پس از ماهها التهاب در بازار جهانی انرژی بهنظر میرسد نفت سرانجام از مدار جنگ خارج شده است. بازگشایی تنگههرمز، اعلام توقف درگیریها میان ایران و آمریکا و آمادهشدن دوطرف برای امضای تفاهمنامه در ژنو مهمترین متغیرهایی هستند که بازار نفت را در روزهای اخیر دگرگون کردند. بازاری که در اوج بحران نفت برنت را بهمحدوده بالای ۱۰۰دلار رسانده بود اکنون دوباره بهکانال ۷۰دلار بازگشته و معاملهگران درحال بازنگری در سناریوهای قیمتی خود هستند.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهانصنعت، پایگاه تانکر ترکرز گزارش داد سومین نفتکش ایرانی از محدوده محاصره دریایی آمریکا عبور کرد. این نفتکش حامل یکمیلیونبشکه نفت خام بوده است. این پایگاه کمی قبل نیز گزارش داده بود طبق دادههای سامانه شناسایی خودکار (AIS) دستکم دوابرنفتکش ایران بهنامهای دیونا و هیرو۲ با مجموعا ۸/۳میلیونبشکه نفت از حیطه محاصره دریایی آمریکا خارج شدند.
درحالیکه در روزهای ابتدایی جنگ و همزمان با اختلال در صادرات نفت خلیجفارس قیمت نفت برنت حتی تا محدوده ۱۱۹دلار نیز صعود کرده بود اکنون با انتشار اخبار توافق سیاسی و بازگشایی تدریجی مسیرهای کشتیرانی قیمتها بهمحدوده ۷۸تا۷۹دلار در هربشکه رسیده است.
این کاهش قیمت تنها نتیجه بازگشایی تنگههرمز نیست بلکه بازار در حال قیمتگذاری روی بازگشت نفت ایران بهتجارت جهانی است. گزارشهای منتشرشده نشان میدهد واشنگتن در چارچوب توافق جدید، محدودیتهای صادرات نفت ایران را کاهش خواهد داد و تهران نیز صادرات خود را از سر گرفته است.
فردا نمایندگان ایران و آمریکا با داوری پاکستان، قطر، عربستانسعودی و ترکیه در ژنو جمع میشوند تا تفاهمنامه صلح را بهامضا برسانند همزمان گزارشها از عبور نفتکشهای ایرانی از تنگههرمز خبر میدهند. عبوری که حالا قیمت نفت را بهکانال ۷۰ دلاری (قیمت نفت پیش از شروع درگیریها) پایین کشانده است.
بازگشت خوشبینی بهبازار
بررسی روند بازار نشان میدهد نفت برنت پیش از شکلگیری فضای توافق و در اوج نگرانیهای ناشی از بستهشدن تنگههرمز در محدوده ۹۳تا۹۴دلار معامله میشد. حتی در مقاطعی از ماه مه و ابتدای ژوئن قیمتها از مرز ۱۰۰دلار نیز عبور کردند و بهبالای ۱۰۳دلار رسیدند.
در اوج بحران حملات بهزیرساختهای انرژی و اختلال در صادرات منطقه بیش از ۱۳میلیونبشکه در روز از عرضه جهانی نفت را تحت تاثیر قرار داده بود. همین مساله موجب شد برخی موسسات بینالمللی نسبتبه جهشهای بیشتر قیمت هشدار دهند.
اکنون اما شرایط تغییر کرده است. نفت برنت در معاملات چهارشنبه ۱۷ژوئن در محدوده ۷۸تا۷۹دلار نوسان میکند و بازارها بازگشت تدریجی نفت خاورمیانه را پیشخور کردند.
رویترز در گزارشی نوشت که کاهش بیش از ۲۰ دلاری قیمت نفت ظرف چندهفته نشان میدهد معاملهگران بیشاز هرچیز بهآینده نگاه میکنند؛ آیندهای که در آن خطر بستهشدن تنگههرمز کاهش یافته و احتمال افزایش عرضه ازسوی ایران و سایر تولیدکنندگان منطقه بالا رفته است.
شاید مهمترین برنده توافق احتمالی ایران و آمریکا صنعت نفت ایران باشد. تنها دوهفته پیش گزارشها نشان میداد صادرات نفت و میعانات ایران بهپایینترین سطح خود در ششسال اخیر سقوط کرده و بهکمتر از ۳۰۰هزاربشکه در روز رسیده است. علت اصلی نیز محاصره دریایی و محدودیتهای ناشی از جنگ عنوان میشد.
اکنون اما شرایط درحال تغییر است. براساس گزارشهای منتشرشده اوپک از افزایش مجدد صادرات نفت ایران خبر داده و نشانههای بازگشت تدریجی نفت ایران بهبازارهای سنتی مشاهده میشود. رسانههای اقتصادی از ازسرگیری خرید نفت ایران توسط هند پساز حدود هشتسال خبر دادند؛ موضوعی که میتواند آغازگر فصل تازهای در روابط انرژی تهران و دهلینو باشد. برخی برآوردها از صادرات روزانه بیش از ۱۳۳هزاربشکه نفت ایران بههند حکایت دارند و کارشناسان معتقدند این رقم میتواند در ماههای آینده افزایش یابد.
هند پیش از بازگشت تحریمها یکی از مهمترین مشتریان نفت ایران بود و در برخی مقاطع بیش از نیممیلیون بشکه در روز نفت از ایران وارد میکرد. اکنون نیز پالایشگاههای هندی بهدلیل مزیتهای نفت ایران علاقه زیادی بهاحیای این همکاری دارند.
علاوه بر هند چین نیز همچنان مقصد اصلی نفت ایران باقی خواهد ماند و درصورت کاهش محدودیتها، احتمال بازگشت تدریجی برخی مشتریان آسیایی دیگر نیز وجود دارد.
ژنو؛ نقطه آغاز فصل جدید نفت ایران؟
تا ۲۴ساعت آینده همه نگاهها اکنون بهژنو دوخته خواهد شد؛ جایی که قرار است روز جمعه هیاتهای ایران و آمریکا تفاهمنامهای را امضا کنند که بهگفته مقامهای دوطرف چارچوب پایان رسمی بحران و آغاز همکاریهای اقتصادی جدید را مشخص خواهد کرد.
بازار نفت از هماکنون واکنش خود را نشان داده است. افت قیمتها در روزهای اخیر درواقع ناشی از این انتظار است که نفت ایران دوباره وارد بازار جهانی شود و مسیر صادرات از تنگههرمز بهحالت عادی بازگردد.
آژانس بینالمللی انرژی نیز اعلام کرده بازگشایی تنگههرمز و بازگشت تولید منطقه میتواند در سالهای آینده حتی بازار را با مازاد عرضه مواجه کند.
البته برخی تحلیلگران هشدار میدهند که بازگشت کامل بهشرایط عادی زمانبر خواهد بود. بیمه نفتکشها، بازسازی زیرساختهای آسیبدیده و بازگشت کامل ظرفیت صادراتی کشورهای منطقه فرآیندی چندماهه است و بههمین دلیل احتمالا نفت در کوتاهمدت همچنان در محدوده ۷۵تا۸۵دلار نوسان خواهد کرد.
تحلیلگران انرژی براین باورند که برای ایران توافق احتمالی با آمریکا تنها بهمعنای افزایش صادرات نفت نیست بلکه میتواند فرصت کمنظیری برای بازسازی صنعت انرژی کشور فراهم کند. سالها تحریم موجب کاهش سرمایهگذاری در میادین نفتی، فرسودگی تجهیزات و عقبماندگی در توسعه برخی پروژهها شده است.
به گفته آنان، اگر توافق ژنو بهمرحله اجرا برسد و محدودیتهای نفتی کاهش یابد ایران میتواند ظرف ماههای آینده بخشی از ظرفیت ازدسترفته خود را احیا کند. کارشناسان معتقدند بازگشت صادرات بهسطوح بالاتر از یکمیلیونبشکه در روز در سناریوی خوشبینانه دور از دسترس نخواهد بود. بازارهای آسیایی بهویژه چین و هند میتوانند موتور اصلی رشد صادرات نفت ایران باشند.
بااینحال چالشهای مهمی نیز باقی مانده است. رقابت شدید میان تولیدکنندگان خاورمیانه، کاهش رشد تقاضای جهانی و احتمال مازاد عرضه در سالهای آینده فضای فعالیت ایران را دشوارتر از گذشته میکند. اوپک نیز اخیرا پیشبینی رشد تقاضای جهانی نفت را کاهش داده؛ موضوعی که میتواند بر درآمدهای نفتی کشورهای صادرکننده اثر بگذارد.
نفت پساز ماهها تنش باردیگر بهمنطق عرضهوتقاضا بازگشته است. تنگههرمز باز شده، قیمتها از قلههای جنگی فاصله گرفتند و ایران در آستانه بازگشت بهبازار جهانی قرار دارد. اگر تفاهمنامه ژنو بهنتایج عملی منجر شود صنعت نفت ایران میتواند وارد یکی از مهمترین دورههای بازسازی و توسعه خود در یک دهه اخیر شود؛ دورهای که موفقیت آن بیش از هر چیز بهتوانایی تهران در جذب سرمایه، توسعه میادین و حفظ بازارهای صادراتی بستگی خواهد داشت.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
