دکتر مجید سجادی پناه با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : در منازعات مدرن، تهدیدها همیشه از آسمان و موشک آغاز نمیشوند. گاهی خطرناکترین حمله، از دوربینها، آنتنها، شبکههای اطلاعاتی و جنگ شناختی شروع میشود. اگر روزگاری مرزهای شمالغربی ایران صرفاً یک مرز جغرافیایی بود، امروز به یکی از حساسترین نقاط رقابت اطلاعاتی و امنیتی منطقه تبدیل شده است.
طی دو دهه گذشته، روابط نزدیک جمهوری آذربایجان و اسرائیل به یکی از متغیرهای مهم امنیت ملی ایران بدل شده است. همکاریهای گسترده نظامی، اطلاعاتی و فناوری میان باکو و تلآویو این نگرانی را در تهران ایجاد کرده که اسرائیل در حال تبدیل کردن قفقاز جنوبی به یک سکوی پیشرفته برای رصد و فشار بر ایران است.
اهمیت این مسئله تنها در نزدیکی جغرافیایی نیست. از نگاه بسیاری از تحلیلگران امنیتی، ارزش اصلی آذربایجان برای اسرائیل در نقش «چشم شمالی» نهفته است. منطقهای که میتواند امکان جمعآوری اطلاعات، شنود الکترونیکی، پایش تحرکات نظامی و رصد تأسیسات حساس ایران را تسهیل کند.
اما مسئله مهمتر، تلاش برای انتقال رقابت خارجی به داخل مرزهای ایران است. برخی ارزیابیها حاکی از آن است که اسرائیل تلاش میکند از شکافهای قومی، هویتی و فرهنگی بهعنوان ابزار فشار استفاده کند. در این چارچوب، فضای مجازی، رسانههای فرامرزی و شبکههای نفوذ میتوانند به اندازه تجهیزات نظامی اهمیت پیدا کنند.
با این حال، بزرگترین اشتباه آن است که این تهدید صرفاً از زاویه قومی دیده شود. تجربه تاریخی نشان داده است که آذریهای ایران نهتنها بخشی جداییناپذیر از ملت ایران هستند، بلکه در بالاترین سطوح سیاسی، مذهبی، اقتصادی و نظامی کشور حضور داشتهاند. از این رو، پروژههای مبتنی بر تجزیهطلبی با موانع اجتماعی و تاریخی جدی روبهرو هستند.
به همین دلیل، هدف اصلی چنین راهبردی لزوماً تجزیه ایران نیست؛ بلکه فرسایش امنیتی ایران است. هدف آن است که تهران ناچار شود بخشی از ظرفیت اطلاعاتی، امنیتی و نظامی خود را به طور دائم متوجه مرزهای شمالی نگه دارد و همواره نگران نفوذ، جاسوسی و عملیات ترکیبی باشد.
در چنین شرایطی، پاسخ ایران نیز نباید صرفاً امنیتی باشد. بهترین سپر دفاعی در برابر پروژههای نفوذ، تقویت انسجام ملی، افزایش مشارکت همه اقوام در فرآیند حکمرانی، توسعه متوازن مناطق مرزی و تقویت پیوندهای هویتی ایرانی است. دشمنان ایران زمانی موفق میشوند که بتوانند میان هویتهای قومی و هویت ملی شکاف ایجاد کنند؛ شکافی که تاکنون در ایران شکل نگرفته است.
امروز مسئله اصلی نه «آذربایجان» بلکه «استفاده ابزاری از آذربایجان» است. ایران باید با دقت تحرکات اطلاعاتی و امنیتی در مرزهای شمالی را رصد کند، اما همزمان مراقب باشد که در دام روایتهایی که به دنبال ایجاد بیاعتمادی میان ایرانیان هستند نیز گرفتار نشود.
شاید مهمترین درس این باشد که در جنگهای جدید، موساد بیش از آنکه با تانک و جنگنده وارد شود، با داده، شبکه، رسانه و نفوذ عمل میکند. از همین رو، چشم موساد در شمال ایران ممکن است خطرناکتر از هر پایگاه نظامی باشد؛ اما این چشم تنها زمانی قدرت مییابد که انسجام ملی تضعیف شود.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
