پرداخت‌های دیجیتالی؛ کلید تحول اقتصاد افغانستان

رسول خان امین با درج یادداشتی در اقتصاددان در مورد پرداخت‌های دیجیتالی؛ کلید تحول اقتصاد افغانستان نوشت :  اقتصاد جهانی در دو دهه اخیر شاهد یکی از بزرگ‌ترین تحولات تاریخ نظام‌های مالی بوده است. گسترش اینترنت، تلفن‌های هوشمند و فناوری‌های مالی (FinTech) سبب شده است که شیوه‌های سنتی پرداخت به‌تدریج جای خود را به پرداخت‌های دیجیتالی بدهند. امروزه توسعه اقتصادی تنها به منابع طبیعی، سرمایه و نیروی کار وابسته نیست، بلکه سرعت گردش پول، شفافیت مالی و دسترسی شهروندان به خدمات دیجیتالی نیز از شاخص‌های اصلی رشد اقتصادی محسوب می‌شود. افغانستان نیز، باوجود چالش‌های اقتصادی و محدودیت‌های زیرساختی، در سال‌های اخیر شاهد رشد تدریجی پرداخت‌های دیجیتالی بوده است. گسترش خدمات بانکداری الکترونیکی، کیف پول‌های موبایلی و پرداخت‌های آنلاین نشان می‌دهد که اقتصاد افغانستان نیز به‌آرامی وارد مرحله اقتصاد دیجیتال می‌شود. اکنون این پرسش مطرح است که آیا پرداخت‌های دیجیتالی می‌توانند به موتور محرک اقتصاد افغانستان تبدیل شوند؟

1. پرداخت دیجیتالی؛ فراتر از انتقال پول

در نگاه سنتی، پرداخت صرفاً انتقال پول میان فروشنده و خریدار است؛ اما در اقتصاد مدرن، پرداخت دیجیتالی بخشی از زیرساخت اقتصاد ملی محسوب می‌شود. هر تراکنش دیجیتالی اطلاعات اقتصادی تولید می‌کند که می‌تواند در برنامه‌ریزی مالی، سیاست‌گذاری پولی، اخذ مالیات، مبارزه با فساد و توسعه تجارت مورداستفاده قرار گیرد. به همین دلیل، کشورهای توسعه‌یافته میلیاردها دالر در توسعه زیرساخت‌های پرداخت سرمایه‌گذاری کرده‌اند؛ زیرا هرچه پول سریع‌تر، ارزان‌تر و شفاف‌تر جابه‌جا شود، هزینه فعالیت‌های اقتصادی کاهش‌یافته و بهره‌وری افزایش می‌یابد.

2. چرا افغانستان به پرداخت‌های دیجیتالی نیاز دارد؟

اقتصاد افغانستان همچنان وابستگی زیادی به پول نقد دارد. این وضعیت هزینه مبادلات را افزایش می‌دهد، شفافیت مالی را کاهش می‌دهد و زمینه اقتصاد غیررسمی را گسترش می‌بخشد. گسترش پرداخت‌های دیجیتالی می‌تواند آثار اقتصادی مهمی به همراه داشته باشد:

نخست، هزینه انتقال پول کاهش می‌یابد و سرعت انجام معاملات افزایش پیدا می‌کند.

دوم، شفافیت مالی بیشتر شده و امکان ثبت و ردیابی تراکنش‌ها فراهم می‌شود؛ موضوعی که در کاهش فساد و بهبود مدیریت مالی اهمیت فراوان دارد.

سوم، دسترسی شهروندان مناطق دورافتاده به خدمات مالی آسان‌تر می‌شود و شمول مالی افزایش می‌یابد.

چهارم، فعالیت تجارت الکترونیک رونق گرفته و کسب‌وکارهای کوچک نیز می‌توانند وارد بازارهای جدید شوند.

3. نقش پرداخت‌های دیجیتالی در رشد اقتصادی

پرداخت‌های دیجیتالی تنها یک ابزار بانکی نیستند، بلکه یکی از عوامل افزایش تولید ناخالص داخلی نیز به شمار می‌روند. هرچه گردش پول سریع‌تر انجام شود، سرمایه با سرعت بیشتری میان تولید، تجارت و مصرف حرکت می‌کند. کاهش زمان انجام معاملات، کاهش هزینه چاپ و انتقال اسکناس، کاهش خطر سرقت پول نقد، افزایش اعتماد سرمایه‌گذاران و بهبود محیط کسب‌وکار، همگی از پیامدهای اقتصادی توسعه پرداخت‌های دیجیتالی هستند. از سوی دیگر، دولت نیز می‌تواند درآمدهای مالیاتی را با دقت بیشتری مدیریت کرده و سیاست‌های اقتصادی خود را بر پایه داده‌های واقعی اتخاذ کند.

4. تجربه کشورهای موفق

کشورهایی مانند هند، کنیا، سنگاپور و امارات متحده عربی نشان داده‌اند که پرداخت‌های دیجیتالی می‌توانند در مدت کوتاهی ساختار اقتصاد را متحول سازند. در هند، توسعه سامانه‌های پرداخت آنی میلیون‌ها نفر را وارد نظام مالی رسمی کرد. در کنیا، خدمات پرداخت موبایلی دسترسی مردم روستاها به خدمات مالی را افزایش داد. سنگاپور نیز با ایجاد زیرساخت‌های پیشرفته پرداخت، یکی از کارآمدترین نظام‌های مالی جهان را ایجاد کرده است. این تجربه‌ها نشان می‌دهد که موفقیت در این حوزه بیش از هر چیز به سیاست‌گذاری درست، سرمایه‌گذاری در زیرساخت و اعتمادسازی عمومی وابسته است.

چالش‌های افغانستان

باوجود ظرفیت‌های قابل‌توجه، توسعه پرداخت‌های دیجیتالی در افغانستان با موانع متعددی روبه‌رو است.

ضعف زیرساخت‌های مخابراتی، دسترسی محدود به اینترنت پرسرعت، پایین بودن سطح سواد دیجیتال، کمبود اعتماد عمومی نسبت به خدمات آنلاین، محدود بودن خدمات بانکی و نبود قوانین جامع برای حمایت از پرداخت‌های الکترونیکی از مهم‌ترین چالش‌های این حوزه به شمار می‌روند. علاوه بر آن، بخش بزرگی از اقتصاد افغانستان هنوز در چارچوب اقتصاد غیررسمی فعالیت می‌کند و بسیاری از معاملات بدون ثبت رسمی انجام می‌شود.

 

راهکارهای پیشنهادی

برای توسعه پرداخت‌های دیجیتالی در افغانستان، چند اقدام اساسی ضروری به نظر می‌رسد:

• توسعه زیرساخت‌های اینترنت و مخابرات در سراسر کشور؛
• تقویت نظام بانکداری دیجیتال و گسترش خدمات پرداخت الکترونیکی؛
• حمایت از شرکت‌های فناوری مالی (FinTech) و نوآوری‌های مالی؛
• تدوین قوانین جامع برای امنیت سایبری و حفاظت از اطلاعات مالی؛
• آموزش عمومی درباره مزایای پرداخت‌های دیجیتالی و افزایش سواد مالی؛
• گسترش خدمات دولت الکترونیک و پرداخت دیجیتالی مالیات، تعرفه‌ها و خدمات عمومی.

جمع‌بندی

تحول دیجیتال دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای اقتصادهای درحال‌توسعه است. افغانستان نیز اگر بخواهد به سمت رشد پایدار، شفافیت مالی و جذب سرمایه حرکت کند، ناگزیر است زیرساخت‌های اقتصاد دیجیتال را توسعه دهد. پرداخت‌های دیجیتالی می‌توانند هزینه مبادلات را کاهش دهند، سرعت گردش سرمایه را افزایش دهند، اقتصاد غیررسمی را کوچک‌تر کنند و زمینه توسعه تجارت الکترونیک و خدمات مالی نوین را فراهم سازند. هرچند چالش‌های موجود قابل‌انکار نیست، اما با سرمایه‌گذاری هدفمند، اصلاحات نهادی و همکاری دولت، بانک‌ها، شرکت‌های مخابراتی و بخش خصوصی، افغانستان می‌تواند از اقتصاد مبتنی بر پول نقد به اقتصادی هوشمند، شفاف و رقابت‌پذیر گذار کند. آینده اقتصاد افغانستان تنها درگرو افزایش تولید نیست؛ بلکه درگرو دیجیتالی شدن نظام مالی و ایجاد اعتماد به فناوری‌های نوین پرداخت نیز خواهد بود. هرچه این گذار سریع‌تر و اصولی‌تر انجام شود، فرصت‌های بیشتری برای رشد اقتصادی، اشتغال، سرمایه‌گذاری و اتصال افغانستان به اقتصاد دیجیتال منطقه و جهان فراهم خواهد شد.

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

ع