تایید خبر توافق ایران و عمان بر سر تنگههرمز ازسوی پزشکیان
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، ماجرا از واپسین روز هفتهای که گذشت، آغاز شد؛ زمانی که روزنامه فایننشالتایمز در گزارشی به نقل از دو منبع آگاه اعلام کرد که وزیران امور خارجه کشورهای حوزه خلیجفارس در حال برنامهریزی برای دیدار با همتای ایرانی خود هستند. این روزنامه که از دیدار میانه هفته جاری بهعنوان «بخشی از تلاش مشترک به رهبری ایران و عمان برای دستیابی به توافقی درمورد ترتیبات موقت برای مدیریت ترافیک دریایی از طریق تنگه هرمز» نام برده، اعلام کرد که «این کنفرانس قرار است روز دوشنبه هفته جاری در شهر ساحلی صلاله عمان برگزار شود.» در حالی که ساعتی پس از انتشار این گزارش فایننشالتایمز، برخی از دیگر منابع خبری ازجمله رویترز نیز در گزارشهایی مشابه، این خبر را تایید کرده بودند، روز گذشته شبکه تلویزیونی ایندیا تودی بخش مختصری از مصاحبه تازه خود با رییسجمهور ایران را منتشر و به نقل از مسعود پزشکیان از برگزاری نشست مشترک ایران، عراق و کشورهای عضو شورای همکاری خلیجفارس بهمیزبانی عمان خبر داد. پزشکیان که بهمنظور شرکت در اجلاس سران کشورهای عضو بریکس راهی دهلینو شده، در بخشی از گفتوگوی خود با این رسانه هندی اعلام کرد: «روز دوشنبه هفته جاری وزیران خارجه کشورهای عربی در مسقط جلسه دارند تا توافق عمان و ایران بر سر مسیر مشترک در تنگه هرمز در حضور آنها امضا و به سازمان دریانوردی بینالمللی اعلام شود.» رییسجمهور ایران با اشاره به اینکه در این نشست «همان کشورهایی که از خاکشان به ایران حمله شد» نیز حاضر خواهند بود، بر اهمیت این نشست مشترک انگشت گذاشت و در عین حال تاکید کرد: «مسیر تنگه باز خواهد شد به شرط اینکه آمریکا دست از محاصره و تجاوز به ایران دست بردارد.»
سنگاندازی تندروها در مسیر توافق ایران و عمان
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه که شامگاه جمعه در یک گفتوگوی تلویزیونی در ارتباط با برخی از مهمترین تحولات دیپلماتیک و امنیتی منطقه اظهارنظر میکرد، در بخشی از صحبتهایش به نشست روز دوشنبه نیز اشاره کرد و گفت: «ایران و عمان بهعنوان دو دولت ساحلی که مسوولیت اصلی تنظیم سازوکارهای عبور ایمن از این تنگه را برعهده دارند، قرار است در این نشست درباره روند مذاکرات و نتایجی که حاصل شده، توضیح دهند.» او ضمن تاکید بر اینکه نمایندگان هشتکشور حاضر در این نشست، در مورد سایر موضوعات نیز گفتوگو خواهند کرد، یادآور شد که «هدف مشخص است؛ اینکه به سمت ایجاد سازوکارهایی حرکت کنیم که – به دور از مداخلات مخرب بیگانگان- تامینکننده منافع و امنیت مشترک همه کشورهای منطقه باشد.» همزمان در حالی که بلافاصله پس از انتشار نخستین اخبار درخصوص احتمال برگزاری این نشست مشترک در روز دوشنبه هفته جاری، جریان تندروی مخالف هرگونه مذاکره و توافق، با راهاندازی کارزاری مجازی علیه این مذاکرات و توافقی که پس از ماهها گفتوگو میان تهران و مسقط حاصل شده، سعی کرد با بهانه قرار دادن افزایش مقطعی قیمت نفت در روزهای گذشته و احتمال تغییر این روند در صورت امضای توافق ایران و عمان، بهنحوی در مسیر برگزاری نشست مشترک روز دوشنبه سنگاندازی کند و این بحث حتی به گفتوگوی تلویزیونی سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز راه پیدا کرد، بقائی به این جار و جنجال سیاسی-رسانهای واکنش نشان داد. او با تاکید بر اینکه برنامهریزی برای برگزاری چنین نشستی مربوط به یکی، دو روز گذشته نیست، تصریح کرد: «تقلیل دادن این تحول بزرگ دیپلماتیک به احتمال کاهش قیمت نفت، واقعا منصفانه نیست؛ مهم این است که از همه ابزارها برای ایجاد منطقهای برمبنای اعتماد و همکاری متقابل استفاده کنیم.» بقائی که روز گذشته نیز در جریان یک سفری کاری به لامرد، به سوالات خبرنگاران در ارتباط با نشست مشترک روز دوشنبه توضیح میداد، نفس گفتوگو میان ایران و کشورهای منطقه را «امری بسیار مهم» ارزیابی کرد و گفت: «این نشست سنگ بنای اصلی تضمین ثبات و امنیت در منطقه خلیجفارس خواهد بود.»
جزئیات نشست مشترک روز دوشنبه با تمرکز بر مدیریت تنگه هرمز
اگرچه سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرده هر هشت کشور ساحلی خلیجفارس، شامل ششکشور عضو شورای همکاری خلیجفارس و ایران و عراق در این نشست حاضر خواهند بود اما واقعیت این است که دستکم هنوز حضور همه وزیران خارجه کشورهای منطقه در نشست صلاله بهطور رسمی تایید نشده و درنتیجه حضور نمایندگان این هشت کشور در نشست روز دوشنبه احتمالا در سطحی یکسان نخواهد بود. نشستی که طرح اولیه برگزاری آن توسط عمان مطرح شد و پس از حمایت محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی، مورد موافقت سایر کشورهای بلوک عربی نیز قرار گرفت و حال در شرایطی که اماراتمتحده عربی در آخرین لحظات، حضور خود را در سطح وزیر مشاور تایید کرده و عدم حضور عبدالله بن زاید آل نهیان، وزیر امور خارجه امارات مشخص شده، عباس عراقچی و فواد حسین، وزیران امور خارجه دوکشور ایران و عراق در این نشست حضور خواهند داشت.
جزئیات توافق تازه ایران و عمان بر سر مدیریت تنگه هرمز
در شرایطی که آنچه پیش از برگزاری این نشست مشترک در شهر ساحلی صلاله، به پرسش اصلی ناظران بدل شده، چند و چون توافق ایران و عمان و جزئیات توافقی است که قرار است زمینهساز بازگشایی تنگه هرمز باشد، رسانه امواجمدیا در گزارشی به نقل از یک منبع آگاه سیاسی در ایران توضیحاتی را در این رابطه ارائه کرد. این رسانه با اعلام اینکه هدف اصلی این نشست مشترک، رونمایی رسمی از توافق تهران و مسقط درباره مسیر جدید تردد کشتیها در تنگه هرمز است، با اشاره به مذاکرات فشرده ایران و عمان برای تعیین نقشه مسیر تازه کشتیرانی در تنگههرمز که تقریبا بلافاصله پس از امضای تفاهمنامه اسلامآباد آغاز شد، نوشته «این مسیر تازه که به مسیر میانی مشهور شده، دو مسیر رفت و برگشت تازه در تنگه هرمز است که مسیر ورود به خلیجفارس در آبهای سرزمینی ایران و مسیر خروج در آبهای سرزمینی عمان واقع شده است.» به نوشته امواج مدیا، منبع سیاسی ارشد ایرانی تاکید کرده که توافق ایران و عمان شامل ایجاد یک مسیر موقت تازه برای عبور کشتیها از تنگه هرمز است که با عنوان «طرح جداسازی ترافیک»
(Traffic Separation Scheme) تعریف شده است.» این رسانه با تاکید بر اینکه این مسیر، راهکاری موقت خواهد بود و مذاکرات درباره ایجاد مسیر دائمی پس از آن ادامه مییابد، نوشته «کنار مسیر تازه، نحوه مدیریت آینده تنگه هرمز و خدمات دریایی ازجمله موضوع هزینه خدمات همچنان در دستور مذاکرات ایران و عمان قرار دارد» و طرف ایرانی نیز تاکید کرده که «این موضوع در چارچوب مذاکرات دوجانبه تهران و مسقط دنبال خواهد شد.» از دیگرسو در حالی که ایران بارها تاکید کرده اعلام توافق با عمان به منزله بازگشایی تنگههرمز نیست و رییسجمهور ایران نیز در آخرین اظهارات خود در جریان گفتوگوی روز گذشته با شبکه تلویزیونی ایندیا تودی، بازگشایی دائمی تنگه هرمز را مشروط به این دانسته که «آمریکا از محاصره و تجاوز به ایران دست بردارد»، به نظر میرسد امضای توافق ایران و عمان در نشست مشترک روز دوشنبه در شهر ساحلی صلاله عمان، بهتعبیری شرط لازم – و نه شرط کافی- بازگشایی تنگه هرمز باشد. این در حالی است که امواجمدیا نیز در گزارش اخیر خود به این مهم اشاره کرده و با تاکید بر اینکه «تهران شرایط خود را برای بازگشایی تنگههرمز به طرف آمریکایی ابلاغ کرده»، نوشته است: «بهنظر میرسد این شرایط شامل بازگشت واشنگتن به تعهدات خود در تفاهمنامه اسلامآباد باشد.»
ادامه تلاشهای دیپلماتیک برای بازگشایی تنگههرمز و برقراری صلح
از دیگرسو در شرایطی که نشست مشترک روز دوشنبه به میزبانی عمان همزمان با تداوم درگیریهای نظامی در منطقه برگزار میشود و دونالد ترامپ نیز تمایلی برای یافتن راهحل دیپلماتیک جهت خروج از این بحران نشان نمیدهد، برخی ناظران امیدوارند که گشایش ناشی از امضای توافق ایران و عمان و بازگشایی تنگه هرمز، منجر به تغییر مواضع واشنگتن و بازگشت ایالاتمتحده به تفاهمنامه اسلامآباد شود بهویژه آنکه همزمان با مسیر عمان، قطر نیز دیپلماسی رفت و برگشتی فعالی را با تهران دنبال میکند. چنانکه مقامهای ارشد قطری طی هفته گذشته در دو سفر به تهران و در نشستهای پنجساعته در وزارت امور خارجه ایران، با مقامهای جمهوری اسلامی گفتوگو کردهاند. فراموش نکنیم اگرچه این پاکستانیها بودند که تقریبا از همان روزها و هفتههای آغاز جنگ، در مسیر میانجیگری فعال شده و تلاش کردند با برقراری مسیرهای رسمی و غیررسمی دیپلماتیک میان تهران – واشنگتن، زمینه کاهش و رفع تنش و برقراری آتشبس را فراهم کنند اما واقعیت این است که مذاکرات و متعاقبا تفاهمنامه اسلامآباد صرفا پس از آن آغاز شد و به انجام رسید که قطریها نیز وارد گود شده و در همکاری نزدیک و مستقیم با مقامهای ارشد پاکستانی، تهران و واشنگتن را به امضای یادداشت تفاهم اسلامآباد ترغیب کردند. قطریها همچنین در سال۲۰۲۳ و در ماجرای آزادسازی ۶میلیارد دلار از داراییهای ایران، نقش میانجی را ایفا کرده و با حمایت از ابتکار عمل مسقط، تهران را به حضور در آن نشست منطقهای تشویق کرده بودند.
همزمان کانال ارتباطی دوجانبه میان ایران و عربستان نیز بهرغم تمامی تنشهایی که در جریان جنگ 40روزه رقم خورد، فعال باقی ماند و حاکمان ریاض حتی در آخرین رایزنیهای دیپلماتیک وزیر امور خارجه ایران پیش از عزیمت به دهلینو و شرکت در اجلاس سران بریکس، سهمی حائز اهمیت داشتند. چنانکه عباس عراقچی شامگاه پنجشنبه گذشته در یک تماس تلفنی با فیصل بن فرحان آل سعود وزیر امور خارجه عربستان سعودی درباره آخرین تحولات منطقه گفتوگو کرد. هرچند تشدید تنش و افزایش نبردها در یمن که اوج آن را در جریان حملات پهپادی روز گذشته به خط لوله شرق به غرب عربستان در مناطق ریاض و مدینه شاهد بودیم، روابط تهران و ریاض را با پیچیدگیهای تازهای مواجه کرده است.
تا جایی که برخی ناظران طی ساعات اولیه پس از انتشار نخستین اخبار مربوط به این حملات به تاسیسات انرژی عربستان، از احتمال تاثیر منفی آن بر نشست مشترک روز دوشنبه در شهر ساحلی صلاله عمان نیز سخن گفتند تا جایی که به باور این طیف از ناظران، اساسا یکی از اهداف اصلی این حملات که ظاهرا از خاک عراق انجام گرفته و دستکم تا زمان نگارش این گزارش در واپسین ساعات غروب روز شنبه، هیچ کشور یا گروهی مسوولیت آن را نپذیرفته، اثرگذاری منفی بر نشست مشترک روز دوشنبه بوده است. هرچند بهنظر نمیرسد اقداماتی از این دست بتواند خللی در عزم راسخ کشورهای منطقه برای شرکت در این نشست مشترک و کمک به بازگشایی تنگه هرمز ایجاد کند. بدین ترتیب آنچه مسلم بوده، این است که نشست مشترک ایران، عراق و ششکشور عضو شورای همکاری خلیجفارس در شهر ساحلی صلاله عمان به احتمال قریب به یقیین در موعد مقرر یعنی به فاصله کمتر از ۲۴ ساعت پس از اتمام نشست سران بریکس برگزار خواهد شد؛ نشستی که فارغ از آنکه زمینهساز امضای توافق ایران و عمان بر سر بازگشایی تنگه هرمز خواهد شد، میتواند تمایل تهران و واشنگتن برای بازگشت به تفاهمنامه اسلامآباد و متعاقبا ازسرگیری مذاکرات جدی صلح را تقویت کند.
احمد زیدآبادی، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی در یادداشتی مطرح کرد:
چراغ سبز آمریکا به اعراب برای مذاکره با ایران؟
احمد زیدآبادی، روزنامهنگار و تحلیلگر سیاسی در یادداشتی که با عنوان «بازی با زمان؟» در کانال تلگرامی خود منتشر کرد، به تحلیل و بررسی نشست مشترک روز دوشنبه ایران، عراق و ششکشور عضو شورای همکاری خلیجفارس بهمنظور رونمایی از توافق ایران و عمان بر سر بازگشایی تنگه هرمز پرداخت و نوشت: «با فضایی که بر منطقه حاکم شده و انجمادی که در تماسهای بین ایران و آمریکا پدید آمده، جلسه روز دوشنبه وزیران خارج جمهوری اسلامی و اعضای شورای همکاری خلیجفارس در عمان برای چه منظوری است؟! منظور صرفا گفتوگو در باره توافق موقت مربوط به تعیین مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز است که بین تهران و مسقط نهایی شده است؟ اگر قرار به تداوم بسته ماندن تنگه باشد، دیگر توافق موقت برای تعیین مسیر کشتیرانی چه معنایی دارد؟ و اگر قرار به باز کردن تنگه است، درواقع این آمریکاست که باید در ازای آن، متعهد به رفع محاصره دریایی ایران شود. با این حساب آیا اعضای شورای همکاری خلیجفارس از طرف آمریکا برای مذاکره با ایران با دستورالعملی مشخص چراغ سبز دریافت کردهاند؟ اگر اینطور باشد، میتوان آن را گامی به سمت گشایش دیپلماتیک تصور کرد و اگر اینطور نباشد، چیزی بیش از بازی با زمان نخواهد بود.»
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
