رشد اقتصادی پایدار؛ نجات دهنده اقتصاد ایران
علی کاشانی مقدم پژوهشگر اقتصادی با درج یادداشتی در مورد دست نامرئی رشد پایدار؛ وقتی ارز،تورم و بهره،معلول یکدیگر و قاتل اقتصادند! در اقتصاددان نوشت : در تحلیل‌های سنتی اقتصاد کلان، همواره مناقشه‌ای بی‌پایان درباره‌ی تقدم و تأخرِ متغیرهای اسمی جریان دارد؛ اینکه در غیاب یک قطب‌نمای واقعی، سه متغیر کلیدیِ (نرخ ارز، نرخ تورم و نرخ بهره) چگونه یکدیگر را بازتولید می‌کنند. واکاوی این پویایی بدون در نظر گرفتن رشد اقتصادی، پرده از یک واقعیت تلخ برمی‌دارد: سرگردانی ساختاری کارگزاران اقتصادی.
۱. دور تسلسل و سرگردانی در غیابِ متغیر حقیقی
اگر متغیرهای واقعی (رشد اقتصادی) را از معادله حذف کنیم، اقتصاد به یک سیستم بسته و خودارجاع تبدیل می‌شود که در آن هیچ‌یک از متغیرهای اسمی (ارز، تورم، بهره) به تنهایی اصالت ندارند، بلکه مدام یکدیگر را معلول و علتِ خویش معرفی می‌کنند:
نرخ ارز به عنوان دماسنج انتظارات و لنگر اسمی عمل می‌کند.
نرخ تورم از کانال هزینه‌ها و انتظارات پمپاژ می‌شود.
نرخ بهره به صورت یک متغیر کاملاً درون‌زا و واکنشی(مانند یک ترموستات عقب‌افتاده) تلاش می‌کند تا پس از وقوع بحران، واکنشی از خود نشان دهد.
در این حالت، چه در اقتصادهای متعارف و چه در اقتصادهای غیرمتعارف (دچار بیماری‌های ساختاری)، نبودِ یک لنگر واقعی باعث می‌شود کارگزاران اقتصادی (تولیدکننده، مصرف‌کننده و سیاست‌گذار) در یک حلقه گم‌شده‌ی حیرانی و عدم قطعیت گرفتار شوند. هیچ ابزار پولیِ خالصی نمی‌تواند این سیستم را به تعادل پایدار برساند، زیرا ابزارهای اسمی نمی‌توانند بیماری‌های اسمی را به تنهایی درمان کنند.
۲. رهایی از سرگردانی با ورود رشد اقتصادی پایدار
ورود رشد اقتصادی پایدار به معادله، نقطه‌ی پایان تمام مناقشات بی‌پایان اقتصاد کلان است. از منظر علم اقتصاد و مدل‌های تعادل عمومی،رشد اقتصادی برخاسته از بهره‌وری و انباشت سرمایه واقعی، یک متغیرِ اصیل و نجات‌بخش است که به کل سیستم تعیین تکلیف می‌کند.
قانون آهنین اقتصاد کلان در این نقطه صریح است:
هیچ حجم از نقدینگی، هیچ سطح از نرخ بهره، هیچ سیاست سرکوب ارزی و هیچ بسته دستوری تورم‌زدایی نمی‌تواند جایگزین خلق ثروت واقعی (رشد اقتصادی پایدار) شود.
وقتی رشد اقتصادیِ پایدار محقق می‌شود، پویایی متغیرهای کلان دگرگون می‌گردد:
1. ظرفیت جذب نقدینگی: رشد اقتصادی، کالا و خدماتِ واقعی به بازار تزریق می‌کند؛ در نتیجه، نقدینگی موجود در اقتصاد به جای سرازیر شدن به بازارهای سوداگرانه و ایجاد تورم ویرانگر، در خدمتِ چرخ‌های تولید قرار می‌گیرد.
2. مهار تورم و ارز: با افزایش ارزش افزوده و بهره‌وری، ارزش پول ملی تقویت شده و نرخ ارز در کانال تعادلی خود آرام می‌گیرد.
3. حل کسری بودجه و درآمد سرانه: رشد پایدار، درآمدهای مالیاتی دولت را بدون فشار تورمی افزایش داده، کسری بودجه را پوشش می‌دهد و با بالا بردن درآمد سرانه، نرخ بیکاری را کاهش می‌دهد.
نتیجه‌گیری علمی:
در تحلیل نهایی، نرخ ارز، تورم و نرخ بهره در کوتاه‌مدت معلولِ یکدیگر و پیشران سرگردانی فعالان اقتصادی‌اند؛ اما رشد اقتصادی پایدار، دست نامرئی قدرتمندی است که تمام این پارامترهای سرکش را انضباط می‌بخشد. تا زمانی که تمرکز سیاست‌گذار صرفاً بر مدیریت متغیرهای اسمی (ارز و بهره و تورم) باشد، اقتصاد در چرخه‌ی معیوبِ بحران باقی می‌ماند. راه نجات، بازگرداندن اصالت به تولید، و رشد اقتصادی پایدار است که به مانند یک قطب‌نمای مرکزی، تمام ارکان اقتصاد را به سرمنزل مقصود هدایت می‌کند، البته رشد پایدارِی که متکی بر بهره‌وری و افزایش ظرفیت تولید، شرط مهم بهبود بلندمدت رفاه و کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد است؛ تحقق این پیامدها به کیفیت رشد، سیاست‌های پولی و مالی، انتظارات، ساختار تولید و شرایط خارجی نیز بستگی دارد. ازاین‌رو، سیاست‌گذاری پایدار باید هم‌زمان به ثبات اسمی و تقویت بنیان‌های واقعی اقتصاد هم توجه کند…
ثبات اقتصادی بدون رشد،سکون است؛ رشد بدون ثبات،ناپایدار است؛ و توسعه پایدار حاصل پیوند این دو با اصلاحات ساختاری است.
نویسنده علی کاشانی مقدم
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
