پشت درهای بسته کلینیک چه می‌گذرد؟

ماجرای کلینیک «ذهن و روان» هر روز که می‌گذرد، ابعاد تازه‌ای پیدا می‌کند. از مختومه‌شدن برخی پرونده‌های شکایت از این مجموعه گرفته تا روایت‌های تازه خانواده‌ها از آنچه در اتاق به‌اصطلاح درمان این کلینیک گذشته است. «جهان‌صنعت» پیشتر در گزارشی با عنوان «اتاق شکنجه یا اتاق درمان» به واکاوی برخی روایت‌ها از شیوه درمان این مجموعه پرداخت. حالا پس از گذشت چند روز از انتشار این گزارش، روایت‌های جدیدی به خبرنگار «جهان‌صنعت» رسیده است. از سوی دیگر برای بررسی چرایی شکل‌گیری این پرونده و روند رسیدگی به آن با برخی از مسوولان و تصمیم‌گیران نیز به گفت‌وگو نشستیم تا صدای خانواده‌هایی را که زیر سایه ادعاهای درمانی این کلینیک متحمل خسارت شدند به گوش مسوولانی برسانیم که نظارت بر نحوه فعالیت چنین مجموعه‌هایی را فراموش کردند. اینکه نام مدیران این مجموعه در فهرست افراد فاقد پروانه و مجوز طبابت و فاقد صلاحیت و دانش لازم برای انجام اقدامات درمانی از سوی سازمان نظام پزشکی کشور قرار دارد اما این مجموعه همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهد پرسشی است که وزارت بهداشت و دولت باید به آن پاسخ دهند.

از همدان تا اتاق درمان؛ سفر پررنج یک معلول

خانم «الف» یکی از مادرانی است که با امید به بهبود وضعیت جسمانی دخترش، راهی کلینیک «ذهن و روان» شده؛ سفری دشوار از استان همدان به تهران که به گفته او نه‌تنها به بهبود وضعیت فرزندش منجر نشد بلکه تجربه‌ای تلخ و پرهزینه برای خانواده رقم زد.

او درباره نحوه آشنایی با این مجموعه به «جهان‌صنعت» گفت: چند سالی بود صفحه آقای «میم. ب» را در فضای مجازی دنبال می‌کردم. فرزندم معلولیت شدیدی داشت و وقتی روایت افرادی را می‌دیدم که مدعی بودند پس از مراجعه به این مجموعه بهبود پیدا کردند امیدوار شدم که شاید دختر من هم بتواند از این روش درمانی نتیجه بگیرد. به‌همین‌دلیل تصمیم گرفتیم او را به این مرکز ببریم. دخترم معلولیت شدید چهاراندامی دارد به‌طوری‌که نه می‌تواند به‌راحتی بنشیند و نه دراز بکشد. در کلینیک از دخترم نوار و نقشه مغزی گرفتند و گفتند نتیجه آزمایش مثبت شده است. برای ماه بعد دوباره به ما نوبت دادند و گفتند حتی می‌توانیم روز بعد نخستین جلسه درمان را شروع کنیم.

بی‌خبری از شیوه درمان تا مشاهده کبودی‌های بدن

این مادر درباره نخستین جلسه درمان گفت: پیش از شروع کار توضیح روشنی درباره شیوه درمان به ما ندادند. فقط گفتند باید بیمار را به اتاق ببریم، لباس‌هایشان را دربیاوریم و با یک روش درمانی جدید آنها را درمان کنیم. بعد از جلسه اول به ما گفتند تا یک ماه در خانه با برس پاها را تحریک کنیم و ضربه‌هایی به آن وارد کنیم تا عصب‌هایش فعال بماند.

او در پاسخ به این پرسش که آیا پیش از شروع درمان درباره واردشدن ضربه به بدن بیمار توضیحی به خانواده داده شده بود، گفت: خیر، من اصلا نمی‌دانستم روش درمان آنها چیست. در آنجا از خانواده‌های دیگر درباره نتیجه درمان سوال می‌کردم اما بیشتر افرادی که می‌دیدم برای نخستین بار مراجعه کرده بودند. خانواده‌ها از شهرهای مختلف آمده بودند و همه نگران و مضطرب بودند تا نوبتشان برسد و وارد اتاق شوند.

خانم «الف» با اشاره به آنچه پس از نخستین جلسه درمان مشاهده کرده، اظهار کرد: وقتی دخترم را برای درمان بردند شلوارش را درآوردم و با لباس زیر وارد اتاق شد اما وقتی او را تحویل گرفتم دیدم تمام پاهایش قرمز شده و دست‌هایش هم وضعیت خوبی ندارد. دخترم به‌شدت ترسیده بود. چون از نظر ذهنی مشکلی ندارد و عمده معلولیت او جسمانی است وقتی از او پرسیدم چه اتفاقی افتاده گفت: مامان، من را با چوب زدند. از او پرسیدم دردش آمده یا نه اما جواب داد: اشکال ندارد مامان من خوب می‌شوم. هیچ رضایت‌نامه‌ای که در آن شیوه درمان یا واردکردن ضربه به بدن کودک توضیح داده شده باشد به ما ندادند و اساسا درباره چنین روشی چیزی به ما نگفته بودند.

ضرب‌وشتم با چوب و نشستن روی کمر دختر معلول

خانم «الف» درباره جلسه بعدی درمان نیز روایت نگران‌کننده‌ای دارد. او گفت: وقتی برای بار دوم مراجعه کردیم دوباره تصمیم گرفتم بیرون اتاق منتظر بمانم و ببینم چه اتفاقی می‌افتد. دفعه اول دلم نیامده بود بیشتر پیگیر شوم اما این بار نگران بودم. وقتی دخترم از اتاق بیرون آمد، گفت: مامان دیگر نمی‌خواهم به اینجا بیایم. بعد برایم تعریف کرد که سه‌یاچهارخانم آنجا بودند و یک آقا روی کمرش نشسته و بقیه او را می‌زدند. وقتی از دخترم پرسیدم با چه چیزی او را می‌زدند گفت با چوب. توضیح داد که چوبی شبیه چوب‌هایی که برای پهن‌کردن خمیر استفاده می‌شود روی پاهایش می‌زدند تا جایی که پاهایش قرمز می‌شد. گفت وقتی به دستش فشار آورده‌اند و خواسته‌اند آن را صاف کنند درد زیادی کشیده چراکه یکی از دست‌هایش معلولیت شدیدی دارد و به‌سختی صاف می‌شود.

این مادر درباره جنسیت افرادی که در اتاق درمان حضور داشتند، گفت: بیشتر افرادی که آنجا کار می‌کردند زن بودند و شاید دو یا سه مرد هم در میان آنها حضور داشتند. یکی از افرادی که در آن مجموعه فعالیت می‌کرد خواهر همسر آقای «میم. ب» بود. من بارها از آنها درباره شیوه درمان سوال کردم اما هیچ توضیحی به من نمی‌دادند.

او با اشاره به وضعیت جسمانی دخترش پس از جلسه درمان اظهار کرد: دست‌هایش کبود شده بود و به گفته خودش تا سه‌روز بدن‌درد داشت. به سختی می‌توانست غذا بخورد و مدام بی‌حال بود. حتی وقتی بدنش را جابه‌جا می‌کردم درد داشت. با این حال آن زمان همچنان امیدوار بودیم که شاید این سختی‌ها بخشی از درمان باشد.

وعده برنامه‌ریزی برای مغز؛ پاسخ مدیرکلینیک به اعتراض خانواده

این مادر با اشاره به نحوه مواجهه مدیر مجموعه با خانواده‌ها گفت: آقای «میم. ب» معمولا وقتی به مجموعه می‌آمد مستقیم به زیرزمین می‌رفت و ما گاهی نیم ساعت تا ۴۵دقیقه و حتی یک ساعت منتظر می‌ماندیم تا او را ببینیم. دخترم مرتب می‌گفت: مامان من باید دکتر را ببینم تا به من بگوید خوب می‌شوم یا نه.

او ادامه داد: یک روز همسرم از شدت ناراحتی اعتراض کرد و گفت ما از شهر دیگری آمدیم و اینجا هیچ نظم و مدیریتی وجود ندارد. چرا باید این‌همه منتظر بمانیم و حتی نتوانیم پزشک را ببینیم؟ بعد از این اعتراض آقای «میم. ب» آمد. به او گفتم در شهر خودمان هم مراکز کاردرمانی زیادی وجود دارد اما ما این همه مسیر را آمدیم تا شما فرزندمان را ببینید و حداقل چند کلمه با او صحبت کنید و به او روحیه بدهید.

به گفته این مادر، «میم. ب» در پاسخ به اعتراض او گفته است: من به اینها پروتکل دادم. همه می‌دانند باید چه کاری انجام دهند. همانطورکه به کامپیوتر برنامه می‌دهند من هم به مغز اینها برنامه می‌دهم. شما نگران نباشید.

خانم «الف» افزود: از او پرسیدم آیا باید درمان را ادامه بدهیم و دوباره مراجعه کنیم که مدام تاکید می‌کرد ادامه بدهید. حتی برای مدتی بعد هم به ما نوبت دادند اما درنهایت گفتند دیگر نیازی به مراجعه نیست و مطب تعطیل شده است. ما در مجموع سه جلسه به آنجا رفتیم و پس از آن دیگر مراجعه نکردیم. دخترم هم دیگر حاضر نبود به آن مرکز برگردد.

هزینه‌های سنگین شکنجه!

این مادر درباره هزینه‌هایی که خانواده برای مراجعه به این مجموعه پرداخت کرده، گفت: برای ویزیت و نقشه مغزی حدود ۱۱‌میلیون‌تومان پرداخت کردیم؛ ۷‌میلیون تومان بابت ویزیت و ۴میلیون تومان بابت نقشه مغزی. علاوه بر این یک روغن که آن را روغن عقرب معرفی می‌کردند نیز به قیمت یک‌میلیون و ۵۰۰‌هزار تومان به ما فروختند. این هزینه‌ها جدا از مخارج رفت‌وآمد اقامت و مشکلاتی بود که در طول سفر برایمان پیش آمد.

او با اشاره به شرایط اقتصادی خانواده اظهار کرد: من و همسرم هردومشکلات شدید دیسک کمر داریم و خودم هم جراحی کردم. از طرف دیگر حقوق بازنشستگی معلمی داریم و شرایط مالی‌مان به‌گونه‌ای نیست که بتوانیم به‌راحتی چنین هزینه‌هایی را پرداخت کنیم.

خانم «الف» درباره هزینه دیگری که به گفته او با توصیه این مجموعه به خانواده تحمیل شده، توضیح داد: به ما گفتند برای دخترم باید اسپلینت تهیه کنیم. با اینکه پاهایش به‌درستی صاف نمی‌شد تاکید کردند که می‌توانند برایش اسپلینت درست کنند. ما هم باوجود اینکه توان مالی نداشتیم این کار را انجام دادیم. حتی برای تهیه آن وام گرفتیم اما وسیله‌ای که ساخته شد هیچ کمکی به دخترم نکرد و عملا بلااستفاده ماند. هنوز هم اقساط وامی را که برای آن گرفتیم پرداخت می‌کنیم. من و همسرم از کودکی با حرکات ورزشی و تمرین‌های مرتبط با کاردرمانی فرزندمان آشنا بودیم. می‌دانستیم به دلیل اسپاسم شدید عضلانی چه تمرین‌هایی برای او مناسب است و چه حرکاتی می‌تواند آسیب‌زا باشد اما به توصیه آنها اعتماد کردیم و هزینه‌ای را پرداخت کردیم که هیچ نتیجه‌ای برای فرزندمان نداشت.

هشدار همسایه‌ها؛ مساله‌ای که خانواده جدی نگرفت

خانم «الف» با اشاره به شرایط فیزیکی ساختمان محل فعالیت کلینیک گفت: آنجا بیشتر شبیه یک خانه دوطبقه بود تا یک مرکز درمانی. آسانسوری وجود نداشت و برای ورود باید از چند پله باریک عبور می‌کردیم. دخترم به‌دلیل معلولیت شدید به‌سختی جابه‌جا می‌شد و بالا بردن او از پله‌ها هم برایمان دشوار بود.

او ادامه داد: حتی همسایه‌های آن ساختمان هم از فعالیت مجموعه ناراضی بودند. یک شب که از ساختمان بیرون آمدیم یکی از همسایه‌ها جلوی ما را گرفت و گفت: تورابه‌خدا این‌قدر ساده نباشید و فرزندتان را به اینجا نیاورید. این فرد کلاهبردار است و چیزی بلد نیست. چند مطب عوض کرده اما کسی نمی‌تواند جلوی فعالیتش را بگیرد.

این مادر افزود: همان همسایه به ما هشدار داد که مدیر مجموعه صلاحیت لازم را ندارد و نباید به او اعتماد کنیم. البته آن زمان با خودمان فکر کردیم شاید همسایه‌ها به‌دلیل مشکلاتی مثل پارک خودرو یا رفت‌وآمد خانواده‌ها از فعالیت این مرکز ناراضی هستند. به‌همین‌دلیل هشدارهایشان را جدی نگرفتیم و با امید به بهبود دخترمان درمان را ادامه دادیم.

خانواده‌ای بدون شکایت

این مادر درباره پیگیری حقوقی ماجرا توضیح داد: ما شکایتی از این مجموعه ثبت نکردیم چون واقعا نمی‌دانستیم باید به کجا مراجعه کنیم و چه کسی قرار است به حرف ما رسیدگی کند. فقط می‌خواستیم دخترمان درمان شود و بهبود پیدا کند. حالا هم وقتی می‌بینم مجموعه همچنان فعالیت می‌کند واقعا عذاب می‌کشم. عکس‌هایی از کبودی‌های بدن دخترم دارم و می‌توانم آنها را دراختیار خبرنگار قرار بدهم. امیدوارم این پیگیری‌ها باعث شود دیگر خانواده‌ای چنین تجربه‌ای نداشته باشد.

خانم «الف» درپایان با تاکید بر اینکه خانواده‌ها نباید صرفا با دیدن تبلیغات و روایت‌های فضای مجازی به هر روش درمانی اعتماد کنند، اظهار کرد: از خانواده‌هایی که فرزندانی با شرایط مشابه دارند خواهش می‌کنم به‌سادگی به هر کسی اعتماد نکنند و پیش‌از سپردن فرزندشان به چنین مراکزی درباره شیوه درمان و صلاحیت افراد تحقیق کنند. ما با امید زیادی به اینجا رفتیم اما چیزی جز هزینه، درد و نگرانی نصیبمان نشد. امیدوارم پیگیری این پرونده مانع تکرار چنین اتفاقاتی برای کودکان دیگر شود.

روایت دختر؛ با چوب می‌زدند، دستم را می‌کشیدند و درد می‌گرفت!

در بخشی از این گفت‌وگو خود دختر نیز درباره آنچه در اتاق درمان تجربه کرده توضیح داد. او در پاسخ به پرسشی درباره رفتار افرادی که در اتاق حضور داشتند به «جهان‌صنعت» گفت: دوتا خانم بودند که من را می‌زدند. وقتی می‌پرسیدم چرا می‌زنید می‌گفتند باید خوب شوی. من هم چیزی نمی‌گفتم چون فکر می‌کردم با این کار خوب می‌شوم.

او درباره وسیله‌ای که با آن به بدنش ضربه می‌زدند، توضیح داد: با چوب می‌زدند؛ چوبی شبیه همان چیزی که با آن خمیر را پهن می‌کنند. مدام روی پاهایم می‌زدند تا قرمز می‌شد.

این دختر درباره وضعیت دست معلولش گفت: یکی از دست‌هایم خیلی مشکل دارد و صاف نمی‌شود. وقتی دستم را گرفتند و خواستند صافش کنند خیلی درد گرفت.

او در ادامه از حضور چند نفر در اتاق درمان و برخوردهایی که با او شده بود، روایت کرد. از جمله اینکه به گفته خودش، یک مرد روی کمرش نشسته بود و چند زن دیگر او را می‌زدند. این دختر در پاسخ به پرسش درباره فردی که با چوب به او ضربه می‌زد گفت آن فرد یک زن بوده است.

در جریان این گفت‌وگو، مادرش نیز توضیح داد که دخترش هنگام صحبت درباره آنچه اتفاق افتاده دچار اضطراب می‌شود و پایش می‌لرزد.

نام «میم. ب» در لیست سیاه

دکتر سیدمحمد میرخانی، معاون اجتماعی و امور مجلس سازمان نظام پزشکی در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» درباره وضعیت فعالیت مدیران مجموعه «ذهن و روان» اظهار کرد: سال گذشته فهرستی شامل ۵۲ نفر در اختیار داشتیم که هیچ‌کدام از آنها صلاحیت طبابت نداشتند. این افراد نه شماره نظام پزشکی داشتند و نه از نظر قانونی اجازه و امکان پذیرش و معاینه بیمار را دارا بودند. مطابق قانون هر فردی که بدون داشتن پروانه و مجوز از وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکی اقدام به طبابت کند مداخله‌گر در امور پزشکی محسوب می‌شود و فعالیت او مستلزم برخورد قانونی است. کسب مجوز نیز مستلزم دریافت آن از وزارت بهداشت است. منظور از مجوز، مجوزهای قانونی مربوط به فعالیت در حوزه سلامت و درمان است. این افراد با چنین فعالیت‌هایی مرتکب تخلف و جرم می‌شوند.

وی افزود: این افراد پزشک نیستند و مداخله‌گر محسوب می‌شوند. قانون نیز برای برخورد با چنین افرادی ظرفیت‌های لازم را دارد. بخشی از آن کلینیک پلمب شده است. بازپرسی ناحیه 26جرایم پزشکی درخصوص حضور این فرد در صداوسیما نامه‌ای به این سازمان ارسال کرده و ما نیز این موضوع را منعکس کردیم. میرخانی درپاسخ به این پرسش که چرا مجموعه با وجود نداشتن مجوزهای لازم همچنان فعالیت داشته و روند درمان آن از طریق صداوسیما نیز تبلیغ شده است توضیح داد: من به‌عنوان معاون اجتماعی و امور مجلس سازمان نظام پزشکی نمی‌توانم درباره عملکرد قوه قضاییه و اینکه چرا نظارت لازم بر فعالیت این مجموعه انجام نشده پاسخگو باشم. مردم زیادی از ما پرسیده بودند که آیا این فرد پزشک است یا عضو سازمان نظام پزشکی محسوب می‌شود. ما نیز برای روشن‌شدن موضوع و جلوگیری از اینکه مردم به دردسر بیفتند اعلام کردیم که این فرد پزشک نیست و مداخله‌گر محسوب می‌شود.

وی ادامه داد: اینکه چنین فردی چرا توانسته فعالیت خود را آغاز کند و ادامه دهد پرسشی است که باید از نهادهای مسوول نظارتی و وزارت بهداشت به‌عنوان متولی امور سلامت پرسیده شود. سازمان نظام پزشکی به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین نهادهای صنفی حوزه پزشکی کشور اعلام می‌کند که آقای «میم. ب» عضو این سازمان نیست و در زمره پزشکان قرار ندارد.

تجارت با رنج بیماران

دکتر سیدابوالفضل تهیدست، رییس هیات‌مدیره انجمن گفتاردرمانی ایران در گفت‌وگو با «جهان‌صنعت» درباره وضعیت مجوز فعالیت مجموعه «ذهن و روان» اظهار کرد: به‌طور کلی برای فعالیت در حوزه درمان دومسیر قانونی وجود دارد. فردی که قصد ارائه خدمات درمانی دارد باید متناسب با حوزه فعالیت خود از سازمان نظام پزشکی یا سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره مجوزهای لازم را دریافت کند. بنابراین، اگر فردی قصد فعالیت در حوزه درمان بیماران را داشته باشد باید از یکی از این دو مسیر قانونی مجوزهای لازم را دریافت کرده باشد. آقای «میم. ب» در حوزه پزشکی فعالیت تخصصی ندارد و سازمان نظام پزشکی نیز چندین بار اعلام کرده که نام او در شمار افرادی قرار دارد که در امور پزشکی مداخله می‌کنند. این موضوع به‌صورت کتبی نیز از سوی سازمان نظام پزشکی اعلام شده است. درباره وضعیت مجوز او از سازمان نظام روان‌شناسی نیز بررسی‌های ما نشان می‌دهد که ظاهرا چنین مجوزی ندارد. در واقع، داشتن هر مدرک تحصیلی از هر دانشگاهی در داخل یا خارج از کشور به‌تنهایی مجوز فعالیت درمانی محسوب نمی‌شود و فرد برای ارائه خدمات درمانی باید مجوزهای قانونی مربوط را داشته باشد.

وی افزود: مردم می‌توانند در سامانه سازمان نظام پزشکی بررسی کنند که چه افرادی عضو این سازمان هستند و پروانه فعالیت دارند. اطلاعات مربوط به مدرک تحصیلی و وضعیت پروانه آنها نیز در دسترس است. به نظر می‌رسد در سازمان نظام روان‌شناسی هم امکان بررسی وضعیت مجوز افراد وجود داشته باشد.

سابقه شکایت از فعالیت‌های مشابه

رییس هیات‌مدیره انجمن گفتاردرمانی ایران در پاسخ به این پرسش که انجمن برای جلوگیری از فعالیت مجموعه‌هایی با ادعاهای درمانی مشابه چه اقداماتی انجام داده، گفت: ما در این زمینه نامه‌نگاری‌هایی انجام دادیم. انجمن گفتاردرمانی از نخستین مجموعه‌هایی بود که سال‌ها پیش با فعالیت افراد و گروه‌هایی مواجه شد که با عنوان‌هایی مانند «شبیه‌سازی ذهن» وارد حوزه درمان شده بودند. این افراد حدود ۱۵تا۱۶سال پیش نیز با همین عنوان‌ها در زمینه‌هایی مانند درمان لکنت فعالیت می‌کردند و حتی در برنامه‌های تلویزیونی حضور داشتند. در آن زمان شکایت‌هایی را مطرح کردیم و موضوع را از مسیرهای مختلف پیگیری کردیم. حتی در مقطعی موضوع به بخش‌های مرتبط با روان‌پزشکی و روان‌شناسی وزارت بهداشت نیز ارجاع شد و اعلام کردند که مداخله در حوزه گفتار و زبان نباید از سوی روان‌شناسان انجام شود. ما در همان سال‌ها و با کمک وکیل پیگیری‌های زیادی انجام دادیم اما به دلایل مختلف این شکایت‌ها به نتیجه موردنظر نرسید.

وی ادامه داد: اخیرا نیز دوباره با سازمان نظام روان‌شناسی و سازمان نظام پزشکی نامه‌نگاری کردیم تا موضوع را پیگیری کنیم و ببینیم این بار به چه نتیجه‌ای می‌رسد. این مساله همواره یکی از دغدغه‌های انجمن بوده حتی پیش از آنکه موضوع به این اندازه در رسانه‌ها مطرح شود و خانواده‌ها از ابعاد آن مطلع شوند.

سوءاستفاده از استیصال خانواده‌ها با وعده درمان قطعی

رییس هیات‌مدیره انجمن گفتاردرمانی ایران با اشاره به شرایط خانواده‌هایی که فرزندانشان با اختلالاتی مانند اوتیسم، فلج مغزی یا لکنت مواجه هستند توضیح داد: دلیل اصلی حساسیت ما این است که وقتی خانواده‌ای با مشکلی مانند اوتیسم، فلج مغزی یا لکنت در فرزند خود مواجه می‌شود طبیعتا مستاصل است و به دنبال راهی می‌گردد تا شرایط جسمی و زندگی فرزندش را تغییر دهد. در چنین شرایطی برخی افراد از وضعیت درماندگی خانواده‌ها سوءاستفاده می‌کنند و با استفاده از عنوان‌هایی مانند شبیه‌سازی ذهن یا وعده‌هایی نظیر درمان قطعی، خانواده‌ها را به مراجعه ترغیب می‌کنند. برای مثال، در حوزه اوتیسم چیزی به نام درمان قطعی نداریم و فعالیت متخصصان در این حوزه بر توانبخشی متمرکز است. هدف توانبخشی این است که توانایی‌های فرد حفظ شود یا ارتقا پیدا کند. درباره اختلالاتی مانند اوتیسم و فلج مغزی نیز برطرف شدن کامل مشکل به شکلی که برخی افراد وعده می‌دهند از نظر علمی امکان‌پذیر نیست. با این حال افرادی با استفاده از چنین وعده‌هایی از استیصال خانواده‌ها و بیماران سوءاستفاده می‌کنند و مبالغ بسیار کلانی خارج از تعرفه‌های معمول از آنها دریافت می‌کنند.

تهیدست با اشاره به تجربه مراجعه‌کنندگان به مراکز گفتاردرمانی گفت: شاید باورکردنی نباشد اما در حوزه فعالیت خودم بارها با افرادی مواجه شده‌ام که پس از مراجعه به آقای «میم. ب» یا افراد مشابه هزینه‌های بسیار سنگینی پرداخت کرده بودند اما نتیجه‌ای نگرفته بودند. حتی در یک روز ممکن بود چهار یا پنج مراجعه‌کننده داشته باشیم که چنین تجربه‌ای را پشت سر گذاشته بودند. باوجود این بسیاری از مردم به دلایل مختلف ازجمله دشواری پیگیری یا ناآگاهی از مسیرهای قانونی برای شکایت اقدام نمی‌کنند. به‌همین‌دلیل در سال‌های گذشته باوجود موارد متعدد شاکیان خصوصی چندانی نداشتیم. البته اخیرا با رسانه‌ای‌شدن این موضوع و افزایش آگاهی خانواده‌ها، حساسیت‌ها و توجه مردم به این مساله بیشتر شده است.

دخالت در امور پزشکی

درحالی‌که روانشناس‌بودن «میم. ب» محل اختلاف کارشناسان است دکتر بهنوش قادری، نایب‌رییس انجمن علمی کاردرمانی ایران با اشاره به صلاحیت حرفه‌ای «میم. ب» برای فعالیت در حوزه درمان به «جهان‌صنعت» گفت: مدرک تحصیلی «میم. ب» کارشناسی روان‌شناسی است. یک روان‌شناس درصورت داشتن مجوز از سازمان نظام روان‌شناسی، نهایتا می‌تواند در حوزه روان‌شناسی و مشاوره فعالیت کند. با این حال وی به پرونده‌های جسمی مانند ام‌اس و فلج مغزی ورود می‌کند و در حوزه‌ای مداخله دارد که صرفا در حیطه تخصصی فیزیوتراپی و کاردرمانی قرار می‌گیرد. «میم. ب» حتی در همان حوزه روان‌شناسی نیز از سازمان نظام روان‌شناسی مجوز فعالیت ندارد و بدون مجوز این سازمان مشغول فعالیت بوده بنابراین فعالیت او غیرمجاز است. از سوی دیگر حتی اگر فردی مجوز فعالیت در یک رشته را داشته باشد صرف داشتن مجوز به‌معنای برخورداری از صلاحیت برای ورود به سایر حوزه‌های درمانی نیست.

جریمه ناچیز و بازگشت به فعالیت

نایب‌رییس انجمن کاردرمانی ایران درباره پلمب مجموعه ذهن و روان و بازگشت دوباره آن به فعالیت اظهار کرد: چند روز پیش در این زمینه با رییس اداره تخلفات سازمان نظام پزشکی گفت‌وگو و جلسه‌ای برگزار کردیم. متاسفانه پس از پلمب این افراد تا سقف ۵۰۰‌میلیون‌تومان جریمه نقدی می‌شوند. این مبلغ درمقایسه با درآمدی که چنین فردی در طول روز به دست می‌آورد بسیار ناچیز است. به‌همین‌دلیل فرد می‌تواند با پرداخت جریمه و سپردن وثیقه دوباره فعالیت خود را آغاز کند. با این حال سازمان نظام پزشکی به‌طور جدی پیگیر این مساله است. دادسرای نظام پزشکی، دادسرای جرایم پزشکی، انجمن کاردرمانی ایران و خود سازمان نظام پزشکی نیز به این پرونده ورود کردند و پیگیری وضعیت آسیب‌دیدگان را در دستور کار دارند.

تفاوت ماساژ درمانی با ضرب‌وشتم

دکتر نادر علیرضالو، عضو انجمن علمی کاردرمانی ایران با اشاره به استفاده از روش‌های ماساژ عمقی و سطحی در کاردرمانی به «جهان‌صنعت» گفت: استفاده از این روش‌ها با توجه به شناخت متخصص کاردرمانی از عصب، عضله، آناتومی بدن و عملکردهای عصبی و عضلانی برای کمک به رشد حسی و حرکتی کودک، روشی مرسوم است. با این حال نکته بسیار مهم، تفاوت کاملا مشخص میان فشار عمقی و سطحی با کتک، شکنجه، ضربه و آسیب جسمی است. علاوه بر این صلاحیت فردی که این روش‌ها را به کار می‌گیرد نیز اهمیت اساسی دارد. متخصص کاردرمانی که آموزش علمی و آکادمیک دیده باشد با این روش‌های حسی و حرکتی آشنایی کامل دارد و می‌داند فشار باید در چه زاویه، شرایط و محدوده‌ای و با چه هدف و کارکردی اعمال شود. به گفته وی، خارج از حوزه تخصصی کاردرمانگران و فیزیوتراپیست‌ها، افراد دیگر صلاحیت استفاده از این نوع ماساژ یا فشار را ندارند. در پرونده کلینیک ذهن و روان نیز هم افراد دخیل فاقد صلاحیت‌های علمی و تخصصی هستند و هم آنچه انجام شده دیگر ماساژ محسوب نمی‌شود بلکه مصداق شکنجه، ضرب‌وشتم و وارد کردن آسیب به بافت‌های عصبی، اسکلتی و عضلانی است.

ادعای کدنویسی مغز در یک جلسه فاقد مبنای علمی است

این عضو انجمن علمی کاردرمانی ایران با اشاره به تحصیلات تخصصی خود در حوزه علوم اعصاب شناختی و پژوهش درباره امواج مغزی و جایگاه یادگیری در مغز توضیح داد: در علوم اعصاب مفهومی به نام «نوروپلاستیسیته» وجود دارد که یکی از ویژگی‌های سلول‌های مغزی است. این قابلیت به مغز امکان می‌دهد پس از آسیب‌هایی مانند سکته مغزی، فلج مغزی، اوتیسم و دیگر اختلالات نورولوژیک ازطریق توانبخشی بخشی از عملکردهای از دست‌رفته را اصلاح کند و دوباره بیاموزد. نوروپلاستیسیته دومولفه مهم و جدایی‌ناپذیر دارد: نخست تمرین و تکرار مستمر که باعث تقویت این قابلیت در سلول‌های مغزی می‌شود و دوم انجام فعالیت‌های دقیق و هدفمند که برای مغز خوشایند باشد و بتواند در فرآیند یادگیری و اصلاح عملکردهای مغزی نقش داشته باشد. همین دومولفه غیرعلمی‌بودن ادعای کدنویسی مغز در یک یا چند جلسه را نشان می‌دهد. ماه‌ها و حتی سال‌ها زمان لازم است تا سلول‌های آسیب‌دیده و نورون‌های اطراف آنها بتوانند دوباره به هماهنگی عملکردی برسند. از سوی دیگر اگر فعالیت توانبخشی برای فرد خوشایند نباشد و با کتک، شکنجه و آسیب همراه شود نتیجه آن در جهت اصلاح عملکرد مغز نخواهد بود بلکه ممکن است تجربه‌ای تلخ در حافظه فرد ثبت شود. این مساله را در روایت بسیاری از قربانیان این مجموعه نیز مشاهده کردیم. کودکانی که به فلج مغزی مبتلا بودند و پیش از مراجعه هرچند با ضعف حرکتی قادر به راه‌رفتن بودند پس‌از تجربه ضربه و شکنجه حتی از گذاشتن پا روی زمین می‌ترسند و با کوچک‌ترین حرکت به‌شدت گریه می‌کنند. بنابراین، ادعای کدنویسی مغز در یک جلسه از نظر علمی قابل قبول نیست و ادعایی فریبنده و مصداق کلاهبرداری است.

صدای بلند موسیقی و احتمال آسیب به کودکان

این عضو انجمن علمی کاردرمانی ایران در بخش دیگری از اظهاراتش به استفاده از موسیقی با صدای بلند در روند درمان کودکان اشاره کرد توضیح داد: کودکان مبتلا به اوتیسم و بسیاری از کودکان دارای فلج مغزی یا سی‌پی، به دلیل مشکلات حسی ممکن است دربرابر صداهای بلند دچار بیش‌حسی شوند. در برخی موارد شدید نیز این وضعیت می‌تواند به تشنج منجر شود. استفاده از صدای بسیار بلند موسیقی برای درمان حسی این کودکان نه‌تنها مبنای علمی ندارد بلکه براساس مقالات علمی معتبر می‌تواند به تشدید آسیب‌های حسی در کودکان مبتلا به اوتیسم و در برخی موارد به بروز تشنج در کودکان دارای فلج مغزی منجر شود. به نظر می‌رسد در این پرونده صدای بلند موسیقی نه برای درمان حسی کودکان بلکه صرفا برای جلوگیری از شنیده‌شدن صدای گریه و فریاد آنها استفاده می‌شده است.

تبلیغ یک روش درمانی بدون بررسی صلاحیت و اعتبار علمی آن

اتابک وثوقی، نایب‌رییس انجمن علمی گفتاردرمانی ایران درباره مبانی علمی روش موسوم به شبیه‌سازی به «جهان‌صنعت» گفت که چنین روشی باید دستکم چند معیار اساسی داشته باشد: نخست مداخله و سازوکار پیشنهادی آن باید تعریف علمی و عملیاتی روشنی داشته باشد. دوم باید پروتکل درمانی مشخص، استاندارد و قابل تکرار برای آن ارائه شود. سوم مطالعات بالینی معتبر با نمونه‌های کافی و روش‌شناسی مناسب انجام شده باشد. چهارم نتایج در مجلات علمی معتبر و داوری‌شده منتشر شده باشد. پنجم پژوهشگران مستقل و فاقد وابستگی مالی یا سازمانی به ارائه‌دهندگان روش نتایج را ارزیابی کرده باشند. ششم پیامدهای واقعی و معنادار بالینی سنجیده شده باشد و نه صرفا تغییرات ظاهری یا شاخص‌های دستگاهی. درنهایت نیز عوارض احتمالی، ایمنی، ماندگاری نتایج و مقایسه روش با درمان‌های استاندارد باید بررسی شود. گزارش فکت‌نامه در ۲۱مه۲۰۲۵ ادعاهای متعددی ازجمله درمان قطعی لکنت، اوتیسم و فلج مغزی و برخی تاییدیه‌های علمی منتسب به این روش را بررسی کرده و برای شماری از آنها مستندات معتبر پیدا نکرده است.

حتی اگر مطالعه‌ای محدود کاهش شدت لکنت را پس از یک مداخله گزارش کند نمی‌توان از آن نتیجه گرفت که همان روش برای درمان اوتیسم، فلج مغزی، ام‌اس، پارکینسون یا آسیب نخاعی نیز موثر است. این اختلالات سازوکارها، نیازهای درمانی و پیامدهای کاملا متفاوتی دارند. تغییر یک شاخص الکتروفیزیولوژیک به‌خودی‌خود معادل درمان یک اختلال بالینی نیست. باید رابطه‌ای معتبر و قابل تکرار میان تغییر آن شاخص و بهبود عملکرد واقعی بیمار نشان داده شود. موضع علمی من روشن است. تا زمانی که شواهد بالینی مستقل، معتبر و قابل تکرار برای یک روش مشخص ارائه نشده باشد نمی‌توان آن را درمان اثبات‌شده معرفی کرد به‌ویژه نمی‌توان وعده درمان قطعی و بدون بازگشت برای چندین اختلال متفاوت داد. این موضع به معنای مخالفت با پژوهش یا نوآوری نیست. اگر فردی مدعی کشف روش جدیدی است باید از آن استقبال پژوهشی شود اما ابتدا باید در چارچوب پژوهش علمی و تحت نظارت اخلاقی و حرفه‌ای ارزیابی شود و نه اینکه بیماران و خانواده‌ها به میدان آزمون یک ادعای اثبات‌نشده تبدیل شوند.