیمتها هم اثر میگذارد؟ این چه استدلالی است که رییسجمهور مدام میگوید پول نداریم، سوخت نداریم؟ شما بهعنوان مسوول، جایی که نشستهای، وظیفهات این است که دغدغهها را کاهش بدهی، نه اینکه بگویی فلان است و بهمان است! دیگر رمقی برای مردم باقی نمانده. اگر این سری مردم اعتراض کنند، من هم همراه آنان میشوم. جانمان به لبمان رسیده؛ هیچ قدمی برای بهبود اوضاع برداشته نمیشود.
آمنه، شهروند دیگری که با او گفتوگو کردهایم، دراینباره اظهار کرد: هر روز که اخبار را دنبال میکنیم، همهاش شده گرانی، گرانی و گرانی. پس قرار است چه زمانی خبر ارزانی را بشنویم؟ افزایش قیمت بنزین در شرایط فعلی یعنی بیدار کردن خشم مردم. مثل اینکه دولت رخدادهای اخیر را فراموش کرده است؟ با هیچ استدلال و منطقی نمیتوان تصمیمات مسوولان را سنجید. در شرایطی که مردم نیاز به آرامش دارند، میآیند یکباره خبر گرانی میدهند. وقتی بنزین گران شود، یعنی قرار است سونامی گرانیها اتفاق بیفتد. ما که دیگر از این مسوولان قطع امید کردهایم. نه فکری میکنند و نه قدمی برمیدارند. گمان میکنم آنها در این کشور زندگی نمیکنند!
این روایتها تنها بخشی از صداهایی است که این روزها در دل جامعه شنیده میشود. آنچه اهمیت دارد، نگرانی و خشم مردمی است که هر شوک اقتصادی تازه را بهمعنای کوچکتر شدن سفرهها و جرقهای برای التهاب بیشتر میدانند. در چنین شرایطی، پرسشی که مطرح میشود، این است که آیا جامعه توان و آمادگی پذیرش یک شوک قیمتی بزرگ دیگر را دارد؟
جامعه شکنندهتر از آبان ۹۸
علیرضا شریفییزدی، جامعهشناس درباره ظرفیت جامعه برای تحمل افزایش احتمالی قیمت سوخت به «جهانصنعت» گفت: گران شدن بنزین تا یک درجهای به جامعه شوک وارد نمیکند. ممکن است تاحدی دستوبال مردم را ببندد و برای برخی افراد مسائل و مشکلاتی ایجاد کند اما لزوما شوک ایجاد نمیکند. من در کرمان بودم، همان روزی که قرار بود طرح بنزین لیتری ۸۷هزار تومان بهعنوان پایلوت در این استان اجرا شود. اگر چنین اتفاقی در تمام کشور بیفتد، حتما باعث شوک خواهد شد. اگر در تمام کشور یکباره بنزین هزار و۵۰۰ یا ۳هزارتومانی را به ۸۷هزارتومان تبدیل کنیم، حتما شوک ایجاد خواهد کرد اما اگر مانند دفعه قبل، قیمت را بهصورتتدریجی افزایش دهیم، برای مثال از سههزارتومان به پنجهزارتومان یا از پنجهزارتومان به ۱۰هزارتومان برسانیم، پیشبینی من این است که ازنظر اجتماعی، اتفاق عجیب و غریبی رخ نخواهد داد. البته خودبهخود یک سربار تورمی خواهد داشت، چون بنزین در زندگی مردم اثرگذار است اما بخش مهمتر ماجرا، جنبه روحی و روانی آن است.
پروپاگاندای ۸۷هزارتومانی
این جامعهشناس بااشاره به شرایط اقتصادی دولت گفت: معتقدم دولت نه میتواند و نه میخواهد قیمت بنزین را یکباره با یک گپ سنگین افزایش دهد.عددهای مختلفی مطرح شد و حتی قرار بود طرح ۸۷هزارتومانی در کرمان اجرایی شود اما بیشتر معتقدم این پروپاگاندای کرمان برای شکستن سد فکری و ذهنی افراد بود تا آمادگی پیدا کنند که اگر برای مثال بنزین ۱۵هزارتومان شد، بگویند الحمدالله ۸۷هزارتومان نشد. شرایط فعلی اقتصادی دولت هم بهگونهای است که درآمدهایش تقریبا دارد بهسمت صفر شدن کشیده میشود. رییس بانک مرکزی اعلام کرده که فروش نفت ایران تقریبا صفر شده است. مساله ارز ما نیز از هر کانالی که وارد شود، چه بهصورت مستقیم و چه از مسیرهای دیگر، تحتتاثیر این شرایط قرار میگیرد. بهنظرم ما یک ابرتورم در پیشرو داریم؛ با این حال دولت تا آنجایی که من متوجه آن شدهام، تصمیم ندارد یک شوک سنگین به بازار وارد کند اما حداقلی از افزایش قیمت را حتی روی بنزین خواهد گذاشت.
جامعهای خسته
وی درباره تفاوت شرایط امروز جامعه با آبان ۹۸ اظهار کرد: جامعه ما بهشدت شکنندهتر و ناامیدتر شده و سرمایه اجتماعی، بهخصوص سرمایه اجتماعی میان مردم و حاکمیت و نظام حکمرانی، بهشدت کاهش پیدا کرده است. تهدید خارجی نیز هیچوقت به این اندازه و به این شکلی که الان وجود دارد، مطرح نبوده است. یک تفاوت دیگر هم در سطوح بالای نظام حکمرانی اتفاق افتاده است. بخش بزرگی از کسانی که در یک ساختار ایدئولوژیک از قبل انقلاب فعالیت داشتند و تمام این ۴۶، ۴۷سال انقلاب را در سمتهای مختلف کار میکردند، در جریان دوجنگ از بین رفتند. انتصابهای اخیر هم که انجامگرفته از نگاه خیلیها حالت موقت دارد. بنابراین ما با سال ۹۸ خیلی متفاوت هستیم. معتقدم جامعه اکنون در یک وضعیت بحرانیتر قرار دارد و آمادگی برای ناآرامی در سطح جامعه، حالا اسمش را شورش، انقلاب یا جنبش بگذاریم، خیلی بیشتر شده است.
مساله فقط قیمت بنزین نیست
شریفییزدی با تاکید بر اینکه افزایش قیمت سوخت را نمیتوان صرفا یک تصمیم اقتصادی دانست، توضیح داد: نمیشود آنطور عمل کرد و معتقدم نظام حکمرانی نه توانش را دارد و نه آن جایگاه محکم را دارد که بتواند یکباره چنین اتفاقی را مدیریت کند. اگر همان اتفاقی که در سال ۹۸ افتاد، دوباره رخ دهد و قیمت بنزین یکباره چندبرابر شود، امروز اصلا چنین کششی در سطح جامعه وجود ندارد. مساله فقط بنزین نیست. بحث پایگاه و اعتماد عمودی است؛ یعنی اعتماد مردم به نهادهای نظام حکمرانی و دولت. اینکه دولت یکباره اراده کند و بگوید قیمت بنزین را اینطور بالا میبریم، دیگر صرفا یک تصمیم اقتصادی نیست. در کشور ما هیچچیزی نیست که سیاسی نباشد. ما همهچیزمان بهشدت سیاستزده است و اقتصاد هم در همین قالب قرار میگیرد.
جامعه در انتظار یک جرقه
این جامعهشناس بااشاره به شرایط اجتماعی کشور افزود: شرایط فعلی نیاز به یک جرقه دارد. در تونس، ماجرای یک دستفروش به اتفاقی بزرگتر منجر شد و بهار عربی را رقم زد. ما قبل و بعد از آن هم در کشور خودمان تجربههایی داشتیم. جریان مهساامینی هم درواقع یک بهانه بود و شرایط کشور آمادگی آن اتفاق را داشت. اگر جریان بنزین نباشد، ممکن است جریان دیگری این اتفاق را رقم بزند. چند روز پیش یک نماینده مجلس حرفی درباره مهساامینی زده بود و همه پیشبینی میکردند کردستان منفجر شود. در حالت عادی شاید چنین اتفاقی رخ ندهد اما افزایش قیمت بنزین ممکن است چنین بهانهای را به دست بدهد، چون شرایط آن فراهم است.
کاسه صبر لبریز جامعه
شریفییزدی درباره آستانه تحمل جامعه نیز بیان کرد: الزاما گروه اندکی فقط به کف خیابان نمیآیند. بخشی از مردم ممکن است بخواهند مهاجرت کنند، ناامید شوند، در خانه بمانند یا بهسراغ اعتیاد بروند. آسیبهای دیگری مثل طلاق، تقلیل روابط عاطفی و افزایش دزدی هم وجود دارد. آمارها و ورودی پروندههای دادگستریها هم بخشی از این نشانهها را نشان میدهد. اینها همه نشانههایی هستند که میگویند آستانه تحمل جامعه تا حد زیادی پر شده است. از این جهت که بخواهیم قیمتها را آرامآرام افزایش دهیم، جامعه هنوز اندکی جا دارد اما فکر نمیکنم اگر این روند ادامه پیدا کند، چیزی را که در پنجماه گذشته تجربه کردیم، در ششماه دیگر هم تجربه کنیم و شرایط به همین شکل باقی بماند.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
