دکتر بهنام ملکی رییس کانون دانش آموختگان اقتصاد
۱. مقدمه: اهمیت ژئوپلیتیکی و استراتژیک حملونقل ریلی
کشورهایی که کریدورهای حملونقل ریلی گستردهای دارند، از مزایای قابلتوجهی در رقابت اقتصادی، امنیت لجستیکی و نفوذ منطقهای برخوردار هستند. شبکه ریلی نه فقط یک ابزار حملونقل داخلی است، بلکه نقشی کلیدی در اتصال به بازارهای جهانی و همسایگان دارد.
در کشورهای آسیای غربی، موقعیت جغرافیایی ایران – بهعنوان پلی میان آسیای مرکزی، شرق و غرب، جنوب و شمال – این فرصت را فراهم میکند که به قطب ترانزیت کالا و مسافر در منطقه تبدیل شود.
۲. وضعیت فعلی و کریدورهای کلیدی ریلی
۲–۱. کریدور بینالمللی شمال–جنوب (INSTC)
این مسیر، یکی از مهمترین کریدورهای ریلی-ترانزیتی در منطقه است که اروپا و روسیه را از سمت شمال به خلیج فارس و سپس به جنوب آسیا متصل میکند. تکمیل بخشهای ریلی این مسیر، بهویژه خط رشت–آستارا، امکان حرکت مستقیم بار از جنوب ایران تا آستارا و فراتر از آن را فراهم میکند.
۲–۲. کریدور شرق–غرب
این کریدور ریلی، با اتصال مسیرهای داخلی به مرزهای غربی و شرقی، تبادل کالا با کشورهای آسیای مرکزی، ترکیه و اروپا را افزایش میدهد. بهبود این محور میتواند سهم ایران را در تجارت شرق–غرب افزایش دهد.
۲–۳. پروژههای اتصال به کشورهای همسایه
• ایران–ترکمنستان: برنامه مشترک افزایش ظرفیت تا ۲۰ میلیون تن ترانزیت.
• ایران–عراق: تکمیل خطوط مانند شلمچه–بصره و Kermanshah–Khosravi.
• ایران–ترکیه–پاکستان–اروپا (ITI Corridor): این کریدور ریلی بینالمللی، مسیر حملونقل بین آسیا و اروپا را از طریق ایران تسهیل میکند.
۳. مزایای تکمیل کریدورهای ریلی
۳–۱. کاهش هزینه و زمان حملونقل
حملونقل ریلی، بهویژه در مسافتهای طولانی، اقتصادیتر از جاده و هوا است. زمان انتقال بار و هزینههای لجستیکی کاهش مییابد و کالاها سریعتر به بازارهای هدف میرسند.
۳–۲. افزایش سهم ترانزیت کشور و رشد اقتصادی
توسعه شبکه ریلی میتواند ایران را به مرکز ترانزیتی منطقه تبدیل کند. این امر علاوه بر ایجاد درآمد پایدار از ترانزیت، به رشد صنایع مرتبط با لجستیک، ایجاد اشتغال و افزایش صادرات کمک میکند.
۳–۳. مزیت امنیتی و لجستیکی
راهآهن بهعنوان شبکهای مقاوم در برابر نوسانات قیمت سوخت و مشکلات جوی، از پایداری بیشتری برخوردار است و نسبت به مسیرهای دریایی در مواجهه با گلوگاههای سیاسی، انعطاف بیشتری ایجاد میکند.
۴. چالشها و موانع در تکمیل شبکه ریلی
۴–۱. کمبود زیرساختهای اساسی
برخی مسیرهای کلیدی هنوز تکمیل نشدهاند یا ظرفیت کافی ندارند، مانند برخی قطعههای کریدور شمال–جنوب یا اتصال ریلی کامل به بنادر جنوبی.
۴–۲. نیاز به سرمایهگذاری بالا
توسعه و модерنیزاسیون خطوط ریلی نیازمند سرمایهگذاری قابلتوجه است که بدون مشارکت بخش خصوصی و همکاریهای بینالمللی تحقق کامل نمییابد.
۴–۳. هماهنگیهای بینالمللی و سیاسی
عملیاتی شدن کامل کریدورها مستلزم همکاری با کشورهای همسایه، توافقهای گمرکی و استانداردسازی شبکههاست.
۵. راهکارهای عملی برای تکمیل و بهینهسازی کریدورها
۵–۱. تقویت همکاریهای منطقهای
گسترش مذاکرات و توافقنامههای حملونقلی با کشورهای همسایه و بلوکهای اقتصادی منطقه، بهویژه برای پروژههای بینالمللی مانند INSTC و ITI، ضروری است.
۵–۲. بهرهگیری از سرمایهگذاری خارجی
جذب سرمایه از طریق مشارکتهای بینالمللی و شرکتهای لجستیکی جهانی، به توسعه سریعتر زیرساخت کمک میکند.
۵–۳. نوسازی و دوخطهسازی خطوط اصلی
دوخطهسازی و برقیسازی مسیرهای حساس، افزایش ظرفیت حملونقل و سرعت خطوط را بهدنبال دارد. 
۵–۴. بهبود فرآیندهای گمرکی و لجستیکی
تسهیل و دیجیتالیسازی فرآیندهای گمرکی و کاهش بروکراسی ترانزیت، نقش مهمی در جذابیت شبکه ریلی دارد.
۶. نتیجهگیری
تکمیل کریدورهای حملونقل ریلی نهتنها یک گزینه توسعهای است، بلکه یک ضرورت اقتصادی و ژئوپلیتیک است. این زیرساخت، با افزایش بهرهوری، کاهش هزینهها، ارتقای امنیت لجستیکی و افزایش سهم در تجارت منطقهای و جهانی، نقش اساسی در آینده اقتصادی کشور و همسایگان خواهد داشت.
مخاطب گرامی، ارسال نظر پیشنهاد و انتقاد نسبت به خبر فوق در بخش ثبت دیدگاه، موجب امتنان است.
ع
