(امام حسین علیه السلام” اگر دین ندارید لا اقل آزاده باشید”)
باسلام و ادب و احترام خدمت مخاطبین گرامی اقتصاددان و عرض تبریک چهل و هفتمین طلوع فجر انقلاب اسلامی و همچنین اعیاد شعبانیه بویژه میلاد مسعود بقیه الله الاعظم حضرت مهدی صاحب الزمان (عج) به استحضار می رسانم؛
مقدمه:
امروزه موضوع تعدیل و حذف بهره بانکی در کشورهای توسعه یافته به امری اجتناب ناپذیر تبدیل شده تا از ایجاد تورم بالا وهمچنین رشد نقدینگی ناخواسته پیشگیری نموده ودر ادامه، منابع سیستم بانکی را در خدمت تولید واشتغال و پیشرفت اقتصادی تخصیص نمایند.
در دین مبین اسلام معاملات پولی از طریق داد و ستد بهره به شدت تحریم و ازجرائم سنگین و غضبناک بوده، به نحوی که خداوند متعال رباخواران را به اعلام جنگ با خدا و رسول خدا تهدید نموده است.
این حقیقت محض علاوه بر آیات متعدد قرآن کریم ، روایات متعددی از ائمه معصومین(س) مورد تاکید و از گناهان بسیار سنگین در بازار مسلمین قرار گرفته است.
در سخنرانیهای مقام معظم رهبری و قاطبه مراجع بزرگوار تقلید نیز بوضوح تاکید شده و فقهای انقلابی گرانسنگ، انتقادهای شدید هشدار دهنده نسبت به عملکرد سیستم بانکی که در فضای ربوی ،بطور مکرر و موکد اعلام نموده اند.
علی ایحال از منظر دینی و مذهبی، حجت برای همه مقلدین و متعهدان به احکام و ارزشهای اسلامی تمام شده است که عملیات بانکی موجود ربوی و یا شبه ربوی است. درخانه اگر کس است یک حرف بس است!
لیکن ممانعت کنندگان حذف بهره و ربا از سیستم بانکی (به استثنای بانکداران):
برخی از لیبرالهای افراطی هستند که سکولاریزه می اندیشند و طرفدارپر و پاقرص بازار آزاد وعرضه و تقاضایی مطلق هستند. اگرچه ممکن است مصمم به پیشرفت و رفاه جامعه نیزدغدغه مندباشند،
یا لیبرالهای اسلامی هستند که اندیشه اسلامی دارند اما پابند مکاتب اقتصادی متعارف غربی اند و براقتصاد غیردولتی پای میفشرند.
لیبرالهای اسلامی اگر فقط به حجت های دینی اشاره شده تاملی نمایند ، نیازی به پرسه در تئوریهای نخ نماشده و آرشیوی نظام های سرمایه داری ندارند! لیکن به هر دلیل عقلی و یا نقلی و علمی یا مصلحتی و یا ترس از بیسوادخطاب گرفتن و یا ترس از تبعات احتمالی حذف بهره و یا….این واقعیت اظهرمن الشمس را نمی بینند و در اندیشکده ها و پژوهشکده ها و ارکان حاکمیتی مانع اصلی از پیگیری و اجرای “بهره صفر درصد” هستند.
اگرچه تجربه برخی کشورهای توسعه یافته و پیشرفته در جلو چشمانمان است و نظریه های بهره صفر درصدی پرفسور ولف گانگ برگرآلمانی و همچنین نظریه بسیار مهم و انقلابی آقای دکتر جوزف استیگلیتز در کتاب بهای نابرابری می گوید که :
” اقتصاددانان(غربی) علم اقتصاد می خوانند تا سیری یک درصدی و گرسنگی ۹۹ درصدی جامعه خود را توجیه کنند”
اکنون مجالی شد تا به مهمترین شبهه های مدنظر و مطرح شده لیبرالهای اسلامی و غیراسلامی که مانعین جدی در اجرای این امرمسلم الهی و تجربه موفق کشورهای توسعه یافته می باشند ، بشرح ذیل بپردازیم:
یک- منشای اصلی خلق پول در سیستم بانکی موجود، نرخ بهره بانکی می باشد که در حال حاضر روزانه بالغ بر ۹ هزار میلیارد تومان خلق نقدینگی را شاهد هستیم. برای اینکه حجم این رشد نقدینگی ملموس تر باشد به عرض می رساند، حدود دو سال است که قانون اعطای ۹۰ همت تسهیلات. ( یعنی معادل ۱۰ روز خلق نقدینگی) ازدواج به جوانان تصویب شده که به زحمت این قانون اجرا شده است.
دو- خلق نقدینگی بطور کلی یا ناشی از پرداخت بهره های سپرده های بانکی ۳۰درصدی و یا بابت تامین کسری بودجه ویا اضافه برداشتهای بانکها برای تسهیلات و وام های بیشتر حادث میشود و یا بابت زیانهای عملیاتی بانکها ایجاد می گردد.
سه- دوستانی که مدام بر طبل “رشد نقدینگی” که عامل اصلی “تورم” است می کوبند و آنهایی که حقیقتا و دلسوزانه “مهار تورم” از دغدغه های اصلی آنهاست عنایت داشته باشند،
شاکله اصلی و ۸۰٪ قامت تورم را نرخ بهره بانکی ایجاد می نماید
به این نحو که:
الف-چنانچه شورای پول و اعتبار حداقل سود مورد انتظار را برای سال ۱۴۰۴ (مثلا ۲۵درصد) اعلام می نماید، بدیهی است تورم انتظاری سال بعد، حداقل بر پایه ۳۵ درصد خواهد نشست!
ب- هنگامیکه به نقدینگی ۱۰ هزار همت تومانی، بهره بانکی ۲۵درصدی تجویزو تحمیل گردد، حداقل رشد نقدینگی در سال آینده ۲۴۰۰ همت تومان است که یک فاجعه محض در رشد نقدینگی است.
اما اگر بهره بانکی “صفر درصد گردد” این سیل سهمگین نقدینگی خودخواسته( ۲۴۰۰ همت تومانی) صفر و مسدود خواهد شد.
اگرچه تورم عناصر دیگری هم دارد که در مقایسه با تاثیرپذیری نرخ بهره بانکی(در حالات غیر بحرانی) اصلا قابل بحث نیست.
چهار- ترس و استرس ناشی از حذف بهره بانکها و یا اتخاذ استراتژی “بهره صفر درصد” بانکی نیز از موارد مبتلابه است که هم نئو لیبرالها وهم لیبرالهای اسلامی و حتی برخی علمای فقهی و اقتصاددان نیز به آن دچارند.
به این مضمون که اگر بهره صفر درصد شود؛ سیل نقدینگی از بانکها خارج و به بازار حمله می کند و تورم نجومی شده و فزونی قیمت کالاها و معاملات دلالی سوداگرایانه شدت می یابد و آنقدر فضا را تیره و تارنشان می دهند که تصورش هم ممکن نیست! از این رو تبلیغ می کنند که بهتر است اصلا به مقوله “حذف بهره” فکر نکنید که از ابتدا شکست خورده است!!!
در همین زمینه و ترفند دروغ و تحریف و تهدیدی که “مافیای بهره” برای نخبگان اقتصادی و سیاسی و جامعه خط و نشان می کشند سه نکته قابل تامل است:
۱-ضرر گیرندگان تسهیلات بانکی- برای تولید کننده و بازرگانان که وامهای بانکی اخذ می کنند، فشارهزینه ای تامین مالی ایجاد می نماید و بایستی قیمت محصولات تولیدی را افزایش که نهایتا به کاهش فروش تولیدکنندگان نیز منجر خواهدشد. فلذا برای تسهیلات گیرندگان اصلا سودی ندارد!
۲- ضرر سپرده گذاران- برای پس انداز کننده هم با توجه به وجود تورم بالای ۴۰ و ۵۰ درصدی صرف نمی کند، بلکه میتوان گفت ضرر سپرده گداران از وام گیرندگان بیشتر است. چون وام گیرنده پول رو به کالای با دوام تبدیل و همپای تورم حرکت می نماید!
ولی پس انداز کننده سپرده، معمولا حدود ۲۰ درصد پایین تر از نرخ تورم سود و بهره دریافت نموده و در واقع ارزش واقعی پس انداز وی در سررسید حدود ۲۰ درصد کاهش یافته است!
۳-تعمیق شکاف طبقاتی – برای آحاد جامعه و بویژه اقشار آسیب پذیرکه از تمکن مالی قابل توجهی برخوردار نیستند؛ فشار تورمی سبب گرانتر خریدن کالاهای تولیدکنندگان و به تاخیر افتادن تهیه کالاهای اساسی مورد نیازشان خواهد شد. متقابلا با افزایش قیمت سایر کالاها رشد و افزایش چند برابری ثروت داراها خواهد انجامید فلذا شکاف طبقاتی را تشدید خواهد نمود.
پنج- برخی مدافعان بهره بانکی قامت بهره بانکی را با اندازه نرخ تورم می سنجند و مدام می گویند چون نرخ بهره پایین تر از نرخ تورم هست! و چون سپرده گذار ضرر می کند لاجرم بایستی نرخ بهره را افزایش داد تا وی اگر سود نمی کند ضرر هم ننماید در همین خصوص نیز:
قبلا اشاره شد این منطق تحریف واقعیت هاست چرا که اساس و نطفه ایجادی تورم، بهره بانکی می باشد. لذا این برداشت غلط به این مفهوم هست که وقتی بهره بانکی با نرخ بالاست، متعاقب آن نرخ تورم بالاترخواهدشد! و سپس بهره بانکی باز بیشترباید شود و دوباره نرخ تورم بیشتر تر! من بدو آهو بدو!
استراتژی بی اثر بودن آثار تورمی نرخ بهره بانکی توسط لیبرالهای افراطی ومتعاقب آن لیبرالهای اسلامی سبب می شود، سیکل تخریبی باطل و ویرانگر اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی نیز بدون نقطه پایانی تداوم یابد!
شش- “مافیای بهره”، رابطه نرخ تورم و نرخ بهره را نیز تحریف کرده و بعنوان یافته های علم اقتصادی، رابطه این دو را “مستقیم” تبلیغ می نماید، در حالیکه این رابطه صد درصد “معکوس” است!
آنها می گویند باید برای کاهش نرخ تورم، نقدینگی آزاد جامعه را جمع آوری و برای تحریک پس اندازکنندگان و بلوکه نمودن نقدینگی آناا در بانکها، بایستی نرخ بهره بانکی را باید افزایش دهیم!!!
این در حالیست که بسیار بدیهی است، هرچقدر نرخ بهره بانکی بالاتر رود، نرخ تورم بیشتر خواهد شد.
هفت – اهرم نرخ بهره حتی برای اجرای سیا ستهای انقباضی بانک مرکزی هم موثر و مفید نمی باشد. زیرا با افزایش بهره بانکی فرض براینست مشوق جمع آوری نقدینگی مازاد جامعه گردد که تجربه نشان داده است به دو دلیل هیچ تاثیری در حجم نقدینگی آزاد ندارد:
الف- سپرده سپرده گذاران در هرشکل کوتاه مدت و بلندمدت عندالمطالبه است و قابل انسداد با قید مدت سپرده نیست.
ب- با افزایش نرخ بهره بانکی هیچ منابع جدیدی جذب سیستم بانکی نمیشود چون بالغ بر ۹۵ درصد منابع ریالی در بانکها وجود دارند و تنها عناوین حسابها و سپرده ها در تراز بانکها تغییر خواهدیافت.
لذا حتی اگر وارد فضای فقهی مسئله ربا (که بسیار مهمتر از بقیه موارد هست هم نشویم)، می بینیم افزایش نرخ بهره بانکی هیچکدام از اهداف متعاملین و بانک مرکزی را پوشش نخواهد داد!
البته بحث فروش و عرضه اوراق قرضه واوراق مشارکت (درصورت انسداد وجوه توسط کارفرمای پروژه)، تاثیر کاهش نقدینگی آزاد را درپی خواهد داشت.
پس این سیستم خسارت بار” بهره بانکی” چگونه و به نفع چه کسی کار می کند و زوزه می کشد؟
با یک جستار ساده سارق و نحوه سرقت از جیب مردم، در روز روشن از طریق دمیدن در تنور تورم قابل شناسایی است!؟
هشت – همانگونه که عرض شد؛ هم اکنون نیز هیچ مانعی در وضعیت فعلی بانکها برای سپرده گذاران وجود ندارد تا پس انداز خود را از بانک خارج و در بازارهای غیر متعارف دلالی و سوداگری و حتی قاچاق و… استفاده نمایند، کما اینکه بعضا این معاملات سودآور را آزادانه انجام داده و میدهند!
لذا درصورت اتخاذ “بهره صفر درصد”نیز حتی اگر جریان خروج نقدینگی از بانک ها تحریک شود، با توجه به کارکردهای تعریف شده برای بانک, به هیچ وجه از حجم کلی نقدینگی بانک مرکزی خارج نخواهد شد و به زبان ساده فقط کارت به کارت خواهد شد!
چرا که فرودگاه اول و آخر ریالهای بانکی، فقط و انحصا را در بانکهای عامل است، مگر به اندازه وجوه نقد که آنهم کمتر از پنج درصد می باشد.
فرار و طوفان نقدینگی پس از حذف بهره بانکی، یک شبهه و یک حقه “مافیای بهره” و ربا و یک ترس کاذب برای مسولین و متولیان اقتصادی و به نفع رباخواران و دشمنان این ملت آزاده و سلحشوراست!
نه – به فرض محال ، درصورت حذف بهره بانکی،هجوم نامتعارفی از سوی سپرده گذاران به بازارمسلمین صورت پذیرد!
آیا این بازار یک مدیرو مسول ناظر و کنترلر ندارد؟
پس این همه دستگاههای نظارتی و بازرسی و حراستی و امنیتی و انتطامی چکاره اند؟
اینها بایستی هرجا به قوانین و حقوق عامه مردم خدشه ای وارد شد راسا واردشده و اوضاع را سامان بخشند.
لذا این ترس ترکیدن نقدینگی و انفجار نقدینگی و سیل خروشان نقدینگی، درصورت حذف بهره و ربا، بزرگ نمایی” مافیای بهره” است و اصلا نباید از این پریشان گوییها ترسید! بلکه ترس از خدا و آه سوزان محرومین و فقرا باید باشد و بس!
تلنگر یمنی:
کاربر یمنی در کوران جنگ با صهیونیستها و امریکا و انگلیس چه جمله وحیانی را نگاشته که میتواند سرمشقی برای همه ما باشد:
” ما در بین دو تهدید قرار داریم؛ یکی از سوی پروردگار آسمانها و زمین، پادشاه قدرتمند و مالک روز قیامت که آتش جهنم و عذاب در دنیا و آخرت در ید قدرت اوست و ما را تهدید کرده که اگر برادرانمان در غزه را یاری نکنیم، گرفتار عذاب او خواهیم شد.
و دیگری از سوی طاغوت زمان و فرعون عصر، آمریکا که دارای سلاحها، ارتشها و حکومتهای وابسته است.
پس به نظر شما از چه کسی باید بیشتر ترسید؟! کدام راه را باید انتخاب کرد؟”
ده- شبهه کمبود منابع قرض الحسنه!!!
لیبرالهای افراطی می گویند:
” الان که تسهیلات با بهره بالای ۳۰ درصد پرداخت میشود، مردم در صف نوبت فشرده هستند! و بعضا اصلا دستشون هم همین وام ربوی و گران قیمت نمی رسد! بعد شما می خواهید تسهیلات قرض الحسنه و ارزان قیمت بانکی به همه مردم بدهید؟ طبیعی است باعث هجوم بیشترمتقاضیان به بانکها وشکست طرح حذف بهره و ربا خواهد شد!”
این شبهه و ترس نیز از اساس غلط است!
زیرا:
۱– شدت تورم انتظاری و ترس از افزایش قیمتها ست که متقاضی وام را تحریک می کند تا استقراض و یا وام بانکی گرفته تا تبدیل به کالای مرغوب نموده و آثار تخریبی ” تورم انتظاری” را از خود دور نماید.
۲- با حذف بهره بانکی، یقینا ساختار نرخ تورم شکسته خواهد شد وصدالبته حرص و ولع وام گیری نیزکمتر می گردد.
۳- بابت اعطای تسهیلات قرض الحسنه عادلانه نیز حاکمیت می تواند در سامانه ای هوشمند همانند خیلی از کالاهای اساسی، بابت هرفرد از جامعه مبلغ وام قرض الحسنه مورد نیاز را تعیین و در وقت مقرر تخصیص دهد.
۴-مهمترین نوع حمایت از تولید و اشتغال، اینست که دولت بجای وام دادن به تولیدگران، می تواند زمین و ابزار و تجهیزات و کالا و مسکن یا اتومبیل و… مورد در خواست متقاضیان را، بصورت اقساطی و یا اجاره بشرط تملیک تحویل نماید.
۵- از آموزه های اخلاقی و اسلامی خوب و بسیار پسندیده ما این است که ؛ قرض گرفتن مومن را مکروه و قرض دادن به مومنین از ثواب و استحباب بالایی برخوردار است
لذا درصورت اشاعه این فرهنگ ناب در جامعه، لاجرم این دو مقوله مخالف هم ، در یک نقطه تعادلی قرار خواهند گرفت.
۶- حسب رهنمود شهید مظلوم ایت اله دکتر بهشتی ،دولت می تواند برای احیای امور زیربنایی و صنایع مادر و پروژه های بزرگ، با مجوز مجلس شورای اسلامی از بانک مرکزی استقراض(خلق نقدینگی) نموده و پس از به ثمر رسیدن پروژه ها بازپرداخت نماید.
۷- ثواب اعطای قرض الحسنه بیشتر از صدقه دادن! پیامبر گرامی اسلامی می فرماید: وارد بهشت شدم، ديدم بر در آن نوشته است: (ثواب) صدقه، ده برابر است و قرض هجده برابر. گفتم: اى جبرئيل! چرا صدقه ده برابر و قرض هجده برابر است؟ گفت: زيرا صدقه به دست نيازمند و بى نياز مى رسد، امّا قرض جز به دست كسى كه به آن نياز دارد، نمی رسد [كنز العمّال، ح 15373.]
۸- با عنایت به اینکه هم اکنون حجم منابع قرض الحسنه بانکها حدود ۱۰ درصد و حجم منابع حسابهای جاری (که قرض الحسنه باید باشد) حدود ۵۰ درصد است یعنی ۶۰ درصد منابع موجود ظاهرا قرض الحسنه است و چنانچه استراتژی حذف ربا و بهره صفر درصد اجرا گردد، با عنایت به اعتقاد و باور قلبی مسلمانان به پاداشهای قرض الحسنه، یقینا این نسبت به ۸۰ درصد (بصورت اختیاری) انجام خواهد شد. مابقی ۲۰درصد پس انداز کنندگان نیز برای حفظ و حراست و امنیت منابع خود،ناگزیرند آن را نزد بانکها، بصورت قرض الحسنه به امانت سپارند.
۹- شهید مظلوم آیت اله دکتر بهشتی تاکید دارند با توجه به اینکه وجوه بانکی و نقدین در صورت راکد بودن مشمول “زکات” خواهند شد! لذا هنگامی که وجوه یکبار در سال قرض داده شود، ان وجوه از پرداخت زکات معاف خواهند بود.
۱۰- شهید مظلوم همچنین در کتاب “بانکداری ربا و قوانین مالی در اسلام” می فرماید: اگر به هر دلیلی منابع قرض الحسنه بانکها تکافوی نیازهای ضروری جامعه را نداد دولت می تواند با تاسیس بانکهای دولتی قرض الحسنه، پاسخگوی نیازضروری مردم شود تا در دام رباخواران و عملیات ربوی و بهره قرار نگیرند.
بزرگواران عزیز؛ موضوع تحریم ربا و خسارتباری آن (که جنگ با خدا و رسول خداست) به مراتب بیشتر از آنست که، قلم بنده بیسواد بتواند بطور کامل تبیین نماید
و از طرفی، برکات و نعمات معجزه گونه تطهیر اقتصاد و جامعه از شر رباخواران و مافیای بهره نیز، بسیارعظیم تر و والاتر از آنست که چنین قلمی بتواند آن فضای عطرآگین و فرح بخش و روح انگیز را به تصویر کشد!
به پایان امد این دفتر حکایت همچنان باقی است!
والعاقبه للمتقین
ارادتمند ناصر کاظمی
۲۲ بهمن ۱۴۰۳
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
