بنیامین نتانیاهو پساز ماهها تلاش برای دریافت دعوتنامه روز سهشنبه با دونالد ترامپ در دفتر بیضی کاخ سفید دیدار میکند. این نخستین ملاقات حضوری دو طرف از زمان آغاز جنگ ایران است؛ دیداری که برخلاف نشستهای پیشین تنها فرصتی برای نمایش روابط نزدیک آمریکا و اسرائیل نیست و میتواند بر مسیر جنگ آینده مذاکرات و حتی فضای سیاسی داخلی دوکشور اثر بگذارد. نتانیاهو پیش از سفر بهواشنگتن اعلام کرد که با هدف تضمین امنیت، قدرت و آینده اسرائیل راهی این ماموریت شده است. با این حال بخشی از اهمیت سفر او را باید در تحولات داخلی اسرائیل جستوجو کرد. قرار است شهروندان اسرائیلی روز ۲۷اکتبر در انتخابات پارلمانی شرکت کنند؛ انتخاباتی که ممکن است موقعیت حزب لیکود و شخص نتانیاهو را با مخاطره روبهرو کند.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، تنها ۳۳درصد از اسرائیلیها نتانیاهو را بهترین گزینه برای نخستوزیری میدانند و ۵۹درصد فرد دیگری را ترجیح میدهند. درچنینشرایطی نمایش رابطه نزدیک با رییسجمهور آمریکا میتواند برای نتانیاهو بهابزاری سیاسی تبدیل شود. انتظار میرود او در واشنگتن بر همکاری نزدیک خود با ترامپ تاکید کند و از رییسجمهور آمریکا بخواهد مسیر جنگ تمامعیار با ایران را دوباره در پیش گیرد.
از نگاه دولت نتانیاهو جنگ با ایران رویارویی با تهدیدی حیاتی است و عقبنشینی از آن میتواند امنیت اسرائیل را درمعرض خطر قرار دهد. بههمیندلیل نتانیاهو احتمالا خواهد کوشید توقف یا کاهش حملات آمریکا را تصمیمی موقت جلوه دهد و کاخ سفید را بهبازگشت بهراهبرد فشار نظامی گسترده متقاعد کند.
ترامپ بهدنبال مهار بحران انرژی
باوجود روابط نزدیک این دونفر دستور کار ترامپ الزاما با خواستههای نتانیاهو یکسان نیست. تمرکز رییسجمهور آمریکا در این مرحله بیش از آنکه بر گسترش جنگ باشد بر کنترل تنگه هرمز و بازگرداندن ثبات بهبازار جهانی انرژی قرار گرفته است. برای ترامپ مساله اصلی این است که نفوذ آمریکا در تنگه هرمز بتواند جریان کشتیرانی و انتقال انرژی را تثبیت کند. ادامه جنگ و اختلال در این آبراه، افزایش قیمت سوخت و تشدید تورم را درپی داشته و همین موضوع حمایت عمومی از جنگ را در آمریکا کاهش داده است.
فشارهای سیاسی داخلی نیز میتواند ترامپ را بهفاصلهگرفتن از رویکرد اسرائیل و تلاش برای پایان سریعتر درگیری سوق دهد. باتوجهبه احتمال پیشتازی دموکراتها در انتخابات میاندورهای نوامبر هزینههای اقتصادی جنگ میتواند بهمسالهای تعیینکننده در محاسبات کاخ سفید تبدیل شود. ترامپ روز دوشنبه مدعی شد که میخواهد بار دیگر بهدیپلماسی با تهران فرصت بدهد. این موضع نشان میدهد که او دستکم در مقطع کنونی آماده نیست بدون بررسی امکان توافق جنگ را مطابق خواسته نتانیاهو گسترش دهد.
اختلاف تازه بر سر عربستان سعودی
توافق هستهای تازه آمریکا و عربستان سعودی نیز میتواند شکاف میان ترامپ و نتانیاهو را عمیقتر کند. براساس اعلام کاخ سفید این توافق بهشرکتهای آمریکایی اجازه میدهد در توسعه برنامه هستهای غیرنظامی عربستان مشارکت کنند مشروط بر آنکه ریاض بهپیمان ابراهیم بپیوندد. اسرائیل که تنها بازیگر هستهای خاورمیانه معرفی شده مدتها با برنامههای هستهای عربستان مخالفت کرده است. همزمان نتانیاهو نیز حاضر نشده شرط عربستان برای عادیسازی روابط را بپذیرد؛ شرطی که بر ایجاد مسیری برای تشکیل کشور فلسطینی تاکید دارد. درنتیجه کاخ سفید با توافقی روبهرو است که از یکسو میتواند بهگسترش پیمان ابراهیم منجر شود و ازسویدیگر با دوخط قرمز دولت نتانیاهو یعنی مخالفت با توان هستهای عربستان و رد مسیر تشکیل کشور فلسطینی در تعارض قرار دارد. این مساله باعث میشود دیدار کاخ سفید صرفا بهجنگ ایران محدود نماند و بهصحنهای برای چانهزنی درباره آینده نظم منطقهای، روابط اسرائیل و عربستان و جایگاه مساله فلسطین نیز تبدیل شود.
ماموریت دیپلماتیک در سایه پرونده قضایی
نتانیاهو در جریان سفر خود در مراسم خاکسپاری سناتور لیندسی گراهام نیز شرکت خواهد کرد؛ فردی که نخستوزیر اسرائیل از او بهعنوان دوست بزرگ و متحد سرسخت اسرائیل یاد کرده بود. او تایید کرده که باوجود درخواست شهردار نیویورک برای بازداشتش همچنان در سازمان ملل حضور خواهد یافت. دیوان کیفری بینالمللی در سال۲۰۲۴ حکم بازداشت نتانیاهو را بهاتهام جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت در جریان جنگ غزه صادر کرد. با این حال آمریکا عضو اساسنامه رم نیست و حکم دیوان کیفری بینالمللی را بهرسمیت نمیشناسد. بنابراین حضور نتانیاهو در خاک آمریکا از منظر دولت این کشور تحت تاثیر آن حکم قرار نمیگیرد هرچند مساله بازداشت او همچنان بخشی از حاشیه سیاسی سفر خواهد بود.
توقف حملات؛ آغاز دیپلماسی یا وقفهای موقت؟
همزمان با سفر نتانیاهو وضعیت مذاکرات آمریکا و ایران همچنان مبهم است. ترامپ اعلام کرده که در پایان هفته حملات بهایران را متوقف کرده تا فرصت دیگری بهدیپلماسی بدهد. او مدعی شده که گفتوگوهای عمیقی با ایران در جریان است.
براساس گزارشها معاون رییسجمهور آمریکا، رییس ستاد مشترک ارتش و فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا همگی بهترامپ درباره تشدید جنگ هشدار دادند. این هشدارها نشان میدهد که حتی در ساختار سیاسی و نظامی آمریکا نیز درباره هزینهها و پیامدهای گسترش درگیری تردید وجود دارد.
از سوی دیگر توقف عملیات نظامی آمریکا باعث شد قیمت نفت برنت حدود ۶درصد کاهش یابد. واکنش بازار نشان داد که حتی یک وقفه محدود در حملات نیز میتواند انتظارات درباره امنیت عرضه انرژی را تغییر دهد. با این حال ترامپ تاکید کرده که اگر مذاکرات بهنتیجه نرسد آمریکا بار دیگر بهاقدام نظامی بسیار شدید بازخواهد گشت. بنابراین توقف حملات را نمیتوان بهمعنای پایان جنگ دانست بلکه این تصمیم بیشتر شبیه یک مهلت کوتاه برای سنجش امکان توافق است. در همین رابطه گفتوگوهای مورد اشاره بر دو محور متمرکز شدند: بازگشایی تنگه هرمز و ازسرگیری مذاکرات هستهای. این دو موضوع نشان میدهند که اولویت آمریکا همزمان اقتصادی و امنیتی است. واشنگتن هم خواهان بازگشت جریان عادی انرژی است و هم میکوشد پرونده هستهای را دوباره وارد مسیر مذاکره کند.
تهران مذاکره مستقیم را رد میکند
درمقابل موضع ایران با روایت کاخ سفید همخوانی ندارد. تهران اعلام کرده که نیروهای ایرانی همچنان تنگه هرمز را در کنترل داشته و علاقهای بهازسرگیری مذاکرات مستقیم صلح ندارند. این اختلاف آینده مسیر دیپلماتیک را نامطمئن کرده است. از یکسو ترامپ از گفتوگوهای عمیق سخن میگوید و از سوی دیگر ایران تمایلی بهمذاکره مستقیم نشان نمیدهد. بنابراین مشخص نیست تماسهای جاری تا چه اندازه بهتوافقی رسمی یا حتی بهکاهش پایدار تنش منجر خواهد شد. همزمان حملات پهپادی در عراق، اردن و عربستان سعودی ادامه یافته است. ریاض گروههای مورد حمایت ایران در عراق را مسوول این حملات دانسته است. حوثیهای یمن نیز اعلام کردند که تاسیسات انتقال نفت خام بهبندر اصلی نفتی عربستان در دریای سرخ را هدف قرار دادند. ادامه این حملات نشان میدهد که حتی درصورت توقف مستقیم عملیات آمریکا دامنه منطقهای درگیری همچنان فعال است و نیروهای همسو با ایران میتوانند بر زیرساختهای انرژی و امنیت کشورهای منطقه فشار وارد کنند.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
