تهران – پایگاه خبری تحلیلی «اقتصاددان» گزارش میدهد: دکتر حجت بقایی، عضو شورای سردبیری اقتصاددان و مشاور تحقیق و توسعه، با فیلمنامه جدید خود تحت عنوان «مترادفهای سیمان»، نه تنها یک اثر هنری، بلکه یک مانیفست انتقادی نیشدار علیه سوءمدیریت منابع و چالشهای ساختاری اقتصاد ایران را به میدان آورده است. این فیلمنامه با استفاده از زبان استعاری و استانداردهای نمایشی، به شکلی عریان، تناقضات میان اعداد اعلامشده در گزارشهای رسمی و واقعیتهای معیشتی مردم را به چالش میکشد.
✓ نقد ساختاری بر پروژههای نیمهتمام و تخصیص منابع:
«مترادفهای سیمان» بیش از یک داستان، یک دادهکاوی ادبی است که به روشنی بر دو محور اصلی تمرکز دارد: اول، “هدررفت منابع” و دوم، “تخریب سرمایه انسانی”.
اشاره مستقیم فیلمنامه به «هجده بیمارستان» در مقابل «صف سرفهها» یا «دو کارخانه اَشباح در کویرِ انتظار»، مستقیماً به معضل تخصیص سرمایه در بخشهای زیربنایی و سلامت اشاره دارد. این بخشها نمادی از پروژههایی هستند که با هزینههای هنگفت آغاز شدهاند اما به دلیل ناکارآمدی مدیریتی یا فساد، به داراییهای مرده تبدیل شدهاند؛ داراییهایی که وزن «طلا» دارند اما در «جیبِ سکوت پنهان» ماندهاند.
✓ شایستهسالاری در برابر رانت؛ سنجش با ترازوی «خودی»: مهمترین بخش تحلیل اقتصادی این فیلمنامه، نقد آن بر مکانیسمهای بهکارگیری مدیران و متخصصان است. فیلمنامه به صراحت اعلام میکند که در دوران حاضر، معیار انتصاب از «تخصص» و «تعهد» به «زبانی دیگر» تغییر یافته است:
> «و معیار انتصاب / دیگر نه تخصص است / نه تعهد / نه سالها خدمت بیصدا / میزان سنجش شده است با زبانِ: «خودی» و «نخودی» / معیار، رفیق بودن است، نه شایستگی»
به گزارش اقتصاددان؛ این گزاره، محور اصلی بحثهای پیرامون اقتصاد رانتی و نهادی در ایران را هدف میگیرد و نشان میدهد که چگونه تصمیمگیریهای کلیدی، مبتنی بر سرمایه اجتماعی غیرتخصصی و شبکههای ارتباطی شکل میگیرد، که نتیجه آن، همان «پروژههای نیمهتمام» است.
✓پیامد اجتماعی: شکاف طبقاتی ملموس از منظر اجتماعی، گزارشهای اقتصادی به شکلی شاعرانه به شکاف طبقاتی موجود پرداخته میشود: تقابل میان ساخت و سازهای لوکس خارج از دسترس (“اتوبانها کشیده میشوند زیر آفتاب ناآشنا”) و شرایط معیشتی بخش بزرگی از جامعه (“چوب خشک میسوزد برای گرم کردنِ چایِ یک روز سرد”). این تضاد، تلخی «سیمان» را به عنوان ماده اولیه ساخت و ساز، تبدیل به استعارهای از هزینه سنگین توسعهای میکند که منافع آن به صورت نابرابر توزیع شده است.
✓نتیجهگیری برای فعالان اقتصادی: «مترادفهای سیمان» اثری است که مدیران و سیاستگذاران اقتصادی را به تأملی عمیق وادار میسازد. این فیلمنامه به طور ضمنی هشدار میدهد که تداوم تمرکز بر شاخصهای نمایشی توسعه، بدون اصلاح ساختار مدیریتی و بازگشت به شایستهسالاری، هزینههای اجتماعی و اقتصادی جبرانناپذیری را در بلندمدت به همراه خواهد داشت.
