خسرو غنیزاده، کارشناس اقتصادی با درج یادداشتی در اقتصاددان نوشت : به سراغ دیدگاه اسلام درباره راههای مبارزه با این پدیده میرویم.
نظام چندقیمتی (مثل ارز چندنرخی) خود سرمنشأ فساد است، و مطابق این اصول باید با آن مقابله کرد:
اسلام و راههای مقابله با رانت و فساد
نظام اقتصادی اسلام در سطوح مختلف، سازوکارهایی را برای پیشگیری و مبارزه با بیعدالتی و فساد (که رانتخواری نمونه بارز آن است) در نظر گرفته است.
1. عدالت اقتصادی:
فلسفه حاکم بر مبادله و توزیع
اسلام عدالت را ستون اصلی جامعه میداند
و
آن را بهعنوان یک هدف اقتصادی و وظیفه حکومتی معرفی میکند.
· عدالت مبادلهای:
به معنی عادلانه بودن هر یک از معاملات و قراردادها است.
در نظامی که قیمتها بهصورت دستوری و ترجیحی تعیین میشود
(مثل تخصیص ارز ارزان به گروهی خاص)، این اصل زیر پا گذاشته میشود.
· عدالت توزیعی:
یعنی توزیع منصفانه منابع و ثروت در جامعه تا شکاف طبقاتی عمیق نشود.
رانتخواری دقیقاً این شکاف را عمیق میکند.
2. استراتژیهای عملی اسلام برای مبارزه با رانت
اسلام راهکارهای مشخصی برای جلوگیری از ایجاد زمینههای رانت ارائه میدهد:
· تقوا و خودکنترلی:
تقوا نیروی درونی است که انسان را از تجاوز به حقوق دیگران و سوءاستفاده از موقعیت بازمیدارد.
این اولین و مؤثرترین خط دفاعی در برابر فساد فردی است.
· شفافیت و پاسخگویی در بیتالمال:
اموال عمومی (بیتالمال) باید با شفافیت کامل و بهصورت مساوی میان مردم توزیع شود.
سیره امام علی(ع) نشان میدهد که ایشان شخصاً بر تقسیم عادلانه بیتالمال نظارت میکردند و حتی پس از تقسیم، آن مکان را جارو میکردند و میفرمودند:
“برایم گواهی ده که در تو، مال را از مسلمانان حبس نکردم”.
هرگونه انحراف از این اصل و تخصیص ترجیحی امکانات به افراد خاص، تصرف عدوانی و غاصبانه در اموال عمومی محسوب میشود.
· مبارزه با انحصار و تبعیض:
ایجاد هرگونه انحصار (اقتصادی، اطلاعاتی، سیاسی) که منجر به کسب درآمد بدون زحمت شود، نفی شده است.
رانت اغلب در سایه چنین انحصارهایی رشد میکند.
· تأکید بر کار و تولید:
ارزش اصلی در اقتصاد اسلامی، بر کار و تلاش مولد است.
رانتخواری، انگیزه برای کار مولد را از بین برده و منابع را به سمت فعالیتهای غیرمولد سوق میدهد.
3. نگاه اسلام به پدیده رانت و پیامدهای آن
از نگاه اسلام،رانت نه تنها یک مشکل اقتصادی، بلکه یک گناه و عمل حرام محسوب میشود، زیرا:
· خلاف عدالت است.
· حقوق دیگران را ضایع میکند.
· بیتالمال مسلمین را به یغما میبرد.
· پیامدهای مخربی مانند افزایش فاصله طبقاتی، فقر، تضعیف روحیه معنویت و ناکارآمدی نظام اجرایی به دنبال دارد.
جمعبندی
در یک نظام اقتصادی اسلامی که هدف آن قسط و عدل است، وجود پول ارزان برای عدهای خاص (از طریق رانت) و پول گران برای دیگران، اساساً مردود و حرام است. راه مقابله با آن، بازگشت به اصول اسلامی است:
· در سطح حکومت:
ایجاد شفافیت، حذف انحصارات، توزیع عادلانه امکانات عمومی و برقراری قیمت واحد و شفاف (نه چندنرخی).
· در سطح افراد:
تقویت ایمان، تقوا و خودکنترلی.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
