نبض بازار شیر در دست غول‌های لبنی

شیر یکی‌از مهم‌ترین کالاهای غذایی جهان است و طبق گزارش دوسالانه بازارهای جهانی غذا از سازمان خواروبر کشاورزی ملل متحد(فائو) برآورد کرده تولید جهانی شیر در سال۲۰۲۵ به‌بیش‌از ۹۹۲‌میلیون‌تن رسیده باشد که درمقایسه با سال۲۰۲۴ نیز افزایش ۴/۱‌درصدی نشان می‌دهد. این در شرایطی است که سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نیز برآورد کرده است که تولید جهانی شیر ۸۱‌درصد از گاو، ۱۵‌درصد از گاومیش و ۴درصد نیز از بز گوسفند و شتر باشد. ازسوی‌دیگر داده‌های این سازمان برآورد کرده تا سال۲۰۳۴ نیز انتظار می‌رود تولید جهانی شیر با نرخ ۸/۱‌درصد در سال افزایش یابد و به‌۱۱۴۶‌میلیون‌تن برسد.

به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت  ،  درعین‌حال افزایش جمعیت جهان، رشد شهرنشینی و تغییر الگوی مصرف در کشورهای درحال‌توسعه از مهم‌ترین عوامل تقویت تقاضا برای شیر و فرآورده‌های لبنی به‌شمار می‌روند. کارشناسان معتقدند افزایش درآمد خانوارها در اقتصادهای نوظهور موجب شده مصرف محصولاتی مانند شیر، پنیر، ماست و کره باسرعت بیشتری رشد کند. به‌همین‌دلیل بسیاری از کشورها سرمایه‌گذاری در بهبود نژاد دام، توسعه فناوری‌های نوین دامپروری و ارتقای بهره‌وری را در دستور کار قرار دادند تا بتوانند پاسخگوی تقاضای رو به‌افزایش بازارهای داخلی و خارجی باشند.

هند؛ بزرگ‌ترین تولید‌کننده شیر خام در جهان

به‌گزارش تحلیل بازار داده‌های فائو نشان می‌دهد هند با رشد قوی بزرگ‌ترین تولید‌کننده شیر در جهان باقی خواهد ماند و سهمی ۲۲‌درصدی از تولید جهانی دارد دلایل آن شامل گسترش گله‌ها و بهبود بهره‌وری است. این درحالی بوده که رشد در منطقه آسیا به‌افزایش بیشتر سطح تولید شیر در جهان کمک کرده است. کارشناسان گسترش مداوم گله‌ها و افزایش مداوم بهره‌وری در بنگلادش، هند و پاکستان را ثبت کردند.

ازسوی‌دیگر اتحادیه اروپا در جایگاه دوم تولید شیر خام قرار دارد تولید‌کنندگان اصلی عباتند از آلمان، فرانسه، لهستان، هلند، ایتالیا و ایرلند که طبق داده‌های کشاورزی کمیسیون اروپا درمجموع این کشورها بیش از ۷۰‌درصد از تولید شیر منطقه را تشکیل می‌دهند.ایالات‌متحده سومین‌تولید‌کننده شیر خام محسوب می‌شود و سالانه تولیدی بالغ بر ۱۰۲‌میلیون‌تن را ثبت می‌کند. پاکستان نیز درحالی در جایگاه چهارم تولید جای می‌گیرد که به‌گفته کارشناسان رونق تجارت لبنیات در این کشور را می‌توان از طریق طیف گسترده‌ای از محصولات لبنی ازجمله شیر مایع و روغن حیوانی مشاهده کرد. طبق داده‌های موجود چین با تولید بیش از ۴۳‌میلیون‌تن در سال۲۰۲۵-۲۰۲۴ پنجمین تولید‌کننده بزرگ شیر در جهان است اما بخش لبنیات آن با شکاف قابل‌توجهی بین ظرفیت تولید شیر و مصرف سرانه تعریف می‌شود. داده‌های گزارش IBISWORLD اندازه بازار در سال۲۰۲۵ را ۵/۷۶‌میلیارددلار ارزیابی کرده است و تا سال۲۰۳۰ به‌حدود ۹۱‌میلیارددلار برسد که نشان دهند نرخ رشد مرکب سالانه حدود ۲/۴‌درصد است. کشورهای برزیل، روسیه، ترکیه، نیوزلند، بریتانیا در جایگاه‌های بعدی قرار گرفت.

در بسیاری از کشورها صنعت لبنیات تنها به‌تولید یک کالای غذایی محدود نشده بلکه نقش مهمی در اشتغالزایی، ایجاد درآمد برای خانوارهای روستایی و توسعه زنجیره ارزش بخش کشاورزی ایفا می‌کند.‌ میلیون‌ها دامدار خرد در کشورهای درحال‌توسعه بخش قابل‌توجهی از معیشت خود را از محل تولید و فروش شیر تامین می‌کنند و فعالیت صنایعی همچون جمع‌آوری، فرآوری، بسته‌بندی و توزیع محصولات لبنی نیز به‌رونق اقتصادی این بخش کمک می‌کند. از این‌رو سیاستگذاری در حوزه شیر و لبنیات علاوه بر تامین امنیت غذایی به‌عنوان ابزاری برای حمایت از تولیدکنندگان و تقویت توسعه پایدار مناطق روستایی موردتوجه دولت‌ها قرار گرفته است.

افزایش ۶/۴‌درصدی ارزش فروش جهانی شیر صادراتی در سال۲۰۲۵

ازسوی‌دیگر جدیدترین گزارش مجموعه تحقیقی worldtopexports حاکی از این است که صادرات شیر ‌براساس کشور در سال۲۰۲۵ به‌۴/۳۶‌میلیارددلار رسید که در دوره پنج‌ساله از سال۲۰۲۱ که فروش بین‌‌المللی شیر ۶/۳۴‌میلیارددلار بود برای همه کشورهای صادر‌کننده شیر ۱/۵‌درصد افزایش ارزش داشت.

ارزش شیر صادراتی جهانی سالانه ۶/۴‌درصد درمقایسه با ۸/۳۴‌میلیارددلار برای سال‌۲۰۲۴ افزایش یافت.

پیشرویی نیوزیلند در صادرات شیر خام

طبق این‌گزارش پنج‌تامین‌کننده بزرگ شیر در بازارهای جهانی که براساس ارزش دلاری رتبه‌‌بندی شدند نیوزیلند، هلند، آلمان، بلژیک و ایالات‌متحده هستند به‌طوری‌که این تامین‌‌کنندگان اصلی شیر در مجموع بیش از نیمی (۳/۵۳درصد) از فروش بین‌‌المللی شیر را در سال۲۰۲۵ به‌خود اختصاص دادند.

به‌عبارت دیگر در مورد ۱۵‌کشوری که بالاترین ارزش دلاری شیر را در طول سال۲۰۲۵ صادر کردند داده‌های گزارش حاکی از این است که در مدت نامبرده نیوزلند صادراتی ۷/۷‌میلیارددلاری داشته که ۲۱‌درصد از کل صادرات شیر است و در جایگاه نخست قرار دارد. پس از آن نیز هلند با صادراتی ۵/۳‌میلیارددلاری که ۵/۹‌درصد از کل صادراتی این محصول بوده دومین صادر‌کننده است. در این دوره آلمان نیز صادراتی به‌ارزش ۳/۳‌میلیارددلار رقم زده و با داشتنی سهمی ۹درصد از کل صادرات شیر در جایگاه سوم صادرات قرار گرفته است.

پس‌از این سه‌کشور برتر کشورهای بلژیک، ایالات‌متحده، فرانسه، لهستان، استرالیا، بریتانیا، ایرلند، جمهوری چک، اروگوئه، آرژانتین، عربستان سعودی و اتریش در رده‌های بعدی قرار دارند. به‌این ترتیب از نظر ارزش ۱۵کشور ذکرشده در این فهرست کمی بیش از چهارپنجم (۳/۸۰درصد) از شیر صادراتی جهان را در سال‌۲۰۲۵ صادر کردند.

این در شرایطی است که در میان کشورهای فوق سریع ‌ترین رشد صادرکنندگان شیر از سال۲۰۲۱ به‌این‌سو عبارت بودند از: جمهوری چک(۸/۵۲درصد افزایش)، هلند(۲/۴۷درصد افزایش)، بریتانیا(۲/۳۷درصد افزایش) و اتریش(۶/۳۵درصد افزایش). از آن طرف کشورهایی که کاهش فروش شیر صادراتی خود را تجربه کردند عبارتند از: ایالات‌متحده آمریکا(کاهش ۸/۱۷درصد نسبت به‌سال ۲۰۲۱)، استرالیا(کاهش ۵/۱۰درصد) و نیوزیلند، تامین‌‌کننده پیشرو شیر در جهان(کاهش ۶/۱درصد).

گفتنی است در بخشی از این گزارش نیز به‌بررسی ۱۰۰صادر‌کننده برتر پرداخته شده که نام ایران نیز در این میان است به‌طوری که در سال‌۲۰۲۵ ایران صادراتی به‌ارزش ۶۳‌میلیون‌دلار رقم زده و به‌این ترتیب در جایگاه چهل‌وچهارم صادرات شیر خام قرار دارد. این درحالی است که طبق داده‌های این گزارش در سال۲۰۲۵ ارزش صادراتی شیر خام ایران نسبت به‌سال۲۰۲۴ به‌میزان ۲/۶۸‌درصد کاهش داشته است.