بهنام ملکی مدیرمسئول اقتصاددان، در یادداشتی برای رسانهها نوشت: در عصر حاضر، ما نه با کمبود اطلاعات، بلکه با «تراکمِ هدایتشدهی خبرسازیهای سوگیرانه» و گاه «ساختِ اخبارِ جعلی» توسط رسانههای وابسته به تأمینکنندگان مالیِ خاص، مواجه هستیم. در این میان، مرز میان حقیقت و روایت، چنان با نیتهای پنهان و جهتگیریهای ناعادلانه درهمآمیخته است که تشخیصِ «آنچه واقعاً هست» از «آنچه باید از آن فهمید»، بهویژه برای غیرمتخصصان، به یکی از دشوارترین مبارزاتِ ذهنی بدل شده است. در چنین شرایطی، ضرورتِ پرسشگری درباره ماهیتِ پیامهای دریافتی، دیگر یک تمرینِ فکری نیست، بلکه یک کنشِ دفاعی برای حفظِ استقلالِ آگاهی است.
بحران نخست، در انحطاطِ مفهوم «خبر» نهفته است. خبر در تعریفِ اصیل خود، بازنماییِ عینیِ واقعیت است؛ اما امروزه شاهدیم که خبر، اغلب به ویترینی برای نمایشِ سوگیریهای پنهان و منافعِ ذینفعان پشت صحنه تبدیل شده است. زمانی که در پوششِ گزارشهای خبری، از کلماتِ باردارِ عاطفی و توصیفاتِ جهتدار استفاده میشود، حتی در موضوعاتی نظیر افشاگری فساد، ممکنست خبر از ماهیتِ خود تهی شده و به ابزاری برای «مهندسیِ افکار عمومی» و تقابل با جریان بهتر بدل گردد. این نوع عملکرد، برخلافِ ادعای بیطرفی، در واقع یک «بیانیهی جهتدار» است که با بازنماییِ گزینشیِ واقعیت، قصدِ تحریفِ کلیتِ حقیقت را دارد.
بحرانِ دوم و عمیقتر، در سقوطِ «تحلیل» به ورطهٔ «توجیه» است. تحلیلِ اصیل، فرآیندی است برای کشفِ ریشهها و درکِ پیوند میان وقایع؛ اما عملکردِ بسیاری از تحلیلگرانِ جانبدار، فراتر از جستوجوی معنا، به سمت «تولیدِ روایت» حرکت کرده است. در این رویکرد، تحلیل دیگر ابزاری برای فهمِ واقعیت نیست، بلکه تلاشی است برای «توجیهِ پیشفرضها» و ساختِ منطقی برای آنچه پیشتر به نفعِ یک جریان سیاسی یا دیدگاهِ خاص تعیین شده است. این «تئاترِ تحلیل»، به جای روشن کردنِ پرسشها، ابهام را در ابعادِ پیچیدهتری بازتولید میکند و مخاطب را در چرخهای از تکرارِ همان باورهای از پیش ساختهشده محبوس مینماید.
بنابراین، پرسشگری از ماهیتِ مطلب، تنها یک کنشِ کنجکاوانه نیست، بلکه واکنشی است به «جنگِ روایتها». در فضای ضعف مالی و کم توجهی به معدود رسانه های منصف و مستقل ما باید با نگاهی شکاکانه و دقیق، مدام از خود بپرسیم: «آیا این یک گزارش از واقعیت است یا با تقطیع اصل خبر، ابزاری برای جهتدهی به آن؟» و «آیا این یک تحلیل برای فهمِ حقیقت است یا تلاشی برای توجیهِ سوگیری و باجگیری جهت تحریف واقعیت؟(فیک نیوز ) تنها در صورتِ حمایت از رسانه های منصف ،افزایشِ سطحِ مطالعه، دانایی و آگاهیِ جمعی، و همچنین تبیینِ دقیقِ مرز میان واقعیت ، تحلیل علمی و خبرسازیهای جعلی ، میتوان از سلطهی روایتهای «فیک» و ساختگی که با هدفِ حذفِ جریانهای خیرخواه و درست شکل می گیرند، رهایی یافت.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
