وقتی الگوریتم به آینه تبدیل می‌شود

  اقتصاددان :جامعه‌ها همیشه با اختراع‌های بزرگ دگرگون نشده‌اند؛ گاه آنچه تاریخ را تغییر داده، شیوه‌ای بوده است که انسان خود را در آینه‌ی یک فناوری تازه دیده است. هوش مصنوعی نیز پیش از آنکه یک انقلاب فناورانه باشد، یک رخداد فرهنگی است؛ رخدادی که انسان را ناگزیر می‌کند بار دیگر از خود بپرسد: «آنچه مرا انسان می‌کند چیست؟»
برخی از ما، هنوز هوش مصنوعی را بیشتر با سرعت، تولید محتوا، ترجمه، تصویرسازی یا برنامه‌نویسی می‌شناسیم؛ اما مسئله‌ی اصلی این‌ها نیست. مسئله، جابه‌جایی مرز میان «دانستن» و «فهمیدن» است.
برای نخستین بار در تاریخ، ماشین می‌تواند پاسخ تولید کند، اما هنوز نمی‌تواند تجربه‌ی زیسته داشته باشد. می‌تواند متن بنویسد، اما طعم دلتنگی را نمی‌شناسد. می‌تواند شعر بسازد، اما هیچ‌گاه چشم‌انتظار بازگشت کسی نمانده است. تفاوت انسان و هوش مصنوعی، تفاوت حافظه و آگاهی نیست؛ تفاوت «زیستن» و «پردازش کردن» است.
از نگاه جامعه‌شناسی، هر فناوری تازه، فقط ابزار تولید را تغییر نمی‌دهد؛ بلکه روابط قدرت، منزلت اجتماعی و سرمایه‌ی فرهنگی را نیز بازتعریف می‌کند. در عصر هوش مصنوعی، ارزشمندترین سرمایه دیگر انباشت اطلاعات نیست؛ زیرا اطلاعات در دسترس همگان قرار گرفته است. آنچه کمیاب می‌شود، توانایی تفسیر، داوری، خلاقیت، همدلی و تشخیص مسئله است.
نسلی که تنها به تکرار مهارت‌های مکانیکی دل ببندد، دیر یا زود جای خود را به الگوریتم‌ها خواهد داد. اما نسلی که بتواند میان دانش، فرهنگ، اخلاق و تخیل پلی بسازد، نه‌تنها حذف نمی‌شود، بلکه معمار جهان جدید خواهد بود.
جامعه‌ی ایرانی نیز در برابر یک انتخاب تاریخی ایستاده است. اگر هوش مصنوعی را صرفاً ابزاری برای افزایش سرعت بدانیم، مصرف‌کننده‌ی فناوری خواهیم ماند. اما اگر آن را فرصتی برای بازآفرینی آموزش، پژوهش، حکمرانی، هنر، رسانه و فرهنگ تلقی کنیم، می‌توانیم در تولید معنا نیز سهمی داشته باشیم.
آینده، میدان رقابت انسان و ماشین نیست. آینده، میدان رقابت دو نوع انسان است؛ انسانی که تنها از هوش مصنوعی استفاده می‌کند و انسانی که می‌داند چگونه با آن بیندیشد.
در نهایت، پرسش اساسی این نیست که هوش مصنوعی چه خواهد کرد؛ پرسش این است که ما، در مواجهه با آن، چه انسانی خواهیم شد. تمدن‌ها نه با ابزارهایشان، بلکه با کیفیت پاسخشان به چنین پرسش‌هایی ماندگار می‌شوند.

مرکز نوآوری حکمرانی هوشمند
دانشگاه علم و صنعت ایران

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

ع