ارزش و جایگاه سخن

استاد رسول خان امین با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : اصولاً گفتار عبارت است از بیان معنی و مفهوم به کمک الفاظ؛ یعنی گویشور، مفاهیمی را که در ضمیر خود دارد در قلب الفاظ و واژه‏گان ریخته و آن را بیان می‌دارد؛ یعنی حرکت از معنا به لفظ. متکلمین می‌گویند آنچه مقدم و برتر است، معناست نه لفظ. در حقیقت واژه کوچک‏ترین واحد بامعنای زبان، سنگ‏پایه‏ی اساسی در تأمین ارتباط میان آدمیان و یک عنصر سحرآمیز در افاده و انتقال فکر و احساس به دیگران می‏باشد؛ عنصر سحرآمیز بدین معنا که در عرصه‏های گوناگون زمانی یک واژه کار یک جمله، یک پاراگراف و یا چند جمله را می‏کند، محض یک واژه قلبی را می‏آزارد و نفرین بار می‏آورد و یا فقط یک واژه بابی از شادی و سرور را به‏روی دیگران می‏گشاید.
در تاریخ بشریت بسا دیده‌شده است که با یک واژه تنی برباد رفته و یا با یک واژه سری سزاوار تاج افتخار گشته است، در هر زبانی هستند واژه‏های که سعد و یا نحس تلقی می‏شوند، مانند واژه‏ی سی‏و‏نه.
تداوی روانی از طریق واژه یگانه وسیله‏ی مؤثر برای یک روان‏شناس در عرصه کار اوست؛ قدرت سحرآمیز واژه در هپنوتیزم واضحاً قابل‌درک است؛ در اسلوب‏شناسی بخش بزرگ پژوهش را واژه احتوا می‏کند، در این ساحه انواع به‏خصوص، مشخص و طرز کاربرد ویژه واژه‏ها موردتوجه و قابل‌تعبیر و نتیجه‏گیری است. این چیدمان و کاربرد ویژه‏ی واژه‌ها است که گاهی شخصی دارای سبک سخنوری تأثیرگذار را از آن خود می‏کند؛ گویی واژه‏گان در دست‏شان چون موم است که به هر نحوی خواسته باشند می‏توانند ناب‏ترین و دل‏انگیزترین معانی را در لباس واژه درآورند.
اگر واژه نبود دردها ناشناخته می‏ماند؛ و طبیب درمانده از تشخیص. در نبود واژه نه اشیا نامی داشت و نه پدیده‏ها پیامی؛ واژه اصولاً معرف شخصیت و نماینده پایه‌ومایه گوینده است. به قول محمدرضا شفیعی کدکنی در آغاز واژه بود و واژه نزد خداوندﷻ به فحوای آیات قرآن کریم مقام والای انسان آنگاه تثبیت شد که اسما را آموخت و اشیا را در قالب واژه‏ها به فرشتگان عرضه کرد پس باید به واژه جداً اعتنا کرد و آن را شناخت. الفاظ را بشر برای مفاهیم وضع نموده‌اند؛ و اساس پیدایش زبان را همین وضع اولیه واژه‏گان توسط مردمان در طول تاریخ می‌دانند. حال این وضع واژه می‌تواند «تعیینی» باشد یا «تعیُّنی».

اقسام وضع واژه‏گان:

الف. وضع تعیینی: به این صورت است که فرد یا افرادی، واژه‌ای را در ازای مفهومی تعیین کنند. به مفهومی که واژه‌ای برایش تعیین می‌شود نیز «ما وُضِع لُه» اطلاق می‌گردد؛ مانند نام بسیاری از اشیا و کالاها که سازنده آن یا دیگری برایش لفظی معین کرده و آن کالا را بانامی که خود بر آن نهاده به دیگران عرضه می‌کند و پس‌ از آن‏که استعمال واژه در معنای موردنظر فراگیر شد، به‌مجرد شنیدن آن لفظ، ما وُضِعَ لُه یا همان مفهوم اولیه به ذهن انسان متبادر می‌شود.
ب. وضع تعیُّنی: در این حالت فرد یا گروه خاص در تعیین واژه‌ها، دخالت مستقیم ندارند؛ بلکه به‌تدریج و ضمن یک سیر تاریخی آرام، واژه‌ای برای مفهومی، معین می‌شود و واضع اولیه‌ای برای این دسته از واژه‌ها شناخته نمی‌شود.
مانند واژه‌هایی که مردم برای بسیاری از مکان‌ها می‌شناسند؛ مثلاً نام‎های بسیاری از روستاها و محل‌های قدیمی شهرها به همین شکل است؛ یعنی کسی برای نخستین بار و بدون قصد تعیین، واژه‌ای را در مفهوم موردنظر استعمال می‌کند و بعداً استعمال واژه فراگیر شده و معنای آن برای همه یکسان می‌گردد و یا مانند وضع واژه «سیاره» برای موتر. عرب‌ها از قدیم‌الایام به اسب تندرو و هر چیز تند رونده‌ای «سیاره» می‌گفتند؛ بعدها موتر به جهان عرضه شد، بدون این‏که قصد وضع و تعیین واژه داشته باشند؛ و به‌محض دیدن آن و به سبب تندروی‌اش به آن نیز سیاره گفتند و کم‌کم استعمال این واژه در معنای موتر، فراگیر شد. به‌گونه‌ای که اکنون با شنیدن واژه سیاره آنچه در ذهن هر شنونده‌ای می‌رسد، موتر است نه اسب تندرو.
حال بشر با استفاده از همین گنجینه واژه‏گان و الفاظ صحبت می‌کند؛ و با دیگران ارتباط برقرار می‌نماید. حالا وقتی ارزش و اهمیت و تأثیرگذاری واژه‏گان را دانستیم نیاز است تا دایره واژه‏گان خود را تقویت کنیم و واژه‏گان را درست تلفظ کنیم.

تلفظ درست واژه‏ها
اگر هدف ما این است که بیان خوبی داشته باشیم و بهترین اثرگذاری را روی مخاطب داشته باشیم باید کلمه‎ها یا واژها را واضح و به‏درستی بیان کنیم. لازم است این‏که بتوانیم واژه‏ها را خوب بیان کنیم این است که دهان ما در حین صحبت کردن کاملاً باز و بسته شو تا بتوانیم واژه‎ها را به‏درستی بیان کنیم.

اگر به دهان مجریان و گویندگان حرفه‌ای حین صحبت کردن توجه کنیم متوجه می‏شویم که آن‏ها در حین صحبت کردن دهان‎شان را کاملاً باز و بسته می‏کنند، لغت‎ها را به‏درستی بیان می‏کنند. یکی از خوبی‏های این کار این است که اگر مخاطب صدای ما را هم به‏خوبی نشود با لب‏خوانی می‏تواند به‌منظور ما پی ببرد.

دایره واژه‏گان
راه‏کارهای بسیار برای گسترش دایره لغت‎ها یا واژه‏گان ازجمله یادگیری اصطلاحات و عبارت مخصوص درزمینة شغل خودمان وجود دارد. یکی از بهترین راه‏ها جست‏وجو در انترنت برای یافتن کلمه‎های تخصصی کسب‎وکارمان است. نکته مهم در گسترش دایره لغات استفاده از کلمه‎های به‏روز و جدید در صحبت‏های‏مان است و لازمه آن مطالعه و یادگیری مداوم است. وقتی واژه یا عبارتی در کسب‌وکار برخورد می‏کنیم که برای ما ناآشناست باید درجست‏وجوی معنا و مفهوم آن باشیم تا بتوانیم در موقع ضروری از آن‏ها در گفتارمان استفاده کنیم. به‌عنوان‌مثال فردی که درزمینه‌ی حسابداری مشغول به کار است هرچقدر با واژه‏گان مرتبط با مسایل مالی ازجمله مالیات، ارزش‌افزوده و… آشنایی بیش‏تری داشته باشد، بدون شک در نظر مخاطب، شخص بسیار حرفه‌ای در کار خود قلمداد می‏شود.
گوش دادن و یادگرفتن کلمه‎های روزمره و نیز تبدیل‌شدن به شنونده‌ای ماهر، استفاده از قدرت بینایی و دنبال کردن واژه‏گان جدید، سرمایه‏گذاری روی یک فرهنگ واژه‏گان پربار و اختصاص زمان به مطالعه آن، استفاده از بازی به‏عنوان یک ابزار آموزشی در جهت یادگیری واژه‏گان (مثل جدول کلمات متقاطع یا جدول معمایی) و افزایش نبوغ کلامی ازجمله راه‏کارها جهت گسترش دایره لغات است.

چندراه دیگر برای تقویت دایره لغات:

الف. دقت در گفت‏وگوهای روزمره: راه‏کار دیگر که ما معمولاً استفاده می‏کنیم این است که وقتی جمله یا جمله‌ای را از شخصی می‏شنویم، با خود می‏گوییم، چه واژه‏ی مناسب دیگری می‏توان به‏جای این جمله یا کلمه استفاده کرد. این گفت‏وگوی درونی در ذهن‏مان انجام می‏شود؛ و سعی ‏می‌کنیم کلمه‎های را که به ذهن‏مان می‏رسد را به‏جای آن کلمه‎ها به‏کار ببریم.

گاهی وقتی شخصی جمله‌ای یا عبارتی را به‏کار می‏برد، ما متوجه می‏شویم که جمله جالبی است؛ و ما هیچ‏گاه از آن استفاده نکرده بودیم؛ بنابراین سعی می‏کنیم در صحبت‏های‏مان آن را به‏کار ببریم؛ بنابراین این توجه به جمله‎ها و عبارت‎های که اطرافیان بیان می‏کنند یکی از راه‏های گسترش دایره لغات می‏باشد.

ب. گسترش دایره لغات: یک کتابچه بردارید و صبح به‌محض این‏که از خواب برخاستید، بدون این‏که باکسی صحبت کنید، به مغزتان فشار بیاورید؛ و می‏توانید کلمه‎هایی که به ذهن‏تان می‏رسد را یادداشت کنید. این کار باعث می‏شود کلماتی که در ذهن داریم؛ ولی هیچ‏گاه در صحبت‏های‏مان استفاده نمی‏کنیم را از گوشه‏های ذهن‏مان بیرون بکشیم و در روزمره آن‏ها را به‏کار بندیم. این کار را هرروز صبح انجام دهید، تأثیر زیادی در گسترش دایره لغات شما در گفت‏وگوهای‏تان خواهد داشت. علاوه بر این کلمات در طول روز اگر با جمله‎های بزرگان برخورد می‏کنید که به نظرتان جالب است را در این کتابچه یادداشت کنید.

مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.

ع