اگر قرار باشد نشانهای زودهنگام از آینده قیمتها پیدا کنیم باید پیشاز آنکه برچسبهای فروشگاهها تغییر کنند بهسراغ کارخانهها و مزارع برویم؛ جایی که تورم هنوز بهمصرفکننده نرسیده اما درحال شکلگیری است. تازهترین گزارش مرکز آمار از شاخص قیمت تولیدکننده در پاییز۱۴۰۴ دقیقا از همین نقطه خبر میدهد: تورم در مبدا تولید دوباره شتاب گرفته است. شاخص کل تولیدکننده بهعدد ۱ /۳۸۷ رسیده و تورم فصلی آن ۸ /۱۳درصد ثبت شده؛ رقمی که نسبتبه تابستان ۶ /۳واحددرصد افزایش نشان میدهد.
به گزارش اقتصاددان به نقل از جهانصنعت ، تورم نقطهبهنقطه نیز به۷ /۵۳درصد صعود کرده و تورم سالانه با جهشی ۷واحددرصدی به۵ /۴۵درصد رسیده است. ایناعداد فقط بیانگر «تورم بالا» نیستند بلکه پیام مهمتر آنها بازگشت روند صعودی در هر سهنماگر اصلی تورم تولید است. بهبیان ساده هزینه تولید دوباره درحال داغتر شدن است. در اینمیان کشاورزی بهکانون فشار قیمتی تبدیل شده است. تورم فصلی ۵ /۳۰درصدی و تورم نقطهبهنقطه ۱ /۸۵درصدی اینبخش زنگ هشداری جدی برای بازار خوراکیها محسوب میشود. در زیرگروه باغداری حتی با تورمهای سهرقمی مواجه هستیم یعنی نشانهای از اختلالات عمیقتر در سمت عرضه. صنعت نیز با تورم نقطهبهنقطه بالای ۵۰درصد همچنان زیر فشار هزینهها حرکت میکند؛ فشاری که دیر یا زود خود را در قیمت نهایی کالاها نشان خواهد داد. تورم تولیدکننده معمولا چند گام جلوتر از تورم مصرفکننده حرکت میکند. اکنون که شاخصهای فصلی، نقطهای و سالانه همزمان صعودی شدند پرسش اصلی این است: آیا اقتصاد ایران در آستانه موج تازهای از افزایش قیمتها قرار دارد؟ پاییز۱۴۰۴ ممکن است فقط یکفصل آماری نباشد بلکه پیشدرآمد زمستانی پرهزینه برای تولید و مصرف باشد.
کشاورزی درصدر تورم زنگ خطر برای بازار مصرف
تورم وقتی از زمینهای کشاورزی آغاز میشود معمولا فقط یکنوسان بخشی نبوده بلکه پیشدرآمد یکموج فراگیر در بازار خوراکیهاست. پاییز۱۴۰۴ نشان میدهد فشار قیمتی در کشاورزی نهتنها گسترده بلکه چندلایه و ناهمگن است. در سطح کلان تورم فصلی کشاورزی به۵ /۳۰درصد و تورم نقطهبهنقطه آن به۱ /۸۵درصد رسیده اما جزئیات زیرگروهها تصویر عمیقتری از اینجهش ارائه میدهد. در بخش «زراعت و باغداری» با ضریب اهمیت ۷۸ /۶ شاخص قیمت به۸ /۵۵۲ رسیده و تورم فصلی آن ۲ /۴۰درصد ثبت شده است یعنی فقط در یکفصل بیش از ۴۰درصد افزایش قیمت در مبدا تولید. تورم نقطهبهنقطه اینگروه به۸ /۱۱۷درصد و تورم سالانه آن به۲ /۸۲درصد رسیده است. اینارقام نشان میدهد شوک قیمت صرفا مقطعی نبوده بلکه درحال تثبیت در میانگین سالانه نیز هست اما نقطه انفجاری ماجرا در «باغداری» دیده میشود. اینزیرگروه با شاخص ۳ /۶۲۱ تورم فصلی ۸ /۵۷درصدی ثبت کرده یعنی در یکفصل قیمت دریافتی باغداران بیش از نصف افزایش یافته است. تورم نقطهبهنقطه ۹ /۱۳۹درصد و تورم سالانه ۲ /۱۰۸درصد نیز نشان میدهد اینبخش عملا وارد محدوده تورم سهرقمی پایدار شده است. چنین جهشی معمولا در محصولاتی رخ میدهد که با اختلال عرضه، هزینههای حملونقل، نهادههای وارداتی یا شوکهای اقلیمی مواجه شدند. درمقابل تصویر در برخی زیربخشها متفاوت است. «غلات» با ضریب اهمیت ۵۸ /۱ تورم فصلی منفی ۴ /۹درصد را تجربه کرده اما تورم نقطهای آن همچنان ۲ /۵۵درصد و سالانه ۹ /۶۰درصد است. اینیعنی اگرچه در فصل پاییز کاهش نسبی رخ داده اما سطح قیمت نسبتبه سال گذشته همچنان بالا باقی مانده است. سبزیجات و حبوبات با تورم فصلی ۲ /۳۹درصد و نقطهای ۳ /۸۲درصد یکی دیگر از کانونهای فشار است. اینگروه معمولا ارتباط مستقیمتری با سبد مصرف روزانه خانوار دارد و هر افزایش قیمتی در آن سریعتر بهبازار خردهفروشی منتقل میشود. در بخش داموطیور نیز وضعیت یکنواخت نیست. پرورش حیوانات تورم نقطهای ۱ /۴۸درصدی دارد، دامداری صنعتی ۴ /۵۱درصد و مرغداری صنعتی تنها ۵ /۲۲درصد تورم نقطهای ثبت کرده است. اینشکاف نشان میدهد فشار هزینه در بخش پروتئین حیوانی نسبتبه محصولات باغی ملایمتر است هرچند همچنان در محدوده تورم بالا قرار دارد. جمعبندی ایندادهها یکپیام روشن دارد: تورم کشاورزی صرفا یکجهش عمومی نبوده بلکه تمرکز آن در محصولات باغی و برخی اقلام زراعی تازهخوری است یعنی همان گروههایی که سهم بالایی در سبد خوراکی خانوار دارند. تجربه سالهای گذشته نشان داده هرگاه تورم تولیدکننده در اینبخشها وارد محدودههای ۸۰تا۱۲۰درصدی شده فاصله انتقال آن بهتورم مصرفکننده چندان طولانی نبوده است. اگر روند فعلی مهار نشود پاییز داغ مزرعه میتواند بهزمستان داغ بازار خوراکیها تبدیل شود؛ جایی که اثر شوکهای هزینهای نه در آمار تولید بلکه در قدرت خرید خانوار دیده خواهد شد.
فشار هزینه بر صنعت ادامه دارد
اگر کشاورزی موتور جهش تورمی پاییز بوده صنعت همچنان بدنه سنگینی است که زیر بار هزینهها نفس میکشد. بخش ساخت با ضریب اهمیت بیش از ۶۲درصد در شاخص کل تولیدکننده تعیینکنندهترین پیشران تورم تولید است و اعداد پاییز۱۴۰۴ نشان میدهد اینفشار نهتنها متوقف نشده بلکه در سطحی بالا تثبیت شده است. تورم فصلی صنعت به۷ /۱۱درصد رسیده؛ عددی دورقمی که از استمرار افزایش هزینه در کوتاهمدت حکایت دارد. تورم نقطهبهنقطه نیز ۹ /۵۰درصد ثبت شده یعنی قیمت دریافتی تولیدکنندگان صنعتی نسبتبه پاییز سال گذشته بهطور متوسط بیش از نصف افزایش یافته است. این درحالی است که بخش صنعت سهم اصلی را در انتقال فشار هزینه بهبازار مصرف دارد. جزئیات زیربخشها تصویر دقیقتری ارائه میدهد. تولید محصولات غذایی با ضریب اهمیت ۸۵ /۹، شاخص ۹ /۵۰۲ و تورم فصلی ۳ /۱۷درصدی یکی از کانونهای اصلی فشار است و تورم نقطهای آن به۶ /۶۵درصد رسیده یعنی صنایع غذایی همزمان از دوسمت کشاورزی و صنعت تحت فشار قرار دارند. در تولید فلزات پایه با ضریب اهمیت۲۷ /۹ تورم فصلی ۳ /۱۲درصد و نقطهای ۹ /۵۰درصد ثبت شده که نشاندهنده افزایش هزینه در نهادههای واسطهای کل اقتصاد است. موادشیمیایی با تورم نقطهای ۷/۴۸درصد و فصلی ۱۰درصد و فرآوردههای نفتی باوجود تورم فصلی پایینتر ۱/۱درصدی همچنان تورم نقطهای ۳ /۳۹درصدی را تجربه میکنند. بهاین معنا که حتی در بخشهای انرژیمحور نیز سطح قیمت نسبتبه سال قبل بالا باقی مانده است. درمقابل وسایل نقلیه موتوری با تورم نقطهای ۵ /۲۶درصد و فصلی ۲ /۶درصد شیب ملایمتری دارد؛ نشانهای از تفاوت در ساختار قیمتگذاری و سیاستهای تنظیمی. مجموع اینارقام یکپیام روشن دارد: فشار هزینه در صنعت فراگیر اما ناهمگن است. افزایش بهای مواداولیه، انرژی، حملونقل و تامین مالی، حاشیه سود بنگاهها را فشردهتر کرده است. در چنین شرایطی صنعت باید افزایش هزینه را بهمصرفکننده منتقل کند یا از سود و تولید خود بکاهد. هردومسیر بهمعنای فشار بیشتر بر رشد اقتصادی و قدرت خرید خواهد بود.
برق با تورم سالانه ۷۰درصدی شوکهای قدیمی در آمار جدید
گاهی تورم نه با جهش ناگهانی بلکه با اثر انباشته شوکهای گذشته خود را نشان میدهد. بخش تولید، انتقال و توزیع برق در پاییز۱۴۰۴ دقیقا چنین تصویری ارائه میدهد؛ جایی که تورم فصلی آرام بوده اما تورم سالانه در سطحی بسیار بالا ایستاده است. دراینفصل تورم فصلی برق تنها ۷ /۱درصد ثبت شده؛ رقمی که کمترین میزان در میان بخشهای اصلی تولیدکننده محسوب میشود. تورم نقطهبهنقطه اینبخش نیز ۶ /۶۳درصد بوده اما آنچه توجه را جلب میکند تورم سالانه ۴ /۷۰درصدی برق است؛ نرخی که از همه بخشهای اصلی بالاتر ایستاده و نشان میدهد میانگین قیمت دریافتی فعالان اینبخش در چهارفصل منتهی بهپاییز نسبتبه مدت مشابه سال قبل بیش از ۷۰درصد افزایش یافته است. اینشکاف میان تورم فصلی پآئین و تورم سالانه بالا از ماهیت متفاوت تحولات اینبخش حکایت دارد. افزایش تعرفهها، اصلاح قیمتها و انتقال هزینههای انرژی در دورههای قبل اکنون در میانگین سالانه خود را نمایان کرده است. بهبیان دیگر شوک قیمتی برق شاید در ماههای گذشته رخ داده باشد اما اثر آن همچنان در آمار رسمی جریان دارد. اهمیت اینبخش تنها بهسهم مستقیم آن در سبد تولید محدود نمیشود. برق نهادهای پایه برای صنعت، معدن و حتی خدمات است. تورم ۷۰درصدی در اینحوزه بهمعنای افزایش هزینه ساخت در بسیاری از فعالیتهای اقتصادی است؛ فشاری که بهصورت غیرمستقیم میتواند بهسایر بخشها منتقل شود. بنابراین هرچند پاییز برای برق فصل جهش تازهای نبوده اما ردپای شوکهای قدیمی همچنان بر بدنه تولید سنگینی میکند.
تورم تولیدکننده در مسیر صعود؛ نشانهای از موج بعدی قیمتها؟
تورم وقتی در سطحی بالا «میماند» خطرناک است اما وقتی دوباره «شتاب میگیرد» باید آن را جدیتر گرفت. پاییز۱۴۰۴ دقیقا چنین تصویری از تورم تولیدکننده ارائه میدهد؛ تصویری که نه از تخلیه فشار هزینه بلکه از بازگشت آن حکایت دارد. تورم نقطهبهنقطه تولیدکننده به۷ /۵۳درصد رسیده یعنی رقمیکه نسبتبه تابستان ۶ /۷واحددرصد افزایش داشته است. همزمان تورم سالانه نیز با جهشی ۷واحددرصدی به۵ /۴۵درصد رسیده است. اینافزایش همزمان در هردونماگر نشانهای روشن از تقویت مجدد موج هزینه در اقتصاد است و نه یکنوسان مقطعی. درمیان بخشها کشاورزی با تورم نقطهای ۱ /۸۵درصدی درصدر ایستاده و حتی پایینترین نرخ ثبتشده یعنی خدمات با ۱ /۴۵درصد نیز همچنان در محدوده تورم بالا قرار دارد. بهبیان دیگر اقتصاد با یکشوک محدود در یکبخش خاص مواجه نبوده بلکه با تورمی فراگیر در مبدا تولید روبهرو است. از سوی دیگر تورم سالانه ۴ /۷۰درصدی در بخش برق نشان میدهد هزینه نهادههای پایه همچنان درحال انتقال بهسایر فعالیتهاست. تورم تولیدکننده معمولا یکتاسهفصل جلوتر از تورم مصرفکننده حرکت میکند. وقتی شاخص نقطهای بالای ۵۰درصد تثبیت میشود و شاخص سالانه نیز مسیر صعودی میگیرد احتمال سرریز اینفشار بهبازار مصرف افزایش مییابد. در شرایطی که رشد نقدینگی، کسری بودجه و ناترازیهای ساختاری هنوز بهطور پایدار مهار نشدند اینموج هزینه میتواند بهسرعت بهلایه نهایی قیمتها منتقل شود. پاییز۱۴۰۴ را نمیتوان صرفا یکفصل آماری دانست. آنچه امروز در کارخانه، مزرعه و نیروگاه ثبت شده ممکن است فردا در برچسب فروشگاهها دیده شود. اگر سیاستگذار نتواند از همین نقطه چرخه افزایش هزینه را کنترل کند تورم تولیدکننده نهتنها پیشنگر بلکه پیشران موج بعدی افزایش قیمتها خواهد شد؛ موجی که اینبار مستقیمتر و گستردهتر بهسطح معیشت خانوار اصابت خواهد کرد.
| شرح | ضریب اهمیت | شاخص پاییز ۱۴۰۳ | تورم فصلی (پاییز) | تورم نقطهبهنقطه (پاییز) | تورم سالانه (پاییز) | تورم فصلی (تابستان) |
| شاخص کل | ۱۰۰ | ۱/۳۸۷ | ۸/۱۳ | ۷/۵۳ | ۵/۴۵ | ۲/۱۰ |
| کل کشاورزی | ۶۵/۱۰ | ۹/۵۵۲ | ۵/۳۰ | ۱/۸۵ | ۹/۵۷ | ۲۱ |
| معدن | ۴۷/۲ | ۳/۳۳۶ | ۷/۱۶ | ۸/۵۱ | ۹/۳۹ | ۱/۷ |
| صنعت (ساخت) | ۳/۶۲ | ۸/۳۴۹ | ۷/۱۱ | ۹/۵۰ | ۵/۴۴ | ۲/۸ |
| تولید، انتقال و توزیع برق | ۶۷/۰ | ۱/۳۷۱ | ۷/۱ | ۶/۶۳ | ۴/۷۰ | ۹/۸ |
| بخش اختصاصی خدمات | ۹۱/۲۳ | ۳/۴۱۶ | ۲/۱۰ | ۱/۴۵ | ۶/۴۱ | ۸/۹ |
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
