بازار گردشگری مذهبی در جهان به یکی از موتورهای رو به رشد اقتصاد گردشگری تبدیل شده است؛ بازاری که سالانه صدها میلیون سفر را دربرمیگیرد و پیشبینی میشود ارزش آن تا سال ۲۰۳۰ از مرز ۲۸۶ میلیارد دلار عبور کند. اما در شرایطی که کشورهایی مانند عربستان و عراق توانستهاند از ظرفیت زیارت برای ایجاد درآمدهای پایدار اقتصادی استفاده کنند، ایران با وجود برخورداری از مجموعه اماکن زیارتی شیعیان، آیینهای مذهبی متنوع و میراث معنوی گسترده، همچنان در حاشیه این بازار جهانی قرار دارد.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، مسئله اصلی امروز گردشگری مذهبی ایران کمبود ظرفیت نیست؛ بلکه فاصله میان داشتههای فرهنگی و توان تبدیل آنها به یک محصول گردشگری قابل عرضه در بازار جهانی است. فعالان این حوزه معتقدند نگاه سنتی به زیارت و نبود برنامهریزی اقتصادی، باعث شده بخش بزرگی از این فرصت همچنان بلااستفاده باقی بماند.
کارشناسان گردشگری تأکید دارند که ایران برای حضور مؤثر در بازار باید از نگاه صرفاً زیارتی عبور کند و گردشگری مذهبی را به عنوان یک صنعت اقتصادی با زنجیره خدمات، تجربه فرهنگی، سلامت، اقامت و حملونقل تعریف کند.
بازار رو به رشد گردشگری مذهبی در جهان
سیدمصطفی موسوی، رئیس کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران، با اشاره به رشد بازار جهانی گردشگری مذهبی گفت: این حوزه سالانه صدها میلیارد دلار گردش مالی دارد و حدود ۶۰۰ میلیون سفر مذهبی و معنوی در جهان انجام میشود؛ بازاری که سهم آن از سفرهای بینالمللی نیز قابل توجه است.
به گفته او، ایران از نظر ظرفیتهای فرهنگی و مذهبی در جایگاهی کمنظیر قرار دارد، اما این ظرفیت هنوز به مزیت اقتصادی تبدیل نشده است. وجود حرمهای مهم در مشهد، قم و شیراز، آیینهایی مانند محرم، اربعین، تعزیه، نخلگردانی و دهها مراسم محلی، میتوانست ایران را به یکی از مقاصد اصلی گردشگری مذهبی منطقه تبدیل کند؛ اما نبود برندینگ، ضعف زیرساختها و نبود برنامه جامع مانع تحقق این هدف شده است.
رقبای منطقه جلوتر از ایران حرکت کردهاند
مسعود شیرینکلام، دبیر کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی ایران نیز با اشاره به سهم کمتر از نیم درصدی ایران از بازار جهانی گردشگری مذهبی، این عدد را نشانه فاصله میان ظرفیتهای موجود و عملکرد واقعی کشور دانست.
او با اشاره به درآمدهای بالای کشورهای منطقه از گردشگری مذهبی گفت عربستان توانسته میلیاردها دلار از حج و عمره درآمد کسب کند و عراق نیز گردشگری مذهبی را به یکی از بخشهای مهم اقتصاد خود تبدیل کرده است؛ در حالی که ایران با وجود داشتن یکی از غنیترین منابع زیارتی، هنوز نتوانسته جایگاه متناسبی در این بازار پیدا کند.
یکی از مشکلات جدی این حوزه، نبود نظام آماری دقیق عنوان شده است؛ مسئلهای که باعث شده تصمیمگیری و برنامهریزی برای جذب گردشگران مذهبی با ابهام همراه باشد. کارشناسان معتقدند بدون شناخت دقیق بازار هدف، تعداد گردشگران، مسیرهای سفر و نیازهای آنان، توسعه گردشگری مذهبی امکانپذیر نخواهد بود.
هدف ۱۷ میلیون گردشگر خارجی؛ فاصله میان شعار و زیرساخت
علی دارابی، قائم مقام وزیر میراث فرهنگی نیز با اشاره به هدفگذاری برنامه هفتم توسعه برای جذب ۱۷ میلیون گردشگر خارجی، تأکید کرد تحقق این هدف نیازمند توسعه زیرساختهایی مانند هتل، حملونقل و ناوگان هوایی است.
چالش اصلی اینجاست که گردشگری مذهبی تنها با داشتن اماکن مقدس توسعه پیدا نمیکند. تجربه کشورهای موفق نشان میدهد کیفیت خدمات، سهولت دسترسی، اقامت مناسب، راهنمای گردشگری، امکانات شهری و نحوه برخورد با گردشگر، نقش تعیینکنندهای در انتخاب مقصد دارد.
به گفته کارشناسان، ضعف زیرساختها، نبود حملونقل مناسب، کمبود هتلهای استاندارد و امکانات اقامتی، یکی از موانع اصلی توسعه گردشگری مذهبی است.
گردشگری مذهبی؛ ظرفیتی که هنوز مدیریت نشده است
منصور علیمردانی، نماینده مجلس با اشاره به تنوع مذهبی و تاریخی ایران، بر ضرورت ترکیب سفر معنوی با تجربه گردشگری تأکید کرد. به گفته او، ایران میتواند با طراحی تورهای ترکیبی، زائر را به گردشگر تبدیل کند و حضور گردشگران را در تمام طول سال افزایش دهد.
با این حال، همچنان مشکلاتی مانند ضعف خدمات، نبود ساماندهی مناسب، کمبود زیرساختهای مالی و اقامتی و نبود آموزش کافی برای تعامل با گردشگران، مانع تبدیل شدن ایران به قطب گردشگری مذهبی منطقه شده است.
بازار جهانی زیارت در حال گسترش است و کشورهای مختلف برای تصاحب سهم بیشتری از آن رقابت میکنند. ایران اما در شرایطی که یکی از غنیترین منابع مذهبی و فرهنگی جهان را در اختیار دارد، همچنان با یک پرسش اساسی روبهروست: چرا کشوری با این حجم از ظرفیت، هنوز نتوانسته سهمی متناسب از بازاری را به دست آورد که دیگران از آن درآمد میلیارد دلاری کسب میکنند.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
