در عصر جاسوسی هوش مصنوعی، برنده کسی است که بیل و کلنگ می‌سازد!

دکتر مجید سجادی پناه با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : راز قدرت در جنگ اطلاعاتی آینده، شاید نه در اختیار داشتن جاسوس‌ها، بلکه در ساختن ابزارهایی باشد که جاسوس‌ها بدون آن‌ها هیچ کاری نمی‌توانند انجام دهند.
در روزگار تب طلا در آمریکا، هزاران نفر راهی معادن شدند تا ثروت افسانه‌ای به دست آورند. بسیاری شکست خوردند، برخی جان خود را از دست دادند و عده‌ای هم به ثروت رسیدند؛ اما در این میان، گروهی هوشمندانه‌تر عمل کردند. آن‌ها به جای رفتن به معادن، بیل، کلنگ، چراغ و تجهیزات استخراج می‌ساختند و به جویندگان طلا می‌فروختند. منطقشان ساده بود: مهم نبود کدام معدن طلا بدهد و کدام جوینده موفق شود؛ همه برای استخراج به ابزار نیاز داشتند.
امروز جهان اطلاعات و جاسوسی در آستانه تکرار همان داستان است؛ با این تفاوت که این بار به جای طلا، داده، الگوریتم و دسترسی اطلاعاتی موضوع رقابت است. ما وارد عصر «جاسوسی تقویت‌شده با هوش مصنوعی» شده‌ایم؛ عصری که در آن هوش مصنوعی می‌تواند سرعت تحلیل انبوه اسناد، کشف الگوهای پنهان، شناسایی شبکه‌های ارتباطی و پیش‌بینی رفتار بازیگران را به شکل چشمگیری افزایش دهد.
اما یک نکته مهم وجود دارد: همه نگاه‌ها به شرکت‌هایی دوخته شده که مدل‌های هوش مصنوعی می‌سازند؛ درحالی‌که متخصصان امنیتی باید به لایه‌ای عمیق‌تر نگاه کنند: چه کسانی ابزارها، داده‌ها و زیرساخت‌هایی را فراهم می‌کنند که این مدل‌ها را به قابلیت عملیاتی تبدیل می‌کند؟
در جنگ اطلاعاتی، ویترین را همه می‌بینند؛ اما قدرت واقعی اغلب در پشت صحنه شکل می‌گیرد.
چهار قلمرو در این رقابت اهمیت ویژه دارند:
۱. کشف آسیب‌پذیری‌های ناشناخته
سامانه‌هایی که ضعف‌های امنیتی را پیش از آنکه مهاجمان از آن‌ها سوءاستفاده کنند، شناسایی می‌کنند. در دنیای اطلاعات، شناخت یک شکاف امنیتی می‌تواند تفاوت میان پیشگیری از بحران و گرفتار شدن در آن باشد.
۲. هوشمندی تهدیدات
داده‌هایی که به نهادهای امنیتی کمک می‌کنند بدانند چه تهدیدی در حال شکل‌گیری است، منشأ آن کجاست و چه زیرساخت‌هایی ممکن است هدف قرار گیرند. ارزش این قابلیت فقط در حجم داده نیست؛ در تبدیل داده‌های پراکنده به هشدارهای قابل اقدام است.
۳. شناخت و ترسیم شبکه‌های دیجیتال
توانایی شناخت ارتباطات، وابستگی‌ها، نقاط تمرکز و مسیرهای انتقال اطلاعات در شبکه‌های دیجیتال. در این قلمرو، شناخت ساختار شبکه گاهی از شناخت یک فرد یا یک بازیگر منفرد مهم‌تر است.
۴. حفاظت و تاب‌آوری زیرساخت‌های حیاتی
بانک‌ها، شبکه انرژی، ارتباطات، حمل‌ونقل و تأسیسات صنعتی، همگی به سامانه‌هایی نیاز دارند که بتوانند حملات را شناسایی کنند، از گسترش آن‌ها جلوگیری کنند و در صورت وقوع اختلال، خدمات حیاتی را حفظ کنند.
اما چرا این لایه‌ها اهمیت راهبردی بیشتری پیدا می‌کنند؟
نخست، چون وابسته به یک بازیگر خاص نیستند. دولت‌ها، شرکت‌ها و نهادهای امنیتی، صرف‌نظر از اینکه در کدام رقابت پیروز شوند، به زیرساخت‌های اطلاعاتی و امنیتی نیاز دارند.
دوم، ورود به این حوزه آسان نیست. دانش تخصصی، داده معتبر، نیروی انسانی باتجربه، اعتماد سازمانی و آزمون‌های طولانی‌مدت، موانع بزرگی ایجاد می‌کنند.
سوم، نیاز به این قابلیت‌ها مقطعی نیست. ممکن است یک عملیات اطلاعاتی پایان یابد، یک فناوری از دور خارج شود یا یک مدل هوش مصنوعی جای خود را به مدل دیگری بدهد؛ اما نیاز به شناخت تهدید، حفاظت از شبکه و تحلیل اطلاعات باقی می‌ماند.
درس راهبردی برای کشورها
کشوری که صرفاً به خرید مدل‌های هوش مصنوعی یا استفاده از ابزارهای آماده بسنده کند، ممکن است در ظاهر وارد رقابت شده باشد، اما همچنان به دیگران وابسته بماند.
مسئله اصلی، ساختن یک زنجیره بومی و قابل اعتماد از داده، پردازش، تحلیل، کشف تهدید و حفاظت زیرساختی است؛ زنجیره‌ای که در شرایط بحران نیز از کار نیفتد.
در واقع، مسئله فقط داشتن هوش مصنوعی نیست؛ مسئله داشتن استقلال اطلاعاتی و توان تصمیم‌گیری در لحظه بحران است.
بنابراین
در تب طلای قرن نوزدهم، بسیاری به دنبال معدن بودند؛ اما عده‌ای فهمیدند که آینده در دست کسانی است که ابزار استخراج را می‌سازند.
امروز نیز در تب هوش مصنوعی، همه درباره مدل‌های بزرگ، جاسوس‌های دیجیتال و عملیات‌های پیچیده صحبت می‌کنند؛ اما شاید مهم‌ترین پرسش این باشد:
چه کسی ابزار دیدن، شنیدن، تحلیل کردن و محافظت کردن را در اختیار دارد؟
زیرا در جنگ اطلاعاتی آینده، ممکن است جاسوسان صحنه را فتح کنند؛ اما این سازندگان زیرساخت‌های اطلاعاتی هستند که قواعد بازی را تعیین می‌کنند.
در رقابت هوش مصنوعی، فقط به دنبال شکارچیان آینده نباشید؛ سازندگان ابزار شکار را هم بشناسید.

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

ع