اجلاس انرژی بریکس اینبار شرایط متفاوتی با نشستهای قبلی داشت و جایگاه ایران درخشانتر از قبل بود. مذاکراتی که در خلال دیدارهای دوجانبه با مقامهای هند و آفریقای جنوبی انجام شد همگی نشان از بازتعریف جایگاه ایران در سیاستگذاریهای جهانی انرژی حکایت داشت. دیدارهایی که درکنار افتتاح مرکز تعالی دیجیتال بریکس از تلاش تهران برای فعالترشدن در سازوکارهای انرژی اینبلوک حکایت دارد.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، همزمان با دگرگونی موازنههای ژئوپلیتیکی و تغییر نقشه تجارت جهانی انرژی گروه بریکس بیش از گذشته بهیکی از کانونهای تصمیمسازی در حوزه نفت، گاز و فناوریهای نوین انرژی تبدیل شده است. حضور محسن پاکنژاد، وزیر نفت در یازدهمین نشست وزیران انرژی بریکس را نیز باید در همین چارچوب ارزیابی کرد؛ حضوری که فراتر از شرکت در یک اجلاس حامل مجموعهای از پیامهای سیاسی، اقتصادی و راهبردی درباره جایگاه ایران در نظم آینده انرژی جهان بود.
البته وزیر نفت کشورمان هم در سخنرانی خود تلاش کرد تصویری متفاوت از سیاست انرژی ایران ارائه دهد. تصویری که در آن تهران صرفا یک صادرکننده نفت نیست بلکه خود را بازیگری موثر در امنیت عرضه جهانی، توسعه زیرساختهای انرژی، انتقال فناوری و شکلدهی بههمکاریهای چندجانبه معرفی میکند.
همزمان پیشنهاد تشکیل «مشارکت امنیت انرژی بریکس» تاکید بر تداوم سرمایهگذاری در صنعت نفت و گاز، مخالفت با حذف شتابزده سوختهای فسیلی و اعلام آمادگی برای مشارکت فعال در پروژههای مشترک نشان داد ایران افقهای بلندتری برای اینهمکاریها دیده است تا از ظرفیت بریکس برای کاهش اثر تحریمها و تقویت دیپلماسی انرژی خود استفاده کند.
پیام اصلی تهران به بریکس
سخنرانی محسن پاکنژاد در یک صبح گرم تابستانی در شهر گوروگرام هند برای شرکتکنندگان یازدهمین نشست وزیران نفت و انرژی کشورهای عضو گروه بریکس یک پیام مهم داشت: امنیت جهانی انرزی دیگر یکمساله داخلی نیست و تنیده در مسایل جهانی است.
سخنان وزیر نفت در اجلاس بریکس نشان داد راهبرد انرژی ایران بر سه پایه استوار شده است: نخست دفاع از امنیت انرژی و مخالفت با تهدید زیرساختهای حیاتی، دوم تاکید بر واقعگرایی در روند گذار انرژی و حفظ جایگاه نفت و گاز در سبد جهانی و سوم تلاش برای ایفای نقشی فعالتر در نظم نوظهور انرژی از طریق همکاری با اعضای بریکس.
اینرویکرد اگرچه همچنان با چالشهایی مانند تحریمها، محدودیتهای مالی و پیچیدگیهای ژئوپلیتیکی روبهرو بوده اما نشان میدهد تهران درحال بازتعریف دیپلماسی انرژی خود بر پایه همکاریهای چندجانبه است؛ دیپلماسیای که هدف آن تنها افزایش صادرات نفت نیست بلکه دستیابی بهجایگاهی موثرتر در معماری آینده انرژی جهان و بهرهگیری از ظرفیت بلوکهای اقتصادی نوظهور برای توسعه صنعت انرژی کشور است.
پاکنژاد در سخنرانی خود با اشاره بهحملات انجامشده علیه تاسیسات نفت، گاز، پالایش و پتروشیمی ایران تاکید کرد ایناقدامات صرفا حمله بهزیرساختهای یک کشور نبوده بلکه تهدیدی علیه امنیت عرضه انرژی در سطح بینالمللی محسوب میشود. او معتقد است اختلال در تاسیسات انرژی تنها بهکاهش تولید محدود نمیشود بلکه زنجیرهای از پیامدهای اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی را درپی دارد که آثار آن از مرزهای یک کشور فراتر میرود.
بهگفته وزیر نفت اینحملات علاوه بر خسارت بهتاسیسات و شهادت و مجروحشدن کارکنان صنعت نفت، موجب اختلال در تولید مواد اولیه، برهم خوردن زنجیره تامین کالاهای اساسی، کاهش اشتغال در مناطق انرژیخیز و افزایش هزینه تولید در صنایع پاییندستی شده است. از نگاه او افزایش قیمت جهانی برخی مواد اولیه و رشد هزینههای معیشتی نیز از پیامدهای غیرمستقیم چنین تنشهایی است.
پاکنژاد با استناد بهمنشور سازمان ملل حمله بهزیرساختهای انرژی را نقض آشکار حقوق بینالملل دانست و خواستار محکومیت چنین اقداماتی شد. اینموضعگیری را میتوان تلاشی برای تبدیل موضوع امنیت تاسیسات انرژی ایران بهیک مطالبه بینالمللی دانست؛ مطالبهای که فراتر از اختلافات سیاسی بر ضرورت حفظ ثبات بازار جهانی انرژی تاکید میکند.
وزیر نفت در ادامه ثبات غرب آسیا را لازمه امنیت بازار جهانی انرژی دانست و تصریح کرد منطقهای که بخش قابلتوجهی از نفت و گاز جهان را تامین میکند بدون امنیت پایدار نمیتواند نقش خود را در تضمین عرضه انرژی ایفا کند. از اینمنظر امنیت منطقه و امنیت انرژی دومفهوم جداییناپذیر هستند.
عبور از ۲گانه نفت و انرژی پاک
محور دوم سخنان وزیر نفت نقد برخی رویکردهای رایج در زمینه گذار انرژی بود. در سالهای اخیر بسیاری از کشورهای توسعهیافته بر حذف تدریجی سوختهای فسیلی و جایگزینی سریع انرژیهای تجدیدپذیر تاکید کردند اما تهران معتقد است اینمسیر نباید بهگونهای طی شود که امنیت انرژی جهان را بهخطر اندازد.
پاکنژاد با اشاره بهروند مذاکرات بینالمللی تغییر اقلیم گفت مقابله با گرمایش زمین ضرورتی انکارناپذیر است اما سیاستهای یکجانبه و حذف شتابزده نفت و گاز میتواند بهکمبود عرضه، افزایش قیمت انرژی و تعمیق فقر انرژی در کشورهای در حال توسعه منجر شود.
او برای اثبات اینادعا بهگزارش تازه چشمانداز جهانی نفت اوپک۲۰۲۶ استناد کرد؛ گزارشی که پیشبینی میکند نفت و گاز تا سال۲۰۵۰ همچنان بیش از ۵۳درصد سبد انرژی جهان را تشکیل خواهند داد و برخلاف برخی پیشبینیها هنوز نشانهای از رسیدن تقاضای جهانی نفت بهنقطه اوج مشاهده نمیشود.
از نگاه وزیر نفت اینآمار نشان میدهد صنعت نفت و گاز همچنان ستون اصلی امنیت انرژی جهان باقی خواهد ماند و حتی توسعه سریع انرژیهای تجدیدپذیر نیز در کوتاهمدت و میانمدت قادر بهحذف نقش سوختهای فسیلی نیست.
وی گاز طبیعی را مهمترین سوخت دوران گذار انرژی معرفی کرد؛ سوختی که بهدلیل آلایندگی کمتر، انعطافپذیری بالا و توسعه زیرساختهای انتقال میتواند حلقه اتصال میان نظام انرژی سنتی و آینده کمکربن باشد.
برهمیناساس پاکنژاد خواستار افزایش سرمایهگذاری جهانی در صنعت نفت و گاز و همزمان توسعه فناوریهای کربنزدایی شد. از نگاه او تحقق گذار عادلانه انرژی تنها زمانی امکانپذیر است که همه منابع انرژی اعم از فسیلی و تجدیدپذیر، در کنار یکدیگر برای پاسخگویی بهرشد تقاضای جهانی بهکار گرفته شوند.
همینرویکرد سبب شده ایران در اجلاس بریکس بر همکاری همزمان در حوزه نفت، گاز، انرژیهای تجدیدپذیر، هیدروژن، بهرهوری انرژی، شبکههای برق، هوش مصنوعی و دیجیتالیسازی صنعت انرژی تاکید کند؛ موضوعی که نشان میدهد نگاه تهران بهآینده انرژی صرفا بر صادرات نفت خام متمرکز نیست.
ایران در جستوجوی جایگاه تازه در معماری انرژی بریکس
شاید مهمترین بخش سخنان وزیر نفت ارائه تصویری از ظرفیتهای ایران برای ایفای نقشی فعالتر در ساختار انرژی بریکس بود. پاکنژاد اعلام کرد ایران باوجود سالها تحریم همچنان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان است و توانسته روند توسعه زیرساختهای انرژی خود را ادامه دهد.
به گفته وی تولید سالانه گاز طبیعی ایران در سال۲۰۲۵ بهبیش از ۲۸۰میلیاردمترمکعب رسیده که معادل حدود ۷درصد تولید جهانی است. ظرفیت تولید نفت کشور بهروزانه ۴میلیونو۲۰۰هزاربشکه و ظرفیت تولید فرآوردههای نفتی به۲میلیونو۴۰۰هزاربشکه در روز رسیده است.
وزیر نفت بهشبکه گسترده خطوط انتقال نفت و گاز، ظرفیت بالای ترانزیت انرژی و عبور ظرفیت تولید برق کشور از مرز ۱۰۰هزارمگاوات اشاره کرد و اینظرفیتها را پشتوانه حضور موثر ایران در همکاریهای انرژی بریکس دانست.
درهمینچارچوب او پیشنهاد تشکیل «مشارکت امنیت انرژی بریکس» را مطرح کرد؛ ابتکاری که میتواند درقالب نقشه راه همکاری انرژی بریکس برای سالهای۲۰۲۵تا۲۰۳۰ دنبال شود. براساس اینپیشنهاد اعضای بریکس میتوانند همکاریهای خود را در زمینه تبادل اطلاعات بازار، حفاظت از زیرساختهای حیاتی انرژی، مدیریت شرایط اضطراری، سرمایهگذاری مشترک در پروژههای راهبردی و تضمین تداوم جریان عرضه انرژی گسترش دهند.
این پیشنهاد در شرایطی مطرح میشود که کشورهای عضو بریکس سهم قابلتوجهی از ذخایر، تولید، مصرف و تجارت جهانی انرژی را در اختیار دارند و بسیاری از تحلیلگران از اینبلوک بهعنوان یکیاز مهمترین بازیگران آینده بازار انرژی یاد میکنند.
درکنار اینموضوع حضور وزیر نفت در آئین افتتاح «مرکز تعالی دیجیتال بریکس برای شبکههای هوشمند و ذخیرهسازی انرژی» نیز حامل پیامی مهم بود. آینده صنعت انرژی دیگر تنها بهاستخراج و صادرات نفت محدود نیست بلکه هوشمندسازی شبکههای برق، ذخیرهسازی انرژی، هوش مصنوعی، مدیریت دیجیتال زیرساختها و توسعه فناوریهای نوین بهتدریج بهمحورهای اصلی رقابت در بازار جهانی تبدیل شدند.
از اینمنظر مشارکت ایران در چنین سازوکارهایی میتواند زمینه انتقال فناوری، توسعه همکاریهای علمی و افزایش حضور کشور در پروژههای مشترک انرژی را فراهم کند بهویژه آنکه تهران تلاش دارد همکاریهای خود با اعضای بریکس را از سطح تجارت نفت خام فراتر برده و بهحوزههای سرمایهگذاری، فناوری و زیرساخت نیز گسترش دهد.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
