به قلم: حجت بقایی | مشاور تحقیق و توسعه, عضو شورای سردبیری
اقتصاددان _ شهرستان محلات در جغرافیای اقتصادی ایران، همواره به عنوان یک «قطب تولید» شناخته شده است؛ پایتخت گل ایران و یکی از بزرگترین مراکز صنعت سنگ کشور.
اما پرسشی که باید در اتاقهای فکر مدیریت شهری و پارلمانهای محلی مطرح شود این است: «آیا تکیه بر استخراجِ سنگ و تولید گل، برای تضمین رفاهِ دهههای آینده کافی است؟» واقعیت این است که اقتصادهای متکی بر منابع طبیعی، همواره در معرض نوسانات بازار، هزینههای زیستمحیطی و پدیده «خامفروشی» هستند. به عنوان مشاور تحقیق و توسعه، معتقدم محلات برای جهش اقتصادی، نیازمند «تغییر پارادایم» از اقتصادِ تولیدیِ سنتی به «اقتصادِ خدماتِ هوشمند» است.
۱.آسیبشناسی اقتصادی؛ شکاف در زنجیره ارزش:
اقتصاد فعلی محلات با دو چالش اساسی روبروست:
نخست؛ خروج ارزشافزوده: در صنعت سنگ، بخش عمدهای از سود ناشی از فرآوری پیشرفته و بازاریابی مدرن، به خارج از این منطقه منتقل میشود.
دوم؛ پایداری مالی شهرداری: وابستگی مدیریت شهری به درآمدهای ناپایدار (مانند عوارض مقطعی ساختوساز یا فعالیتهای صنعتی)، شهرداریها را در شرایط رکود اقتصادی بهشدت آسیبپذیر میکند.
راهکار، «تنوعبخشی به درآمدهای پایدار» از طریق خلقِ خدماتِ جدید و ثروتآفرین است.
۲.طرح «دهکده نوآوری و سلامت»؛ یک مدل اقتصادی سودآور: پیشنهاد ایجاد «دهکده نوآوری و سلامت» تنها یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه یک «مدل تجاری» برای شهر است. چرا این طرح از منظر اقتصادی توجیهپذیر است؟
✓ جذبِ توریسمِ سلامت: برخلاف توریسم عادی که فصلی است، توریسم سلامت تقاضای دائمی دارد. چشمههای آبگرم محلات، یک داراییِ مغفول مانده است. تبدیل این پتانسیل به کلینیکهای مدرن و هتلهای سلامت، باعث ورود جریان نقدینگیِ پایدار به شهر میشود.
✓ کاهشِ هزینههای مدیریت شهری با هوشمندسازی: «محلاتِ هوشمند» یعنی استفاده از سیستمهای مدیریتِ داده برای کاهش هزینههای عملیاتی. دیجیتالسازی مدیریتِ شهری (از حملونقل گرفته تا مصرف انرژی در گلخانهها) میتواند هزینههای جاری شهرداری را تا ۲۰ درصد کاهش دهد.
۳پیوندِ هوشمندانه: وقتی «سنگ» و «گل» به خدمتِ «خدمات» میآیند: برای گذار به اقتصاد دانشپایه، ما باید از برندِ فعلی محلات به عنوان یک «سرمایه» استفاده کنیم:
✓ برندینگِ «لوکس» برای سنگ: استفاده از سنگِ فرآوریشدۀ محلات در مبلمانِ شهریِ دهکده سلامت، این دهکده را به «ویترین» صنعت سنگ ایران تبدیل میکند. این کار، نوعی تبلیغاتِ مستقیم برای تولیدکنندگانِ محلی است که هزینه بازاریابی آنها را به شدت کاهش میدهد.
✓ پلتفرمهای تجارت الکترونیک: ایجاد سامانه یکپارچۀ فروش زیر نظر مدیریت شهری برای فروش مستقیم گل و سنگ، واسطههای دلالی را حذف کرده و حاشیه سود تولیدکننده را افزایش میدهد. این یعنی «اقتصادِ بدون واسطه».
۴.چشمانداز حکمرانیِ دادهمحور: مدیریت شهری در محلات باید از نقش «تأمینکننده خدمات شهری» به «تسهیلگرِ توسعه اقتصادی» تغییر وضعیت دهد. دعوت از سرمایهگذاران بخش خصوصی برای احداث «دهکده سلامت»، در حالی که شهرداری زیرساختهای هوشمند و مجوزهای تسهیلگری را ارائه میدهد، بهترین مدل برای مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) است.
✓ نتیجهگیری: محلاتِ آینده، شهری نیست که فقط «سنگ استخراج کند» یا «گل پرورش دهد»؛ شهری است که «خدمات» صادر میکند. «دهکده نوآوری و سلامت» موتور محرکهای است که میتواند محلات را از یک شهر صنعتیِ سنتی، به یک «هابِ اقتصادیِ مدرن» تبدیل کند. به عنوان مشاور تحقیق و توسعه، آمادگی خود را برای ارائه جزئیات اجرایی این طرح به مدیریت محترم شهری و ذینفعان بخش خصوصی اعلام میدارم. زمان آن رسیده که اقتصادِ محلات، هوشمندتر از پیش پرواز کند./اختصاصی اقتصاددان
