رئیس اتاق بازرگانی ایران با بازخوانی روند شکل‌گیری ساختار نوین صنعتی کشور اعلام کرد: زیرساخت‌های بنیادین صنایع مادر و پتروشیمی در دوره پس از جنگ تحمیلی و دولت سازندگی پایه‌گذاری شد و در دوره اصلاحات با تدوین استراتژی توسعه صنعتی ۲۰ ساله کشور توسط دانشگاه صنعتی شریف، جهش تاریخی را تجربه کرد. در مقطعی که ایران حتی واردکننده سیمان بود، با برنامه‌ریزی‌های کلان، صنایع سیمان، شیشه، خودروسازی، کاشی و سرامیک و صنایع غذایی به سطحی از خودکفایی و تولید رسیدند که امروز قابلیت رقابت با بازارهای بین‌المللی را دارند.
وی با اشاره به تداوم این مسیر در دولت کنونی و تلاش‌های وزیر صنعت، معدن و تجارت برای گسترش واحدهای تولیدی در سراسر کشور، یادآور شد: توسعه پایدار حاصل پیوند منسجم صنایع، فناوری، سرمایه‌گذاری، نیروی انسانی و مدیریت کارآمد است. اگر تجربیات گرانبهای صنعتی به نسل بعد منتقل نشود، بخش عمده‌ای از سرمایه‌های ملی به هدر خواهد رفت. نسل جدید اقتصاد ایران بیش از هر زمان به روایت‌های واقعی و بی‌واسطه از پیروزی‌ها، شکست‌ها، ریسک‌پذیری و عبور از موانع نیاز دارد.
علی اشرف افخمی مدیرعامل پیشین بانک صنعت و معدن نیز در این مراسم با تأکید بر اینکه پیشرفت هیچ کشوری تصادفی نیست و پشت هر شاخص اقتصادی تصمیم‌های درست نهفته است، گفت: اگر مدل توسعه تمدن‌ساز پتروشیمی در مناطقی مانند چابهار و مکران تکرار شود، ظرفیت صادرات پتروشیمی کشور از ۲۰ میلیارد دلار فعلی به ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار خواهد رسید؛ توسعه واقعی نیازمند گذر از بازی جمع‌صفر، استفاده از تجارب موفق جهانی و جسارت در تأمین مالی بین‌المللی است.
وی با اشاره به مفاهیم بنیادین حکمرانی خوب و توسعه اظهار داشت: از میان ده‌ها میلیارد انسانی که در تاریخ زیسته‌اند، تنها نام کسانی در حافظه تاریخ ماندگار می‌شود که برای زندگی خود رسالت و هدف تعریف کرده و اثری ماندگار بر جای گذاشته‌اند. توسعه حاصل تصمیم‌گیری‌های شجاعانه، نهادسازی‌های کارآمد و تربیت مدیران تحول‌آفرین است.
افخمی با اشاره به تجربه بیش از نیم قرن همکاری با مهندس محمدرضا نعمت‌زاده از دوران پیش از انقلاب تا دوران سازندگی، پتروشیمی و صنعت، افزود: بارزترین ویژگی مدیریتی ایشان تفکر بزرگ‌مقیاس بود. زمانی که در آغاز توسعه پتروشیمی، نگاه‌ها به پروژه‌های کوچک‌مقیاس محدود بود، با اصرار بر مقیاس‌های اقتصادی جهانی، مجتمع‌هایی با ظرفیت‌های میلیونی پایه‌گذاری شد که امروز بندر امام و عسلویه را به یک تمدن صنعتی و پیشران صادرات غیرنفتی تبدیل کرده است.
وی افزود: مهندس نعمت‌زاده با ایجاد اعتبار و اعتماد بین‌المللی توانست بزرگ‌ترین پروژه‌ها را فقط با تکیه بر فایننس خارجی و بدون ضمانت یا بودجه دولتی به سرانجام برساند. ما نیز در شرکت کشتیرانی با الگوبرداری از همین مدل و مهارت مذاکره، موفق شدیم بدون دریافت حتی یک ریال از دولت، با فایننس بین‌المللی ۴۴ فروند کشتی تجاری به ارزش چند میلیارد دلار را به ناوگان ملی اضافه کنیم و تمامی تعهدات مالی آن را نیز بدون هیچ بدهی تسویه کنیم.
راضیه علیرضایی، رئیس سابق سازمان صنعت، معدن و تجارت استان خراسان نیز در آیین رونمایی از کتاب «آقای مهندس»، گفت: نسل ما و تمام همکاران عرصه تولید، تمام زندگی، خانواده و جوانی خود را وقف استقلال صنعتی کشور کردند و شبانه‌روز در دورافتاده‌ترین پروژه‌ها نظیر فولاد سبزوار به جهاد صنعتی پرداختند.
وی با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد ساختار حاکمیتی نسبت به حضور زنان در عرصه‌های مدیریتی، افزود: زنان ایرانی در دانشگاه‌ها درس خوانده‌اند، کار کارشناسی، ساخت و مدیریت صنعتی را آموخته‌اند و کارآمدی خود را ثابت کرده‌اند. قرار دادن نام ۲ یا سه زن در کابینه یا انتصاب مشاوران فرمالیته، حلال مسائل نیست. تجربه بکارگیری من در خراسان نشان داد که مدیریت ارشد باید به زنان فرصت ابراز شجاعت، امکان رویارویی با ترس‌های مدیریتی و تکیه بر مشاوره و هدایت تیم‌های فنی با تجربه را بدهد تا خروجی مطلوب حاصل شود.
علیرضایی با ابراز نگرانی عمیق نسبت به شکاف نسلی در پذیرش هویت صنعتی ایران تأکید کرد: متأسفانه امروز نتوانسته‌ایم نسل جوان، دانشجویان و دختران دانشگاهی را قانع کنیم که ایران یک کشور صنعتی است. جوانان ما صنعتی بودن کشورهای همسایه را می‌پذیرند اما حسی به درک صنعتی بودن میهن خود را ندارند؛ در حالی که مدیران صنعتی ایران همواره در مراجع رسمی و فنی اروپا مورد احترام و اعتنای علمی بوده‌اند.
وی با تأکید بر اینکه صنعتی شدن ایران، برگی زرین از تاریخ تمدن معاصر کشور و ضامن استقلال ملی است، اظهار داشت: ما برای بقا و استقلال میهن، به یک بازتعریف جدی فرهنگی در حوزه صنعت و کارآفرینی نیاز داریم. تکریم مهندس نعمت‌زاده‌ها و بزرگان صنایع شیشه، فولاد، سیمان و آب، فراتر از تقدیر شخصی، احیای ارزش کارآفرینی و تزریق باور توانستن به نسل جوان است تا با عشق به ایران صنعتی، آینده را بسازند و چرخ توسعه کشور را شجاعانه به حرکت درآورند.
غلامحسین نوذری، وزیر پیشین نفت نیز در این مراسم با نقد رویکردهای محافظه‌کارانه در نظام اداری، الگوی مدیریتی نعمت‌زاده را نمادی از شجاعت در تصمیم‌سازی و تفویض اختیار دانست و گفت: توسعه، نتیجه مستقیم شجاعت در تصمیم‌گیری است، نه انباشت پرونده‌های اداری. ریشه عدم توسعه‌یافتگی در برخی از کشورهای نفتی نبود دولت‌های توانمند است. یک دولت موفق در شایسته‌سالاری، حاکمیت قانون و پاسخگویی خلاصه می‌شود.
وی با بیان خاطره‌ای از هفته‌های ابتدایی تصدی وزارت نفت گفت: در همان روزهای نخست، در جلسه شورای معاونین به مدیران اعلام کردم هرآنچه از اختیارات وزیر برای پیشبرد پروژه‌ها در حوزه‌های تخصصی نیاز دارید، مکتوب کنید. درخواست‌های برخی مدیران بیش از دو سه مورد نبود اما لیست درخواست‌های آقای نعمت‌زاده به ۲۰ مورد رسید و من با همه آنها موافقت کردم؛ چرا که تفویض اختیار به معنای اعتماد به کارشناس و پذیرش مسئولیت است.
نوذری افزود: در طول دوران مدیریتم شاهد بودم که گاهی رده‌های بالاتر اجرایی، اختیارات بدنه کارشناسی را به خود اختصاص می‌دادند که این امر منجر به کندی تصمیم‌سازی و در نهایت شکست در تصمیم‌گیری می‌شود. مهندس نعمت‌زاده هم تصمیم‌ساز بود و هم تصمیم‌گیر، و این دوگانگی صحیح، مسیر توسعه را هموار می‌کرد.
وزیر پیشین نفت با دفاع از پروژه‌های زیرساختی دوران خود و نعمت‌زاده، به اثرات ملموس اجرای کارت سوخت اشاره کرد و یادآورشد: با اجرای این طرح، مصرف بنزین در هفته اول از ۸۵ میلیون لیتر به ۶۲ میلیون لیتر رسید. این طرح به منزله شناسنامه‌دار کردن ناوگان حمل‌ونقل کشور و ابزاری برای مدیریت بحران‌های امنیتی است به‌طوری که در چند مورد، سرقت اتومبیل‌ها از طریق ردیابی سوخت‌گیری در شبکه کارت هوشمند کشف شد.
وی با یادآوری زمستان سخت سال ۸۶ که دمای برخی استان‌ها به منفی ۴۰ درجه رسید، گفت: اگر زیرساخت‌های پالایشگاهی که در آن دوره بنا نهاده شد، وجود نداشت، به دلیل قطع گاز وارداتی از ترکمنستان دچار فروپاشی شبکه می‌شدیم. پروژه‌هایی مانند ستاره خلیج فارس که امروز ۴۰ تا ۴۵ میلیون لیتر بنزین کشور را تأمین می‌کند، در آن زمان فقط یک نقشه روی کاغذ بود، اما با شجاعت اجرایی، عملیاتی شد.
محمدرضا نعمت‌زاده نیز در آیین رونمایی از کتاب «آقای مهندس» با بازخوانی فراز و فرودهای مدیریتی خود، اساس توسعه را باور به امکان‌پذیر بودن دانست و گفت: درس بزرگ امام خمینی(ره) به ما این بود که در مسیر انقلاب و ساختن کشور، بن‌بستی وجود ندارد. اگر مدیری به پروژه‌ای اعتقاد داشته باشد و آن پروژه در راستای منافع ملی باشد، تمامی سدها قابل شکستن است. در تمام این سال‌ها، هر زمان پروژه‌ای را برای توسعه کشور پیشنهاد دادم و تصمیم‌سازی دقیق انجام شد، با بن‌بست مواجه نشدم. مسئولان دولتی و بدنه کارشناسی، وقتی دیدند که کار به نفع مردم است، حمایت کردند.
وی با نقد رویکرد برخی دستگاه‌های نظارتی که بدون درک فضای عملیاتی صنعت، مانع‌تراشی می‌کنند، یادآورشد: گاهی اوقات برخوردها ناشی از نداشتن آگاهی نسبت به فضای صنعتی است. مدیران نظارتی باید در میدان حضور یابند تا بفهمند در پروژه‌های پیچیده پتروشیمی یا پالایشگاه‌ها، تصمیم‌گیری لحظه‌ای چقدر حیاتی است. نمی‌شود از راه دور برای صنعت تصمیم گرفت. مدیریت یک هنر است که با خواندن کتاب‌های کلاسیک به تنهایی حاصل نمی‌شود. برای ساختن ایران، باید شجاعت پذیرشِ مسئولیت را داشت. اگر مدیر بترسد و تصمیم نگیرد، کشور درجا می‌زند.
نعمت‌زاده افزود: من به عنوان کسی که دهه‌ها در این مسیر قدم زده‌ام، به این نتیجه رسیده‌ام که تنها راه مقابله با سختی‌ها، تکیه بر کار کارشناسی، شفافیت و البته شجاعت در عبور از موانع اداری است. مجموعه خاطرات و تجربیاتم را به‌زودی در قالب یک دفترچه راهنما برای مدیران آینده تدوین خواهم کرد تا سندی برای تداوم مسیر توسعه، دور از هیاهوهای غیرسازنده باشد.
امید انکه قهرمانان صنعت فراموش نشوند