«هتل و تفرجگاه بورگناشتوک» در قلب سوییس در دومین روز هفته جاری به مرکز توجه ناظرانی تبدیل شد که در بیش از یکسال گذشته و دستکم از آغاز جنگ ۱۲روزه و متعاقبا از نهم اسفندماه، با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران و ادامه این جنگ نابرابر تا تقریبا ۴۰ روز بعد و نیز امضای تفاهمنامه آتشبس در اسلامآباد، تمام توجه خود را به روابط پرتنش تهران و واشنگتن معطوف کرده بودند
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت، «هتل و تفرجگاه بورگناشتوک» در قلب سوییس در دومین روز هفته جاری به مرکز توجه ناظرانی تبدیل شد که در بیش از یکسال گذشته و دستکم از آغاز جنگ ۱۲روزه و متعاقبا از نهم اسفندماه، با آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به خاک ایران و ادامه این جنگ نابرابر تا تقریبا ۴۰ روز بعد و نیز امضای تفاهمنامه آتشبس در اسلامآباد، تمام توجه خود را به روابط پرتنش تهران و واشنگتن معطوف کرده بودند بهویژه آنکه بالاخره در روزهای پایانی هفته گذشته پیرو امضای یادداشت تفاهم پایان جنگ ازسوی رییسان جمهور ایران و آمریکا، یک مهلت ۶۰روزه برای آغاز مذاکراتی جدیتر با حضور نمایندگان طرفین اصلی مذاکرات یعنی ایران و آمریکا و نمایندگانی از پاکستان و قطر بهعنوان دو کشور میانجی این مذاکرات آغاز شد؛ مذاکراتی که سرانجام از روز یکشنبه همین هفته در سوییس آغاز شد و «هتل و تفرجگاه بورگناشتوک» به میزبان برگزاری نشست میان هیاتهای عالیرتبه ایران و آمریکا پس از پایان جنگ رمضان تبدیل شد؛ مذاکراتی که پس از یک روز طولانی با توافق بر نقشهراه ۶۰ روزه و تشکیل کارگروههای فنی وارد مرحلهای شد که ادامه این روند به اراده سیاسی طرف مقابل بستگی دارد.
تجمع دیپلماتهای ایرانی، آمریکایی، پاکستانی و قطری در سوییس
نخستین دور مذاکرات سطحعالی ایران و آمریکا با حضور نمایندگان قطر و پاکستان بهعنوان دو کشور میانجی، پس از یک روز طولانی در سوییس با توافق بر نقشهراه ۶۰ روزه و تشکیل کارگروههای فنی وارد مرحلهای شد که ادامه این روند به اراده سیاسی طرف مقابل بستگی دارد. این در حالی بود که هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی به ریاست محمدباقر قالیباف در محل برگزاری این گفتوگوها در هتل بورگناشتوک سوییس حاضر شد و عباس عراقچی وزیر امور خارجه، علی باقریکنی معاون بینالملل دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی، عبدالناصر همتی رییس کل بانک مرکزی، حمید بورد معاون وزیر نفت و مدیرعامل شرکت ملی نفت ایران، کاظم غریبآبادی معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه و اسماعیل بقائی سخنگوی دستگاه دیپلماسی نیز قالیباف را در این سفر همراهی میکردند. همچنین در حالی که در طرف آمریکایی، استیو ویتکاف فرستاده ویژه رییسجمهور آمریکا و جرد کوشنر، داماد و مشاور ارشد دونالد ترامپ پیش از حضور رسمی هیاتها نیز در سوییس حضور داشتند، جیدی ونس معاون رییسجمهور ایالاتمتحده که ریاست هیات مذاکرهکنندگان آمریکا را نیز برعهده دارد، خود را به محل برگزاری مذاکرات رساند. از دیگرسو شهباز شریف نخستوزیر و فیلد مارشال عاصم منیر فرمانده ارتش پاکستان نیز راهی سوییس شدند تا درقامت میانجی اصلی این مذاکرات ایفای نقش کنند و محمد بن عبدالرحمن آل ثانی نخستوزیر و وزیر خارجه قطر که همچون مقامهای ارشد سیاسی و نظامی پاکستان، نقشی چشمگیر و غیرقابلانکار در شکلگیری یادداشت تفاهم پایان جنگ و ایجاد زمینه تماسها میان تهران و واشنگتن برای آغاز مذاکرات برعهده داشته نیز پیش از ورود هیاتهای ایران، آمریکا و پاکستان به سوییس سفر کرده و در دیدار با ایگنازیو کاسیس وزیر خارجه سوییس در بورگناشتوک، درباره آخرین تحولات پس از توافق ایران و آمریکا رایزنی کرده بودند. نکته حائز اهمیتی که نمیتوان نادیده گرفت، نقش سوییس است که مسوولیت میزبانی از این هیاتهای عالیرتبه دیپلماتیک را برعهده گرفته است؛ کشوری که در قریب به نیمقرن گذشته که ایران و آمریکا، روابطی بسیار پرتنش را پشت سر گذشته و میگذارند، در قامت حافظ منافع فعالیت کرده و حالا آنطور که وزارت خارجه سوییس اعلام کرده، این کشور در بورگناشتوک محیطی مطمئن، محرمانه و قابل اعتماد را برای گفتوگو درباره اجرای یادداشت تفاهم ایران و آمریکا فراهم کرده است. دستگاه دیپلماسی سوییس همچنین اعلام کرده که برن بهدلیل محرمانه بودن رایزنیها از انتشار جزئیات مربوط به شرکتکنندگان و محتوای گفتوگوها خودداری کرده و خواهد کرد.
آنچه در جریان ۱۸ ساعت مذاکره در سوییس رقم خورد!
به هر تفسیر مذاکرات روز یکشنبه در سوییس در حالی انجام شد که بیانیه مشترک قطر و پاکستان که پس از حدود ۱۸ساعت مذاکره و رایزنی در بورگناشتوک منتشر شد، نشان میدهد که طرفها برای عبور از مرحله اعلام توافق و ورود به روند اجرایی، درباره تشکیل یک کمیته عالی، آغاز فوری گفتوگوهای فنی و ایجاد سازوکار نظارت بر اجرای تعهدات توافق کردهاند. براساس این بیانیه، کمیته عالی مسوولیت نظارت سیاسی بر روند اجرای یادداشت تفاهم اسلامآباد را بر عهده خواهد داشت و مذاکرهکنندگان ارشد باید بهطور منظم گزارش پیشرفت کار را به این کمیته ارائه کنند. کارگروههای تخصصی در زمینه رفع تحریمها، موضوع هستهای و نظارت و حلوفصل اختلافات نیز زیر نظر این سازوکار تشکیل میشوند تا اجرای موثر یادداشت تفاهم را دنبال کنند. گفتوگوهای فنی درباره تمامی موضوعات قرار است تا پایان هفته در مجموعه بورگناشتوک ادامه یابد. مهمترین بخش بیانیه مشترک، توافق بر سر نقشهراهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز است. این جدول زمانی مرحله تازهای را در روند دیپلماتیک میان ایران و آمریکا ترسیم میکند اما در عین حال به این معناست که دوماه پیشرو بیش از آنکه صرف بیان مواضع سیاسی شود، آزمون اجرای تعهدات خواهد بود.
این در حالی بود که اسماعیل بقائی سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران پس از پایان مذاکرات در گفتوگو با ایرنا تاکید کرد که ورود به مذاکرات مربوط به توافق نهایی، منوطبه اجرای بخشهای مشخصی از یادداشت تفاهم است و هر گامی که ایران بردارد، باید با اقدام متناظر طرف مقابل همراه باشد. او با بیان اینکه مبنای کار «تعهد در برابر تعهد» است، گفت که چینش تعهدات در یادداشت تفاهم، خود نوعی تضمین برای جلوگیری از شانه خالی کردن طرف مقابل از مسوولیتهایش به شمار میرود. به گفته بقائی، موضوع فروش نفت ایران، صدور مجوزهای لازم برای صادرات نفت و آزادسازی داراییهای محدودشده یا مسدودشده ایران در جریان مذاکرات بهصورت مفصل بررسی شد. او گفته است که تدابیر لازم در این زمینه اتخاذ شده و این موارد قاعدتا باید بهزودی وارد مرحله اجرایی شود. از این رو اجرای عملی تعهدات آمریکا در زمینه فروش نفت و آزادسازی داراییهای ایران، نخستین آزمون جدی برای سنجش اعتبار این روند و ورود به مرحله بعدی مذاکرات خواهد بود.
حاشیههای مهم مذاکرات سوییس
نشست بورگناشتوک البته بدون حاشیه نبود. نشست چهارجانبه با حضور هیاتهای ایران و آمریکا و میانجیگران پاکستانی و قطری، پس از انتشار پیام تهدیدآمیز و موهن رییسجمهور آمریکا با وقفه مواجه شد و هیات جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد که در چارچوب نشست چهارجانبه مشارکت نخواهد کرد. با این حال تبادل پیامها از طریق میانجیگران ادامه یافت و رایزنیها تا ساعات اولیه بامداد دوشنبه به طول انجامید. انتشار بیانیه مشترک و توافق بر تشکیل سازوکارهای اجرایی نشان داد که دو کشور میانجی فعلا تلاش کردند مانع از تاثیرگذاری حواشی سیاسی بر اصل روند دیپلماتیک شوند. در موضوع هستهای نیز برخلاف برخی گزارشهای رسانهای، مذاکرهای درباره جزئیات توافق نهایی صورت نگرفت. بقائی تصریح کرد که هیاتهای ایران و آمریکا صرفا مواضع خود را بیان کردند و هنوز زمان ورود به مذاکرات نهایی درباره موضوع هستهای و رفع تحریمها فرا نرسیده است. سخنگوی دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی خاطرنشان کرد که عباس عراقچی وزیر امور خارجه در نشست طرف آمریکایی را از تکرار دیدگاههای زیادهخواهانه و غیرمنطقی در زمینه برنامه هستهای ایران برحذر داشت و مواضع جمهوری اسلامی ایران را بهصراحت تبیین کرد.
تاکید عراقچی بر پایان محاصره دریایی
عباس عراقچی که در قامت وزیر امور خارجه در این مذاکرات شرکت داشت، پس از ترک محل مذاکرات با همراهی محمدباقر قالیباف، رییس هیات مذاکرهکنندگان ایران، گزارشی از آنچه در سوییس گذشت، ارائه کرد. وزیر امور خارجه که بامداد دوشنبه از طریق حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) نتایج مذاکرات سوییس با میانجیگری پاکستان و قطر را تشریح میکرد، در این رابطه نوشت: «این میانجیگری خستگیناپذیر پاکستان و قطر باعث پیشرفتهای بزرگی برای پایان دادن به جنگ در لبنان شد. همچنین تحریم صادرات نفت و پتروشیمی تعلیق شد، محاصره دریایی برداشته شد، برخی داراییهای مسدودشده، آزاد شدند و طرح بزرگ بازسازی و توسعه اقتصادی ایران اجرایی شد.» عراقچی «اولین آزمون واقعی» را «واحد رفع درگیریها در لبنان» عنوان کرده است. همچنین محمدرضا عارف در قامت معاون اول رییسجمهور نیز در پیامی که از طریق حساب کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی ایکس(توئیتر) منتشر کرد، به این مذاکرات واکنش نشان داد و نوشت: «جبهه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران با تکیه بر عقلانیت، عزت و اقتدار، گامی بلند در جهت منافع ملی برداشت. تقدیر از تیم مذاکرهکننده که با ایستادگی حکیمانه نشان داد «دیپلماسی مقتدرانه» و «مقاومت هوشمندانه» دو بال یک راهبرد برای اعتلا و ثبات ایران عزیز هستند.»
روایت همتی از تفاهم بر سر آزادسازی اموال بلوکه شده
اما باتوجه به آنکه آزادسازی پولهای بلوکهشده ایران و مساله رفع تحریمهای اولیه و ثانویه نیز ازجمله مهمترین محورهای مورد مطالبه تهران در این مذاکرات است، گزارش عبدالناصر همتی که در قامت رییسکل بانک مرکزی در هیات عالیرتبه مذاکرهکنندگان ایران حضور داشت، حائز اهمیت بود. بهویژه آنکه از ابتدای مذاکرات و مشخصا در یادداشت تفاهم انتهای هفته گذشته ایران و آمریکا بر مساله آزادسازی اموال ایران بهعنوان یکی از محورهای توافق دو طرف برای پایان یافتن جنگ تاکید شده بود و به همین دلیل در مذاکرات سوییس، یادداشت تفاهم اجرای آزادسازی اموال بلوکه شده ایران نیز میان ایران و قطر به امضای دوکشور رسید. به هر تفسیر عبدالناصر همتی در پایان با اشاره به امضای این یادداشت تفاهم این مذاکرات به خبرنگاران گفت: «با پیشرفت مذاکرات، انتظار داریم درآمدهای ارزی دولت افزایش و قدرت تامین ارز بانک مرکزی از محل منابع مسدودی بانک افزایش داشته باشد.» او که در پایان مذاکرات سوییس با خبرنگاران صحبت میکرد، یادآور شد: «با برقراری آرامش در منطقه و پیشبینیهایی که از درآمدهای دولت و منابع بانک مرکزی وجود دارد، انتظارات تورمی کاهش پیدا خواهد کرد.» رییس کل بانک مرکزی تاکید کرد: «برنامههای جدی برای کنترل نقدینگی و مهار تورم و نیز تامین ارز مواد اولیه و واسطهای واحدهای تولیدی داریم. بخشی از افزایش تورم کالایی به محدودیتهای وارداتی ناشی از جنگ باز میگردد که در روزهای آتی از این فشار تورمی کاسته خواهد شد.»
روایت جیدی ونس از مذاکرات سوییس
جیدی ونس، معاون رییسجمهور آمریکا نیز روز دوشنبه در یک نشست خبری در بورگناشتوک با اشاره به اینکه پیشرفت خوبی در مذاکرات حاصل شده است، گفت: «من امروز به آمریکا برمیگردم اما تیمهای فنی مذاکرات را ادامه خواهند داد.» معاون رییسجمهور آمریکا با این حال تاکید کرد: «هنوز کارهایی برای انجام دادن وجود دارد. ما پایه بسیار خوبی برای یک توافق نهایی موفق بنا نهادیم. مذاکرات فنی در هفتهها و روزهای آینده ادامه خواهد یافت.» رییس هیات مذاکرهکنندگان ایالات متحده در ادامه مدعی شد: ایران موافقت کرده است که بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را به کشور بازگرداند. از بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی انتظار میرود این هفته یا همین امروز از ایران بازدید کنند.» ونس درمورد وضعیت لبنان نیز خاطرنشان کرد: «میخواهم از هماهنگی مناسب اطمینان حاصل کنم. ما خواهان آتشبس منطقهای، از جمله لبنان هستیم.» هرچند روز جمعه و پیش از آغاز مذاکرات و انتشار این مواضع تازه جیدی ونس درباره موافقت ایران با آغاز بازرسیهای آژانس، اسماعیل بقائی، اخبار منتشره در برخی رسانهها مبنی بر دعوت جمهوری اسلامی ایران از آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای بازرسی از تاسیسات هستهای ایران را تکذیب کرده و با اشاره به یادداشت تفاهم پایان گفته بود که بنابر بند ۸ این سند، مذاکره درباره موضوع هستهای در بازه زمانی ۶۰روزه انجام میشود و البته این امر مستلزم تحقق پیشزمینههای شروع مذاکرات وفق بند۱۳ خواهد بود.
بقائی همچنین یادآوری کرده بود که «وفق بند۹ یادداشت تفاهم، در طول دوره ۶۰ روزه، وضعیت فعلی برنامه هستهای ایران حفظ خواهد شد و بر این اساس بازرسی از تاسیساتی مانند بوشهر که تاکنون انجام میشد، ادامه مییابد اما بازرسی از تاسیساتی که دسترسی آژانس به آنها بهدلیل حملات نظامی مجرمانه آمریکا و رژیم صهیونیستی متوقف شد، منوط به روند مذاکرات و نتیجه آن خواهد بود.»
نتیجه دور نخست مذاکرات سوییس
به هر تفسیر با پایان نخستین دور گفتوگوهای سطحعالی، مسیر کلی مذاکرات روشنتر شده است. دولت سوییس با استقبال از پیشرفتهای حاصلشده در گفتوگوهای ایران و ایالاتمتحده در بورگناشتوک اعلام کرده که براساس توافق طرفها، مذاکرات فنی بهطور فوری آغاز میشود و نقشه راهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز تدوین شده است. دولتهای پاکستان و قطر نیز بامداد دوشنبه در بیانیهای مشترک اعلام کردند که طرفها «بر سر نقشه راهی برای دستیابی به توافقی نهایی ظرف ۶۰ روز به توافق رسیدهاند؛ اقدامی که زمینه را برای آغاز فوری گفتوگوهای فنی جدید فراهم میکند.»
این در حالی است که کمیته عالی باید بر روند سیاسی نظارت کند، کارگروههای فنی جزئیات اجرای تعهدات را بررسی کنند و طرفین در پایان دوره ۶۰ روزه درباره توافق نهایی تصمیم بگیرند. در همین حال عباس عراقچی با استقبال از روند مذاکرات اعلام کرد گفتوگوها با «پیشرفتهای قابلتوجه» همراه بوده و در مسیر تامین دیدگاهها و مطالبات ایران پیش میرود. با این حال تعیین جدول زمانی و تشکیل ساختارهای نظارتی بهتنهایی برای تضمین موفقیت این روند کافی نیست و بنابراین آینده نقشهراه بورگناشتوک و امکان دستیابی به توافق نهایی، بیش از هر چیز به اراده سیاسی طرفین برای پایبندی عملی به تعهدات خود بستگی دارد.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
