عید بهار چین، این گوهر درخشان در تاج فرهنگ شرق، فراتر از یک جشن سالانه، روایتی زنده از تداوم تاریخی و انسجام اجتماعی در پهنه تمدن کهن چین است. این آیین باشکوه که با دمیدن روح تازه در طبیعت، در حقیقت آیینه تمامنمای جهانبینی، ارزشها و شیوه زیست مردمی است که هماهنگی با طبیعت و پیوند با ریشهها را ارج مینهند. عید بهار، نمایشی است از دیالکتیک میان سنت و مدرنیته، جایی که آیینهای چندینهزارساله چون نهادن سفرههای رنگین، هدیهدادن پاکتهای سرخ و آذینبندی فضاهای شهری با نور و رنگ، در فضایی آکنده از نوآوری و پویایی معاصر جریان مییابند.
این رویداد عظیم فرهنگی، با ایجاد بزرگترین موج جابهجایی انسانی روی زمین، تصویری شگفت از پیوندهای خویشاوندی و تعلق خاطر جمعی را به نمایش میگذارد. اما امروز عید بهار از قلمرو یک آیین ملی فراتر رفته و به پدیدهای جهانی تبدیل شده که در آن ارزشهای بنیادینی چون امید، همبستگی و همزیستی مسالمتآمیز، بدون نیاز به ترجمه، با قلبهای انسانها در سراسر جهان سخن میگوید. این جشن کهن، پلی است میان دیروز و امروز، میان شرق و غرب، و میان انسان و طبیعت.
در آستانه فرا رسیدن باشکوهترین آیین سنتی خاورزمین، عید بهار چین بار دیگر به مثابه چشمهای جوشان از فرهنگ، همبستگی و امید، دلهای میلیونها انسان را در سراسر این سرزمین کهن و فراتر از مرزهای آن به یکدیگر گره میزند. این جشن بزرگ، که ریشههای آن در اعماق تاریخ پنج هزارساله تمدن چین نهفته است، امروز نه فقط یک رویداد ملی، که به پدیدهای جهانی تبدیل شده و پیامآور ارزشهای مشترک انسانی همچون صلح، همیاری، شادی و نوآوری است. عید بهار، با تمام شکوه و جلال خود، روایتی است از پیوند نسلها، هماهنگی میان انسان و طبیعت، و طلوع فرصتهایی که مرزهای جغرافیایی را درمینوردد.
در این هنگامه، چین صحنهای تماشایی از بزرگترین مهاجرت انسانی روی زمین میشود. میلیونها نفر، با شوقی وصفناپذیر، راهی آغوش گرم خانواده میشوند تا در گردهمایی شب سال نو، بار دیگر ارزشهای والای همباشی و احترام به ریشهها را پاس بدارند. این شور و اشتیاق جمعی، تجلیگر نیرویی است که فرهنگ چین را برای هزارهها زنده و پویا نگاه داشته است: اهمیت خانواده و هماهنگی اجتماعی. این مفهوم کهن که ریشه در آموزه «هماهنگی ارزشمندترین است» دارد، در هر خانه و هر شهر چین، در قالب سفرههای رنگین، گفتگوهای صمیمانه و آرزوهای مشترک برای آیندهای بهتر، جان میگیرد و جهانیان را نیز به تأمل در این ارزشهای جاودانه دعوت میکند.
اما پژواک این جشن، بسیار فراتر از مرزهای چین طنینانداز شده است. در عصر جهانی شدن، عید بهار به نمادی پویا از تبادل و همنشینی فرهنگها تبدیل شده است. از استقبال بینظیر از بازیهای رایانهای الهامگرفته از اسطورههای چینی مانند «ووکونگ» تا محبوبیت جهانی اسباببازیهای سنتی، همگی نشان از آن دارد که فرهنگ چین با غنای خود، توانسته است در دل ملتهای مختلف نفوذ کند و با آنها پیوندی عاطفی و معنایی برقرار سازد. این نفوذ، نه از سر تحمیل، که برآمده از قدرت نرم و جذابیت ذاتی فرهنگی است که بر پایه همزیستی مسالمتآمیز و ارزشهای جهانی بنا شده است. امروزه گذراندن سال نو در چین به یک «مد» جهانی و آرزوی بسیاری از گردشگران بینالمللی بدل گشته که به دنبال تجربهای اصیل و فراموشنشدنی از این جشن باشکوه هستند.
راز این جهانشمولی و نفوذ فرهنگی، در هسته اصلی عید بهار نهفته است: اشاره به عمیقترین و مشترکترین آرزوهای بشری. در جهانی که گاه با اخبار تفرقه، بیگانگی و درگیری همراه است، این جشن کهن به آرامترین و شیواترین شکل ممکن، یادآور میشود که هدف نهایی همه انسانها، صرفنظر از مرزها و فرهنگها، صلح، نیکی و همباشی است. فلسفه کهن چین مبنی بر «هماهنگی ارزشمندترین است» و «همزیستی هماهنگ» در همه جزئیات عید بهار، از گردهمایی چندنسلی خانوادهها تا جشنهای مشترک ۵۶ گروه قومی چین، تجلی عینی مییابد. این هماهنگی درونخانوادگی و ملی، الگویی الهامبخش برای جهان پراکنده امروز است و نشان میدهد چگونه میتوان در عین کثرت، به وحدت و همبستگی دست یافت. آرمانهای شمول، همزیستی و مهربانی که در این آیین متجلی شده، نه تنها نسلهای پیاپی چین را پرورش داده، بلکه در دوران پرآشوب کنونی، میتواند گرمابخش دلها و نیروبخش روابط انسانی در سراسر جهان باشد.
شکوه عید بهار، تنها به ابعاد فرهنگی آن محدود نمیماند و به عرصهای پویا برای همکاریهای بینالمللی و رونق اقتصاد جهانی نیز تبدیل شده است.
امسال، «گردشگری ورودی عید بهار» با رشدی خیرهکننده مواجه شد؛ رزرو پروازهای بینالمللی به چین در آستانه این جشن، نسبت به سال گذشته بیش از ۴۰۰ درصد افزایش یافت. این شور سفر، از آرژانتین تا اروپا را درنوردید و شهرهایی چون شانگهای، پکن و چنگدو را با موجی از بازدیدکنندگان روبرو ساخت. افزایش تقاضا برای راهنمایان مسلط به زبانهای خاص و رونق کسبوکارهای مرتبط با گردشگری، تنها گوشهای از اثرات این پدیده است. این جریان، قدرت جذابیت فرهنگی و اقتصادی چین را در کنار سیاستهای حمایتی کارآمد، به نمایش گذاشت و نشان داد که چگونه یک رویداد سنتی میتواند به موتور محرکه جدیدی برای بازار جهانی سفر تبدیل شود.
همزمان، نیازهای بازار بزرگ چین در آستانه عید بهار، فرصتهای بیبدیلی را برای تولیدکنندگان و جوامع سراسر جهان خلق کرده است. ماهیگیران سواحل کنیا با صید خرچنگ طلایی برای پاسخ به تقاضای این بازار پررونق، روزهای پرفروعی را تجربه میکنند. در شیلی، صنعت گیلاس که ۹۰ درصد محصول خود را به چین صادر میکند، نزدیک به ۲۰۰ هزار فرصت شغلی ایجاد کرده و اقتصاد این کشور را رونق بخشیده است. اینها نمونههایی روشن از «منطق توسعه مبتنی بر اشتراک و نتایج برد–برد» است که چین همواره بر آن تأکید داشته است. عید بهار، در حقیقت، پل ارتباطی است که بازارها و جوامع را در سراسر جهان به یکدیگر پیوند میزند و توسعهای مشترک و پایدار را به ارمغان میآورد.
اکنون که گام به سال اسب میگذاریم، این موجود اسطورهای که نماد شجاعت، خرد، پایداری و بلندپروازی است، میتواند استعارهای از حرکت پرشتاب و رو به جلوی همکاریهای جهانی باشد. «نیروی اسب» که این روزها در اقتصاد و فرهنگ چین به وضوح دیده میشود، همان انرژی تازهای است که چین به جهان عرضه میکند. این «اسب هزار مایلی» که از خاورزمین میتازد، حکمت کهن «همزیستی هماهنگ» را درون کولهبار خود دارد و از فراز کوهها و دریاها میگذرد تا ارابه توسعه را به پیش براند. پیام این حرکت، ساختن آیندهای همراه با تقابلهای کمتر و دستاوردهای برد–برد بیشتر است.
نویسنده: سجاد بهرامی، جامعهشناس و استاد دانشگاه ایران
ز
