هر سال با آغاز عید بهار، چین نهتنها وارد سالی تازه میشود، بلکه روایتی نو از پیوند گذشته و آینده را پیش چشم جهان میگذارد. این جشن کهن، نقطهای در تقویم و ضرباهنگی اجتماعی است که زندگی میلیونها نفر را همزمان هماهنگ میکند. در روزهایی که جهان با شتابی بیوقفه پیش میرود و فاصلههای جغرافیایی با فناوری کوتاهتر شده اما فاصلههای عاطفی گاه عمیقتر میشوند، عید بهار یادآور این حقیقت است که انسان همچنان به آیینهای مشترک، خاطرههای جمعی و لحظههای مکث نیاز دارد.
حجت عابدیاصل، فعال رسانهای ایران
عید بهار، مهمترین جشن سنتی در چین، هر سال بزرگترین جابهجایی انسانی را رقم میزند. میلیونها نفر از شهرهای بزرگ به شهرها و روستاهای زادگاه خود بازمیگردند تا در کنار خانواده سال نو را آغاز کنند. این حرکت گسترده، که گاه از آن بهعنوان بزرگترین مهاجرت فصلی جهان یاد میشود، تصویری گویا از اهمیت نهاد خانواده و ریشههای فرهنگی در جامعه چین است. در دل این بازگشتها، مفهومی عمیق نهفته است: پیشرفت فردی زمانی معنا پیدا میکند که با پیوندهای خانوادگی و اجتماعی در تعادل باشد.
در دهههای اخیر، با گسترش ارتباطات جهانی و حضور فعال چین در عرصه اقتصاد و فرهنگ، این جشن به تدریج به بخشی از تقویم فرهنگی بسیاری از شهرهای جهان تبدیل شده است. خیابانهایی در پایتختهای آسیایی، اروپایی و آمریکایی با فانوسهای سرخ آذین میشوند، رقص شیر و اژدها در میدانهای عمومی اجرا میشود و واژههایی چون خوشبختی و برکت به زبانهای گوناگون ترجمه میشود. این گسترش نه نتیجه تبلیغی مقطعی، بلکه حاصل جذابیت درونی آیینی است که بر ارزشهایی جهانشمول تکیه دارد.
در جهانی که اخبار آن اغلب از رقابتهای ژئوپلیتیک، جنگهای تجاری و شکافهای فرهنگی حکایت میکند، عید بهار با زبانی نرم و غیرسیاسی از همدلی سخن میگوید. محور این جشن، با هم بودن است. مفهومی که در هر فرهنگ و هر جامعهای قابل درک است. صرفنظر از تفاوتهای قومی، مذهبی یا زبانی، انسانها در آرزوی آرامش، رفاه و آیندهای روشن برای فرزندان خود مشترکند. عید بهار این آرزو را در قالب آیین، هنر، غذا و نمادهای بصری به نمایش میگذارد و همین ویژگی، آن را به پلی میان فرهنگها تبدیل کرده است.
یکی از جنبههای قابل توجه عید بهار در سالهای اخیر، نقش آن در اقتصاد جهانی است. رونق خریدهای سال نو، سفرهای داخلی و بینالمللی و افزایش مصرف کالاها و خدمات، تنها بخشی از تأثیرات اقتصادی این جشن است. شهرهایی چون پکن، شانگهای و گوانگجو در این ایام شاهد موج گستردهای از گردشگران داخلی و خارجی هستند. سیاستهای تسهیل روادید و توسعه زیرساختهای گردشگری، زمینه را برای حضور بازدیدکنندگان بیشتری فراهم کرده و عید بهار را به فرصتی برای معرفی فرهنگ معاصر چین بدل ساخته است.
این پویایی تنها در مرزهای چین باقی نمیماند. زنجیرههای تأمین جهانی برای پاسخ به تقاضای بازار چین در آستانه سال نو فعالتر میشوند. محصولات کشاورزی از آمریکای لاتین، آبزیان از آفریقا و کالاهای مصرفی از کشورهای گوناگون راهی بازار چین میشوند. چنین روندی نشان میدهد که جشنها نیز میتوانند در شبکه پیچیده اقتصاد جهانی نقشآفرین باشند. در این میان، مفهوم برد-برد نه یک شعار، بلکه واقعیتی ملموس است. افزایش تقاضا در یک بازار بزرگ، به رونق تولید و اشتغال در دیگر نقاط جهان میانجامد.
در کنار اقتصاد، بعد فرهنگی عید بهار نیز تحولی چشمگیر را تجربه کرده است. نسل جوان چین، با بهرهگیری از فناوریهای دیجیتال، این جشن را به عرصهای برای خلاقیت نو تبدیل کرده است. پیامهای تبریک دیجیتال، برنامههای زنده اینترنتی و تولیدات هنری الهامگرفته از نمادهای سنتی، ترکیبی از میراث کهن و بیان معاصر را شکل دادهاند. این پیوند سنت و فناوری، نشان میدهد که فرهنگ ایستا نیست، بلکه میتواند با حفظ ریشهها، خود را با شرایط جدید سازگار کند.
حضور دانشجویان و مهاجران خارجی در آیینهای عید بهار نیز جلوهای دیگر از این پویایی است. در شهرهایی مانند تیانجین و نانینگ، برنامههای فرهنگی مشترکی برگزار میشود که در آن شرکتکنندگان از کشورهای مختلف با هنرهای سنتی چین آشنا میشوند و در عین حال، فرهنگهای خود را نیز معرفی میکنند. چنین تعاملاتی، عید بهار را از یک جشن ملی به بستری برای گفتوگوی تمدنها ارتقا میدهد. گفتوگویی که بر پایه احترام متقابل و کنجکاوی فرهنگی شکل میگیرد.
ثبت عید بهار در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت توسط یونسکو در سال ۲۰۲۴، نشانهای رسمی از اهمیت جهانی این آیین است. این ثبت، صرفاً یک عنوان نمادین نیست، بلکه تأکیدی بر ارزش تنوع فرهنگی در جهانی است که گاه به سمت یکنواختی پیش میرود.
میراث ناملموس، حامل خاطرهها، روایتها و شیوههای زیستن است و پاسداشت آن، به معنای احترام به گوناگون ی تجربه انسانی است.
سال اسب، که در چرخه دوازدهگانه نمادهای حیوانی تقویم سنتی چین جایگاهی ویژه دارد، یادآور حرکت، استقامت و پیشروی است. این نماد را میتوان استعارهای از مرحله تازهای دانست که چین و جهان در آن قرار دارند. مرحلهای که نیازمند انرژی، خلاقیت و همکاری است. اگر اسب نماد حرکت رو به جلو باشد، عید بهار نیز میتواند نماد اراده جمعی برای ساختن آیندهای متوازنتر باشد. آیندهای که در آن رقابت با همکاری، و تفاوت با احترام همراه شود.
اهمیت عید بهار را باید فراتر از جلوههای ظاهری آن دید. این جشن، فرصتی برای بازاندیشی در اولویتهاست: خانواده، دوستی، همسایگی و مسئولیت اجتماعی. در دورانی که فناوری بسیاری از تعاملات انسانی را به صفحههای نمایش منتقل کرده، نشستن دور یک سفره، گفتوگو رو در رو و سهیم شدن در شادی جمعی، معنایی عمیقتر مییابد. شاید راز ماندگاری عید بهار نیز در همین سادگی نهفته باشد؛ در یادآوری ارزشهایی که با وجود همه تحولات، همچنان بنیادیناند.
عید بهار نشان میدهد که آیینهای کهن میتوانند در جهان مدرن نهتنها بقا یابند، بلکه الهامبخش باشند. این جشن، روایت زندهای از امکان همزیستی فرهنگها، همافزایی اقتصادها و همدلی ملتهاست. در زمانی که جهان بیش از هر زمان دیگری به اعتماد و همکاری نیاز دارد، پژواک این آیین کهن از شرق، پیامی روشن با خود دارد: آیندهای پایدار، بر پایه احترام متقابل و منافع مشترک ساخته میشود.
نویسنده: حجت عابدیاصل، فعال رسانهای ایران
ز
