در حالی که رشد تقاضای جهانی برای مس و توسعه خودروهای برقی و انرژیهای تجدیدپذیر، چشمانداز مثبتی را پیشروی بازار این فلز قرار داده است، صنعت مس ایران برای بهرهبرداری از این فرصت با چالشهای مهمی روبهروست. استخراج پرهزینه، محدودیت دسترسی به ماشینآلات روز، ضعف در بهکارگیری فناوریهای نوین و ضرورت بازنگری در سیاست توسعه زنجیره ارزش از مهمترین موانع پیشروی این بخش محسوب میشوند.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهان صنعت ، درحالی قیمت مس در سطح جهانی رکوردهای تازهای را ثبت کرده که تحلیلگران باور دارند حرکت بزرگ این فلز هنوز آغاز نشده است و احتمال شکلگیری یک دوره صعود در بازار وجود دارد. این فلز سرخ از آن بابت جذاب است که میتواند در توسعه خودروهای برقی، شبکههای برق، انرژیهایپاک، مراکز داده و فناوریهای نوین موردبهرهبرداری قرار گیرد.
به این ترتیب مس یکی از مهمترین فلزات راهبردی جهان است و اهمیتش در سالهای اخیر بهویژه با گسترش برقرسانی، انرژیهای تجدیدپذیر و خودروهای برقی بیشتر عیان شده است. دلیل اصلی این اهمیت نیز، رسانایی الکتریکی و حرارتی بالا، شکلپذیری و قابلیت بازیافت مس است. امروزه مس در طیف گستردهای از صنایع کاربرد دارد؛ از شبکههای انتقال و توزیع برق، ساختمانسازی و صنایعالکترونیکی گرفته تا خودرو، تجهیزاتصنعتی، نیروگاههای خورشیدی و بادی. همچنین در خودروهای برقی بهدلیل حجم بالاتر تجهیزاتالکتریکی، سیمکشی و موتورهای الکتریکی، نیاز به مس اهمیت ویژهای پیدا میکند. درنتیجه مس دیگر صرفا فلزی برای صنایع سنتی نیست؛ این فلز سرخ به یکی از پایههای اقتصاد برقی جهان تبدیل شده است.
درحالیکه موقعیت ایران در این عرصه، جایگاه کشور را قابل توجه کرده اما هنوز برای رسیدن به نقطه قابلتوجه راه بسیار است. باتوجه به اینکه ایران روی کمربند فلززایی آلپ ـ هیمالیا قرار گرفته بنابراین ذخایر فلزی بزرگی بهخصوص در حوزه مس دراختیار دارد که هنوز شناسایی و اکتشاف نشده است. مسالهای که ما را ترغیب میکند تا برای صنعت مس برنامهریزی ویژه و مدیریت جامع داشته باشیم تا به جایگاه واقعی در تولید جهانی مس دست پیدا کنیم.
ایران با بیش از ۶۶میلیونتن ذخایر مس و سهم ۸/۶درصدی از ذخایر جهان، میتواند از رشد فزاینده بازار جهانی مس بهره بگیرد. افزایش تقاضای جهانی، در کنار پیشبینی کمبود عرضه در سالهای آینده، اهمیت توسعه این صنعت را دوچندان کرده است اما کاهش عیار ذخایر، دسترسی محدود به ماشینآلات بهروز، افزایش هزینههای استخراج و ضرورت بهرهگیری از هوشمصنوعی، از مهمترین چالشهای پیشروی توسعه صنعت مس بهشمار میرود. درحالیکه، حرکت هدفمند در زنجیره ارزش و تبدیل ذخایر بالقوه به تولید اقتصادی، میتواند مسیر ایران برای دستیابی به جایگاه واقعی خود در بازار جهانی مس را هموار کند. برخورداری از ذخایر مس زمانی به یک مزیت راهبردی تبدیل میشود که درکنار استخراج، توسعه فناوری، فرآوری و تکمیل زنجیره ارزش نیز موردتوجه قرار گیرد.
رشد ۲۵درصدی تقاضا
کوروش شعبانی، فعال صنعت مس دراینخصوص بیان کرد: استفاده از فناوریهای نوین ازجمله هوشمصنوعی، جزو لاینفک فعالیتهای امروز و آینده است. ما در بحث استخراج و استحصال نیز باید برای استفاده از این فناوریها برنامهریزی کنیم. البته کار در این زمینه شروع شده و بعضی مجموعهها مراحل اولیه کاربرد هوشمصنوعی، اینترنت اشیا و فناوریهای مشابه را در صنعت معدنی، ازجمله در بخش استخراج، برنامهریزی کردهاند. برای اینکه صنعت مس بتواند با سایر نقاط جهان رقابت کند، باید استفاده از این فرآیندها و فناوریها در برنامهها در اولویت قرار گیرد. حتی میتوان پیشنهاد کرد که یک معاونت یا سازمان برای هوشمصنوعی و کاربرد آن در معدن و صنایعمعدنی ایجاد شود؛ بهنظرمیرسد باید چنین ساختاری احداث کنیم.
شعبانی درباره گلوگاههای اصلی توسعه این بخش به بحث استخراج اشاره داشت و افزود: بهدلایل مختلف، از جمله تحریمها یا بالا بودن بسیار زیاد هزینهها، دسترسی مناسبی به ماشینآلات روز نداریم و همین موضوع ما را عقب انداخته است. درنتیجه، تولیدات معدنی و تولید مواداولیه ما پرهزینه میشود؛ درحالیکه بخش عمدهای از هزینه تولید در همین بخش قرار دارد بنابراین باید برای این موضوع برنامهریزی دقیق انجام شود؛ از واردات ماشینآلات گرفته تا راهکارهایی که هزینه تمامشده ماشینآلات را برای ما بهحداقل برساند تا بتوانیم از آنها استفاده کنیم. یک توصیه دیگر این است که استفاده از ماشینآلات استخراجی برقی در دستور کار قرار بگیرد. در وزارتخانه باید برای این موضوع توصیهها و یک راهکار مشخص گذاشته شود تا بتوانیم هزینهها را تا آنجا که ممکن است کاهش دهیم و ماشینآلات استخراجی برقی را وارد کشور و چرخه استخراج موادمعدنی کنیم.
او درباره حرکت بهسمت تولید محصولات با ارزشافزوده بالاتر گفت: کنسانترهای که تولید میکنیم تا بخش ذوب و پالایش و تولید کاتد ادامه پیدا کند، یک نسخه جامع و کامل نیست. در این مسیر به سرمایهگذاریهای بسیار بالا و استفاده از علوم روز نیاز داریم که در برخی بخشها مزیت لازم را نداریم. واقعیت این است که برای بعضی محصولات، تولید کنسانتره مس از نظر اقتصادی حتی میتواند از تولید کاتد اقتصادیتر باشد. برای بعضی موارد خاص، میتوان بهسمت تولیدات هایتک و مواد آلیاژی از مس رفت که میتوانند قیمتهای بسیار بالا و ارزشافزوده بالایی داشته باشند. ازطرفدیگر، مصرف انرژی و سوخت در بخش ذوب و پالایش هزینه بالایی دارد و مسائل زیستمحیطی نیز ایجاد میکند. اگر بخواهیم از کنسانتره به کاتد برسیم، این مسائل به هر حال اتفاق میافتد. تولید کاتد بهاندازه مصرف داخل یا حتی حدود دوبرابر مصرف داخل میتواند کافی باشد. ضرورتی ندارد فکر کنیم باید هر محصول معدنی را تا انتهای زنجیره تبدیل کنیم و برای مثال هر کنسانترهای را به کاتد تبدیل کنیم. این موضوع نیازمند برنامهریزی بیشتر است.
در ایران تحریمها و قیمت بالای تجهیزات موجب شده دسترسی معادن کشور به ماشینآلات جدید و کارآمد محدود شود؛ موضوعی که علاوه بر کاهش توان تولید، هزینه استخراج و تامین مواد اولیه را افزایش میدهد. از آنجا که بخش قابلتوجهی از هزینه تولید مس در مرحله استخراج شکل میگیرد، نوسازی ناوگان معدنی و فراهم کردن زمینه واردات یا استفاده از ماشینآلات برقی میتواند در کاهش هزینه تمامشده نقش مهمی داشته باشد. همچنین افزایش هزینه ماشینآلات، سوخت و نیروی انسانی میتواند اقتصادی بودن برخی پروژهها را تحتتاثیر قرار دهد. ازاینرو استفاده از هوشمصنوعی، اینترنتاشیا و سایر فناوریهای جدید در استخراج و استحصال، دیگر یک انتخاب جانبی نیست و به ضرورتی برای کاهش هزینه و افزایش قدرت رقابت تبدیل شده است. هرچند برخی مجموعهها استفاده از این فناوریها را آغاز کردهاند، این روند همچنان در مراحل اولیه قرار دارد.در نهایت، توسعه زنجیره ارزش مس نیز نیازمند نگاهی اقتصادی و نه صرفا توسعه کمی است. تبدیل تمام کنسانتره تولیدی به کاتد الزاما بهترین گزینه نیست زیرا توسعه ذوب و پالایش به سرمایهگذاری سنگین، فناوری روز و مصرف بالای انرژی نیاز دارد و چالشهای زیستمحیطی نیز بههمراه دارد. درمقابل، حرکت هدفمند بهسمت برخی محصولات هایتک و آلیاژهای مسی با ارزشافزوده بالا میتواند در مواردی مزیت اقتصادی بیشتری ایجاد کند.
بنابراین چالش اصلی صنعت مس ایران صرفا برخورداری از ذخایر یا افزایش ظرفیت اسمی نیست بلکه کاهش هزینه استخراج، نوسازی ماشینآلات، ورود فناوریهای نوین و انتخاب هوشمندانه حلقههای زنجیره ارزش تعیین خواهد کرد ایران تا چه اندازه میتواند از رشد آینده بازار جهانی مس بهرهمند شود.
افزایش تقاضای جهانی
چمبرز تحلیلگر بازارها گفت: بازار مس برخلاف طلا و نقره، هنوز وارد مرحلهای از جهش هیجانی و افت پس از آن نشده است. بهاعتقاد او، افزایش تقاضا برای توسعه زیرساختهای هوشمصنوعی و احیای بخش صنعت در آمریکا میتواند عرضه مس را با محدودیت جدی روبهرو کند و این فلز را به یکی از گلوگاههای اصلی اقتصاد جهانی تبدیل سازد.او همچنین توضیح داد که چرا همچنان با احتیاط به بازار طلا و نقره نگاه میکند و سرمایهگذاری در شرکتهای بزرگ تولیدکننده مس را به شرکتهای اکتشافی ترجیح میدهد. چمبرز درعینحال معتقد است بسیاری از شرکتهای تولیدکننده طلا، باتوجه به سطح فعلی قیمت این فلز، باید بازدهی بهمراتب بیشتری برای سهامداران خود ایجاد کنند.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
