سرانجام انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا نیز برگزار شد اگرچه کماکان در زمان نگارش این گزارش، روشن نیست شهروندان آمریکایی چه تصمیمی برای 435کرسی مجلس نمایندگان و 35کرسی از 100کرسی مجلس سنا خواهند گرفت اما از اینجا که ما به تحولات می‌نگریم، نفس برگزاری انتخابات نیز به‌تنهایی به این معناست که محاسبات سیاسی و نظامی کاخ‌سفید در آستانه تعیین‌تکلیف قرار گرفته و دونالدترامپ باید ظرف همین یکی، دو روز پیش‌رو درمورد جنگ یا صلح با ایران تصمیم‌گیری کند. چه آنکه با پایان این انتخابات، آن محدودیت زمانی غیررسمی و ناگفته‌ای که رییس‌جمهوری آمریکا برای پرهیز از حمله نظامی تازه به ایران مدنظر داشت، عملا از میان رفته و احتمال ازسرگیری جنگ بیش از گذشته مطرح است اما واقعیت این است که همزمان نشانه‌هایی از افزایش امیدواری‌ها به احیای مذاکرات و دستیابی به توافق نیز به چشم می‌خورد و برخلاف فضای ناامیدکننده هفته‌های گذشته، به نظر می‌رسد هنوز فرصت‌هایی برای خروج از این وضعیت بلاتکلیف «نه جنگ، نه صلح» وجود دارد.
افزایش امیدواری به توافق در آستانه انتخابات کنگره
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، طی هفته‌های گذشته، به‌ویژه همزمان با نزدیک‌شدن به انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، نگرانی‌ها درباره بازگشت جنگ افزایش یافته بود اما تحولات این یکی، دو هفته گذشته نشان می‌دهد که دست‌کم بخشی از بازیگران موثر در این بحران، بار دیگر به‌طورجدی در مسیر احیای دیپلماسی گام برداشته‌اند. نشست چهارجانبه امنیتی تهران با حضور مقام‌های ارشد ایران، ترکیه، پاکستان و عربستان‌سعودی که به «وصل» معروف شد، یکی از نخستین نشانه‌های این تحرکات تازه بود؛ نشستی که اگرچه درظاهر با محوریت مسائل امنیتی منطقه برگزار شد اما در شرایطی که پاکستان و قطر در ماه‌های گذشته نقش مهمی در انتقال پیام‌ها و میانجیگری میان تهران و واشنگتن ایفا کرده‌اند، نمی‌توان اهمیت آن را در چارچوب تلاش‌های منطقه‌ای برای مهار بحران نادیده گرفت.
همزمان سفر مسعود پزشکیان به مسکو به‌فاصله یکی، دو روز پس از نشست «وصل»، فرصتی دیگر برای رایزنی‌های دیپلماتیک فراهم کرد. سفری که در آن رییس‌جمهور ایران با سران روسیه و قطر نیز دیدار کرد آن‌هم در شرایطی که روسیه طی هفته‌های گذشته تلاش کرده نقشی فعال‌تر در میانجیگری میان تهران و واشنگتن برعهده بگیرد و قطر نیز اگر نگوییم مهم‌ترین کانال ارتباطی دوطرف بوده، باید اذعان کنیم که یکی از مهم‌ترین کانال‌های ارتباطی تهران و واشنگتن به‌شمار می‌رود. جالب آنکه در ادامه آشکار شد که درست در همان روزی که همه نگاه‌ها به حضور سران امنیتی ترکیه، پاکستان،عربستان‌سعودی و ایران بود که در تهران با یکدیگر دیدار کردند، یک هیات دیپلماتیک قطری نیز بی‌سروصدا مشغول رایزنی با دیپلمات‌های ایرانی بود؛ مذاکراتی که در انتهای هفته گذشته، با بازگشت هیات قطری به تهران با جدیت دوچندان دنبال شد و زمینه‌ساز شکل‌گیری سه‌روز مذاکره فشرده در تهران و دوحه و متعاقبا طرحی تازه برای توافق ایران و آمریکا شد؛ طرحی که در مرحله نخست دستیابی به توافقی ایران و آمریکا را از هفت‌روزی که ایران در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد کرده بود، به پنج‌روز کاهش داد و سرانجام نیز این بازه زمانی را به تنها دو روز رساند تا مگر بدین‌ترتیب، انگیزه رهبران ایران و آمریکا برای توافق را افزایش دهد. تحولاتی که به‌ویژه از آنجا که همزمان بود با انتشار خبر نامه جی‌دی ونس به محسن رضایی امیدواری نسبت به گشایش جدی در این بن‌بست چندماهه را افزایش داد آن‌هم در حالی که بنابراذعان دبیر شورای‌عالی امنیت ملی ایران، نامه اخیر ونس نسبت به نامه چندماه پیش ترامپ، لحنی متفاوت و امیدوارکننده داشته است.
البته مذاکرات دوحه در نهایت بدون دستیابی به توافق نهایی پایان یافت و هنوز هم اختلافات بسیاری میان دوطرف وجود دارد اما انتشار خبر «گردش پیش‌نویس توافق» به نقل از رویترز و متعاقبا تقویت احتمال ادامه مذاکرات نشان می‌دهد که دست‌کم مسیر دیپلماسی هنوز مسدود نشده و می‌توان امیدوار بود در بازه زمانی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا، به‌جای جنگ احتمالی، شاهد توافق یا حتی صلحی فراتر از انتظار باشیم به‌ویژه آنکه دونالد ترامپ حالا با لحنی امیدوارانه‌تر از گذشته درباره امکان دستیابی به توافق با ایران صحبت می‌کند و جی‌دی ونس نیز از پیشرفت مذاکرات و امیدواری به حصول توافق سخن گفته است. همزمان در تهران نیز در حالی که عباس عراقچی و برخی دیگر از مقام‌های دیپلماتیک از ادامه رایزنی‌ها خبر داده‌اند، مسعود پزشکیان پیوسته بر ضرورت حل‌وفصل اختلافات از مسیر گفت‌وگو و پایان دادن به وضعیت بلاتکلیف کنونی تاکید دارد.
عبور از وضع «نه جنگ، نه صلح؛ از دستور رهبر شهید تا تاکید رهبر جدید
البته تاکید پزشکیان بر ضرورت خروج از وضعیت «نه‌جنگ، نه‌صلح» موضوع تازه‌ای نیست و رییس‌جمهور طی چند ماه گذشته بارها و در بزنگاه‌های گوناگون به این مساله اشاره کرده است. پزشکیان نخستین‌بار در مراسم یادبود رهبر شهید در ۲۰ خردادماه، با اشاره به گفت‌وگوهای خصوصی خود با ایشان، اعلام کرد که پایان دادن به این وضعیت بلاتکلیف از جمله تاکیدات اصلی رهبری شهید بوده است. پزشکیان پس از آن نیز دست‌کم شش‌نوبت دیگر در مناسبت‌ها و موضع‌گیری‌های گوناگون خود، با یا بدون اشاره به تاکید رهبر پیشین، از ضرورت پایان دادن به این وضعیت سخن گفت و درست یک‌هفته پیش، در جریان نشست هفتگی هیات‌دولت در ۲۷مهرماه برای نخستین‌بار، ضرورت پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» را مستند به دستور رهبری کنونی مطرح کرد. جالب آنکه همان روز در جریان انتشار خبر دیدار محسن رضایی با رهبری نیز به این دستور ویژه اشاره شد.
همه مخالفان داخلی و خارجی خروج از بن‌بست «نه جنگ، نه صلح»
در شرایطی که رییس‌جمهور طی ماه‌های گذشته بارها از ضرورت مذاکره و حل‌وفصل اختلافات با آمریکا سخن گفته و نه‌تنها در سفر به نیویورک و دیدارها و گفت‌وگوهای دیپلماتیک خود بر آمادگی ایران برای توافق تاکید کرده بلکه حالا حتی به نظر می‌رسد، این مطالبه در سطح عالی تصمیم‌گیری کشور نیز موردتاکید قرار گرفته، کماکان هم از داخل و هم از خارج کشور، مخالفت‌ها و حتی کارشکنی‌ها در این راستا ادامه دارد. در داخل، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها، افزایش تحرکات جریان‌های تندرو مخالف مذاکره و توافق است؛ جریان‌هایی که طی ماه‌های گذشته به‌ویژه پس از شکست تفاهمنامه اسلام‌آباد، تلاش کرده‌اند هرگونه تحرک دیپلماتیک را به‌عنوان عقب‌نشینی یا سازش جا بزنند و با افزایش هزینه سیاسی مذاکرات، عملا میدان عمل دولت و دستگاه دیپلماسی را محدود سازند.
این در حالی است که طی روزها و هفته‌های گذشته این تلاش‌ها هم با جدیتی بیش از پیش و هم به‌مراتب منسجم‌تر از گذشته دنبال می‌شود. چنانکه حالا شاهدیم تندروها و طیف‌های گوناگون مخالف دولت و مذاکره در یک تقسیم‌کار نانوشته، تمامی ظرفیت‌ها و تریبون‌های موجود را از مجلس و دیگر نهادهای حاکمیتی تا صداوسیما، خطبه‌های نمازجمعه و البته تجمع‌های شبانه به‌کار گرفته‌اند و قصد دارند در یک به‌اصطلاح «پرش سه‌گام»، ابتدا زمینه خروج از NPT را فراهم کنند، سپس به‌سوی «تغییر دکترین هسته‌ای» پیش بروند و درنهایت نیز با «ساخت بمب اتم» کار را یکسره کنند و امکان هرگونه مذاکره را حتی در آینده‌هایی دور، از اساس نابود کنند. آنها در این مسیر تا آنجا پیش رفته‌اند که بدون آنکه سند و مدرکی ارائه کنند، مدعی شده‌اند که بیش از ۷۰درصد ایرانیان خواستار حرکت به‌سوی «ساخت بمب اتم» هستند!
جالب آنکه همین دیروز ابراهیم شیرعلی، رییس مرکز افکارسنجی ایسپا با رد این ادعاها و تاکید بر اینکه «اساسا چنین نظرسنجی‌ای را ندیده»، گفت: «اگر کسی مدعی است که ۷۰درصد مردم پیش از جنگ ۴۰روزه با ساخت بمب اتم موافق بوده‌اند، باید مشخص کند این آمار براساس کدام نظرسنجی به‌دست آمده است.» رییس ایسپا همچنین خواستار ارائه جزئیات نظرسنجی مورداستناد شد و گفت: «برای ارزیابی چنین ادعایی باید مشخص باشد، نظرسنجی را چه نهادی انجام داده، جامعه آماری آن چه کسانی بوده‌اند و پرسش‌ها با چه روشی مطرح شده‌اند.»
با این همه این تنها تندروهای داخلی نیستند که به شیوه‌های گوناگون سعی دارند امکان هرگونه مذاکره را نابود کنند و همزمان در خارج از کشور نیز جریان‌هایی در همین راستا گام برمی‌دارند. بنیامین نتانیاهو و جریان‌های تندروی اسرائیل و آمریکا که همواره از مخالفان اصلی هرگونه توافق میان تهران و واشنگتن بوده و هستند، طی هفته‌های گذشته تلاش کرده‌اند با برجسته‌سازی تهدید هسته‌ای ایران و تاکید بر ضرورت ادامه فشار نظامی، مانع از شکل‌گیری توافق شوند.
چالش‌های عبور از بلاتکلیفی «نه جنگ، نه صلح» به‌روایت غلامعلی جعفرزاده‌ایمن‌آبادی
در شرایطی که به هر حال بخشی از مشکلات ناشی از تلاش‌ها و فشارهای خارجی است، غلامعلی جعفرزاد ایمن‌آبادی، نماینده ادوار مجلس معتقد است که ما طبیعتا ابتدا باید به آن بخشی از چالش‌ها که قادر به تاثیرگذاری بر آنها هستیم، بپردازیم و بر این اساس، اتفاقا ابتدا باید جلوی این سنگ‌اندازی‌ها و کارشکنی‌های داخلی در مسیر مذاکرات و توافق را بگیریم. او که در این رابطه با «جهان‌صنعت» گفت‌وگو می‌کرد، می‌گوید: «مهم‌ترین یا دست‌کم نخستین اقدامی که باید انجام شود، این است که اجازه ندهیم هرکسی از راه رسید، درباره این مسائل خطیر و پیچیده که به امنیت ملی مملکت گره‌خورده، اظهارنظر کند.»
بعضی مواضع عملا به این معناست که حمله آمریکا به ایران درست بوده است!
این نماینده ادوار مجلس با تاکید بر اینکه «بحث هسته‌ای ـ چه وقتی صحبت از خروج از NPT یا تغییر دکترین هسته‌ای می‌شود و چه طبیعتا وقتی صحبت از ساخت بمب اتم به میان می‌آید ـ یک بحث است»، خواستار آن شد که «کسانی که در این زمینه‌ها مسوولیت ندارند، سکوت کنند.» او با اشاره به برخی مصادیق این دخالت‌ها یادآور شد: «چندی پیش یک نفر گفته بود که ما همه امکانات و شرایط لازم برای ساخت بمب اتم را آماده کردیم و هر وقت بخواهیم، می‌توانیم ظرف مدتی کوتاه در این راستا گام برداریم! حال آنکه این سخنان صرف‌نظر از اینکه با چه هدف و انگیزه‌ای مطرح شده بود، عملا به دشمن و جامعه جهانی این پیام را مخابره کرد که کار درستی کردید که به ظن ساخت تسلیحات هسته‌ای به ایران حمله کردید!»
باید با کسانی که حرف مفت می‌زنند برخورد شود
جعفرزاده‌ایمن‌آبادی همچنین با تاکید بر اینکه مسوولیت ایراد خطبه‌های نماز جمعه یا حتی نمایندگی مجلس با مسوولیت اداره مسائل خطیر امنیتی همچون بحث هسته‌ای متفاوت است، گفت: «در مباحث امنیتی، فقط رهبری، رییس‌جمهور، شورای‌عالی امنیت ملی و نهادهای مسوول در این حوزه، حق و اجازه اظهارنظر دارند. بنابراین درخواستم این است کسانی که در این حوزه‌ها مسولیت ندارد، حرف بیهوده نزنند.»
او همچنین به یکی از دیگر مصادیق و نمونه‌های این‌دست اظهارات هزینه‌ساز اشاره کرد و گفت: چند سال پیش، در زمانی که رهبری شهید هنوز در قید حیات بودند، امام‌جمعه‌ای گفته بود عملیات هفتم‌اکتبر به فرماندهی رهبری انجام شده و با همین اظهارنظر بی‌اساس، هزینه سنگینی بر ایران و ایرانیان تحمیل کرد!» جعفرزاده‌ایمن‌آبادی با لحنی کنایه‌آمیز ادامه داد: «مشکل ما این است که یک عده پیوسته درباره تمامی مسائل یا حرف مفت می‌زنند یا مفت و البته به سود دشمن حرف می‌زنند بنابراین باید گفت که آقایان از حرف مفت زدن و مفت حرف زدن، دست بردارند!»
کاش فتوا می‌دادند که هیچ‌کس درباره مسائل اتمی و امنیتی اظهارنظر نکند
این نماینده ادوار مجلس همچنین از این فراتر رفت و خواستار برخورد قضایی با کسانی شد که به‌گفته او، برای کشور و مردم هزینه تولید می‌کنند. او همچنین گفت: «کاش فتوایی داده می‌شد که هیچ‌کس درباره مسائل اتمی و مسائلی که اینچنین به امنیت ملی کشور گره خورده، اظهارنظر نکند.» او همچنین با انتقاد از اظهارات هفته گذشته خطیب موقت نمازجمعه پایتخت تاکید کرد: «معلوم نیست براساس چه مستنداتی ادعا می‌کنند که ۷۰درصد مردم خواستار ساخت بمب اتم یا تغییر دکترین هسته‌ای هستند. البته ممکن است این ادعا را برفرض براساس همان کسانی که پای خطبه‌های نمازجمعه نشسته‌اند، مطرح کرده باشند اما خب ۹۰درصد مردم که اصلا به نمازجمعه نمی‌روند پس نمی‌شود اینطور صحبت کرد. باید توجه داشته باشیم که این کشور بیش از ۹۰میلیون شهروند دارد، نه ۳، ۴میلیون نفر و اکثریت قاطع ایرانیان به هیچ عنوان دنبال هزینه بیشتر نیستند.» جعفرزاده‌ایمن‌آبادی با تاکید بر اینکه ارائه چنین پیام‌هایی فارغ از اینکه در مغایرت تام و تمام با خواست اکثریت ملت است، همچنین به این دلیل که علیه منافع ملی کشور است نیز نادرست است. او توضیح داد: «ما باید بر حرف‌مان پافشاری کنیم و بگوییم که این آمریکایی که یک زمان با این ادعای کذب که عراق دارای سلاح‌های شیمیایی و کشتار جمعی است، به عراق حمله کرد و همین اواخر هم با دروغی مشابه درباره قاچاقیان مواد مخدر و انسان، رییس‌جمهور ونزوئلا را ربود، حالا در حال دروغگویی درباره برنامه هسته‌ای ایران است. ما باید بر این واقعیت که ماهیت برنامه هسته‌ای کشورمان صلح‌آمیز است، تاکید کنیم تا دست‌مان در جامعه جهانی پر باشد، نه اینکه به دروغ برای خود ایجاد هزینه کنیم!»
پزشکیان باید با گفت‌وگو با رهبری به بن‌بست «نه جنگ، نه صلح» پایان دهد
جعفرزاده‌ایمن‌آبادی همچنین با انتقاد نسبت به تحولات پس از امضای تفاهمنامه اسلام‌آباد و همچنین طی روزهای گذشته، در پی توفیق نسبی در مذاکرات ایران و قطر شاهد بودیم، گفت: «متاسفانه پس از تفاهمنامه اسلام‌آباد که دست‌کم تا ۷۰درصد به سود ایران بود و منافع ما را تا حد بسیار چشمگیری تامین می‌کرد، به سه‌کشتی حمله شد و در این چند روز گذشته نیز باز شاهد بودیم، بلافاصله پس از انتشار اخبار امیدبخش درباره مذاکرات سه‌روزه ایران و قطر، به یک کشتی قطری حمله شد.» این نماینده ادوار مجلس به نقش رییس‌جمهوری در راستای مدیریت اوضاع نیز تاکید کرد و گفت: «مردم از رییس‌جمهور انتظار دارند این مشکل را حل کند. طی چندین ماه گذشته کشور کاملا تعطیل است و همه منتظرند که چه خواهد شد. آقای پزشکیان باید بنابر همان وعده‌هایی که داده، گام بردارد و با گفت‌وگو با رهبری، برای حل این مشکلات تلاش کند و ایران را از این بلاتکلیفی در بن‌بست «نه جنگ، نه صلح» نجات دهد.»
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
