روزنامه «تایمز آو ایندیا» شنبه 24 مه (3 خرداد) طی یادداشتی با عنوان «آیا هند میتواند با بازنگری در مدل آموزش عالی خود با موفقیت با STEM چین رقابت کند؟» به تاثیر سرمایهگذاری راهبردی چین در آموزش عالی پرداخته است. در این راستا، سرمایهگذاریهای گسترده، به ویژه از طریق «پروژه 985»، دانشگاههای چین را به صدر رهبری در حوزههای STEM (علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات) هدایت کرده است.
در مقابل، هند با وجود ابتکاراتی مانند راهاندازی «سیاست ملی آموزش» در سال 2020، به دلیل مشکلات در اجرا و بحثهای بیپایان، نتوانسته است به همان سرعت پیشرفت کند. هند برای رقابت موثر با چین، باید بر توسعه مراکز آموزش حرفهای مستقر در شهرها تاکید ورزد و با جذب موسسات خارجی، محیط دانشگاهی بازتر و رقابتیتری ایجاد کند.
در این یادداشت آمده است: دخترم در آستانه پایان دوره دبیرستان قرار دارد و تمایل خود را برای ادامه تحصیل در رشته بیوتکنولوژی در سطح دانشگاه و مقاطع بالاتر ابراز کرده است. هنگام جستوجو برای یافتن برترین دانشگاههای جهان در این حوزه، با شگفتی متوجه شدم که شمار زیادی از دانشگاههای چینی در رتبههای بالای این رشته قرار دارند. وقتی سایر حوزههای STEM را نیز بررسی کردم، با وضعیت مشابهی روبهرو شدم؛ حتی در برخی موارد این برتری چینیها آشکارتر بود—بهویژه در رشتههایی مانند علوم کامپیوتر و هوش مصنوعی، که دانشگاههای چین در جایگاههای برتر قرار دارند.
به یاد گفتگو با یکی از دوستانم افتادم که استاد دانشگاه در آمریکاست و نتایج تحقیقات چین را دنبال میکند. به گفته او دانشگاههای چین طی 20 سال گذشته، به طور مستمر در خروجی تحقیقات STEM از دانشگاههای آمریکایی پیشی گرفتهاند. توانمندیهای نوآوری رو به رشد چین در رسانههای اجتماعی مانند «تیکتاک» یا فناوریهای هوش مصنوعی مانند «دیپسیک» جهان را شوکه کرده است. تسلط چین در تولید پنلهای خورشیدی و خودروهای برقی نیز برای همگان آشناست.
پس چین چگونه به این دستاورد رسید؟ در سال 1998، دولت چین «پروژه 985» را راهاندازی کرد و در ادامه 39 دانشگاه را برای افزایش سرمایهگذاری با هدف تبدیل آنها به مؤسسات آموزشی سطحاول جهانی انتخاب نمود. امروز، ثمرات این سیاست تدریجا نمایان شدهاند. در سالهای بعد، تمرکز چین بر توسعه دانشگاهها تنها به همان 39 دانشگاه اولیه محدود نماند، بلکه دامنه حمایتها و برنامهریزیها بسیار گستردهتر شد.
در پاسخ به این چالش پیشرو، دولت هند در بودجه سال 2016، 20 دانشگاه دولتی و خصوصی را بهعنوان مراکزی برای سرمایهگذاری کلان به منظور تبدیل شدن به دانشگاههای تراز جهانی معرفی کرد. اما پس از هیاهوی اولیه درباره فهرست دانشگاههای خصوصی منتخب، موضوع میزان سرمایهگذاری و تاثیر واقعی آن هرگز به شکل جدی در میان افکار عمومی هند مطرح نشد.
با وجود برخی ایدههای قابل توجه، ابتکار آموزشی بعدی هند با عنوان «سیاست ملی آموزش (2020)» با انتقاداتی همچون «تحمیل زبان هندی» و «مداخله دولت مرکزی» روبهرو شد. پیامدهای این وضعیت کاملا مشهود است.
در «شاخص نیچر 2024»، در حالی که کلکته به خاطر سبقت جزئی از بنگلور به عنوان برترین مرکز تحقیقاتی هند خوشحال است، این دو شهر به ترتیب تنها در رتبههای 84 و 85 فهرست جهانی «شهرهای تحقیقاتی شاخص طبیعت 2024» قرار دارند.
در مقابل، پکن در صدر این فهرست دیده میشود و پس از آن شانگهای، منطقه کلانشهری نیویورک، منطقه کلانشهری بوستون و نانجینگ جای دارند. پنج شهر از چین در میان 10 رتبه برتر این شاخص حضور دارند، در حالی که تنها چهار شهر از ایالات متحده در این جمع دیده میشوند.
در برابر راهبرد چین که بر تمرکز منابع بر آموزش عالی استوار است، آیا هند میتواند با رویکردی مشابه رقابت کند؟ برای دستیابی به موفقیت، هند باید دو نکته اساسی را در نظر بگیرد: نخست آنکه نباید صرفا به ارتقای دانشگاههای منفرد و تبدیل آنها به جزایر علمی اکتفا کند، بلکه باید شهرهای مرتبط را به قطبهای تخصصی در حوزههایی چون هوش مصنوعی، رایانش کوانتومی، زیستفناوری و فناوریهای اقلیمی تبدیل نماید. دوم آنکه، بسیاری از شهرهای هند از موسسات آکادمیک باکیفیتی برخوردارند که میتوانند نقطه شروعی برای ایجاد مزیت در حوزههای خاص باشند.
با تکیه بر این ظرفیتها، هند میتواند به پرورش استعدادهای کلیدی در زمینههای نوظهور بپردازد و در نهایت این مراکز را به قطبهایی جامع برای نوآوری، تجاریسازی و ارائه خدمات مشاورهای تبدیل کند.
در پایان مقاله تاکید شده است که هرچند بهبود نظام آموزش ابتدایی و متوسطه برای رفع چالشهای کنونی اهمیت دارد، اما آموزش عالی میتواند به مسیر اصلی هند برای دستیابی به برتری در قرن حاضر بدل شود. اگر اکنون اقدامی جدی صورت نگیرد، پر کردن شکاف عمیق با چین و ایالات متحده بسیار دشوار خواهد بود.
ز
